11,99 €
Mehr erfahren.
- Herausgeber: novum pro Verlag
- Kategorie: Gesellschafts- und Liebesromane
- Sprache: Niederländisch
Voor jou als ontdekkingsreiziger in het alledaagse leven is dit boek een steuntje in je rug. Je krijgt handvatten om jouw schatten te ontdekken, te ontwikkelen en te leren waarderen. Ik neem je mee op ontdekkingsreis door de alledaagse contexten van de persoonlijke ontwikkelingsfasen, de organisatie, de economie, de internationale wereld, de religies en de nalatenschap. De uitdagingen op onze reizen worden gevormd door de uitersten die in de schatten verborgen liggen. Je maakt jezelf van waarde en een voorbeeld voor anderen door te leren balanceren. Het leven gaat niet over dé balans vinden. Het gaat over steeds weer opnieuw een balans vinden op elk moment van de dag en nacht. Als je dat proces van balanceren leert waarderen, word je vanzelf een tevreden held. Dr Ir Carin Vijfhuizen is ontwikkelingssociologe en landbouweconome.
Das E-Book können Sie in Legimi-Apps oder einer beliebigen App lesen, die das folgende Format unterstützen:
Seitenzahl: 323
Veröffentlichungsjahr: 2019
Ähnliche
Inhoudsopgave
Colofon
Voorwoord en synopsis
1
Introductie
1.1 Bouwen aan je eigen waarde: schatten ontdekken en ontwikkelen
1.2 Leren balanceren: leiden en volgen tussen uitersten
1.2.1 Ruimte geven – Grenzen stellen (Vrijheid)
1.2.2 Geven – Nemen (Compassie)
1.2.3 Gehoorzaamheid – Ongehoorzaamheid (Vrede/Veiligheid)
1.2.4 Winnen – Verliezen (Leren)
1.2.5 Liefde – Angst (Omarmen/Verzoening)
1.2.6 Gelijkheid – Ongelijkheid (Delen)
1.2.7 Tevreden – Ontevreden (Tevredenheid)
1.2.8 Leiden – Volgen (Leiderschap)
1.3 Aanpassen en anders zijn: authenticiteit
1.4 Lijden of leiden?
1.5 Moedig voorwaarts: elk moment van de dag
1.6 Overzicht van de hoofdstukken
2
Jezelf ontdekken en ontwikkelen in verschillende levensfasen
2.1 De ontdekkingsreizen van een peuter
2.1.1 Basisbehoeften
2.1.2 Geef mij het stuur of samendoen
2.1.3 De grenzen en de bommetjes
2.1.4 De dropbus: hoe te kiezen en te beslissen?
2.1.5 De ’wauw’ van het bijzondere in het alledaagse
2.1.6 Praten of vragen
2.2 Ontdekkingsreizen via opleidingen: jezelf ontdekken en van waarde maken
2.2.1 In ontkenning ligt vaak een verborgen schat
2.2.2 Schatten ontdekken door cijfers en testen?
2.2.3 Ontdekken van landen en passies tijdens je studies
2.3 Groei via banen: Jezelf verder ontwikkelen en van waarde maken
2.3.1 Zambia
2.3.2 Zimbabwe
2.3.3 Mozambique
2.3.4 Nederland
2.3.5 Jemen
2.3.6 Den Haag: Tanzania, Zuid-Afrika, Jemen, Egypte, de Palestijnse Gebieden, Bangladesh
2.3.7 Saudi-Arabië
2.3.8 Eigen onderneming en je eigen waarde
2.3.9 De laatste fase
2.4 De ontdekkingsreizen van een opgroeiende zoon
2.5 Bekende ontdekkingsreizigers
2.6 Jezelf ontwikkelen en groeien
2.6.1 Ontdek en ontwikkel je schatten
2.6.2 Balanceren
2.6.3 Authenticiteit
2.6.4 Waardering en erkenning: een voorbeeld zijn
2.7 Blijven ontdekken en ontwikkelen: jezelf en de ander
3
Ontdekkingsreizen in organisaties
3.1 De uitdagingen van werken in een organisatie
3.2 Het individu in de organisatie
3.3 Drie uitdagingen om jouw schatten te ontwikkelen
3.3.1 Zelfontwikkeling: balanceren tussen behoeften
3.3.2 Doen: balanceren tussen doelen stellen, zelfovertuiging en sociale invloed
3.3.3 Psychologisch contract: balanceren tussen geven en nemen
3.4 Het versterken van een organisatie is het sturen op schatten
3.4.1 Feedback en (zelf)waardering
3.4.2 Ruimtebeperking: het type organisatie en micromanagement
3.4.3 Ruimte creëren: zelf sturen of meesturen geeft grotere betrokkenheid
3.4.4 Vertrouwen en erkenning
3.5 Organisatiestructuren beïnvloeden gedeeltelijk de prestatie
3.5.1 Van 3C naar 3I
3.5.2 Tevredenheidsonderzoek
3.5.3 Reactie van leidinggevenden
3.5.4 Ervaringen over structuurverandering: vertrouwen en ruimte geven
3.6 Organisatiecultuur en leiderschap
3.7 Balancerende organisaties
4
Ontdekkingsreizen in economieën
4.1 De materiële waarde: het kopen en verkopen van huizen
4.2 De crisis van de hebzucht: ieder zijn eigen stukje
4.3 Sociaal ondernemen
4.4 De verchipte economie: verlies van werkgelegenheid
4.5 Balanceren op sociale zekerheid
4.5.1 De sociale zekerheid van een zzp-ondernemer
4.5.2 De sociale zekerheid: basisinkomen, ruil en onderwijs
4.5.3 Voedselzekerheid en veiligheid in een gezonde leefomgeving
4.6 Balanceren op meer dan materiële waarde
5
Ontdekkingsreizen in de wereld
5.1 Een muur: Oost- en West-Duitsland
5.2 Israël en de Palestijnse gebieden
5.2.1 Een werkbezoek: reizend door controlepunten
5.2.2 Een stukje geschiedenis en leiderschap
5.2.3 Twee staten of één staat?
5.3 Zimbabwe: de grenzen in een dorp en uitsluiting
5.4 Indonesië: de waarde van landbouw en werkgelegenheid
5.5 Jemen
5.6 Balanceren tussen overheersen en samenwerken; controle en compassie
6
Ontdekkingsreizen in religies
6.1 Bijna Dood Ervaringen
6.2 De schatten in het geloof
6.3 Verwondering: geweld en gender
6.4 Interpretaties
6.5 De schatten van mijn ouders
6.5.1 Het geloofsperspectief van mijn moeder
6.5.2 Het geloofsperspectief van mijn vader
6.5.3 Eenzelfde schat
6.6 Religies voor een betere wereld
6.7 Afrikaanse traditionele religie: geesten & mediums
6.7.1 Die ene God en het combineren van geloofsovertuigingen
6.7.2 Goede en kwade geesten: controle en overheersen
6.7.3 Spirit mediums: genezen, problemen oplossen en besturen
6.8 De islam en de religieuze politie
6.9 Balanceren tussen je eigen interpretaties en die van een ander
7
Nalatenschap: een resultaat van ontdekkingsreizen
7.1 Jij bent een held vanwege je waarde, waarden en waardering
7.2 Ouders als helden: waardering
7.2.1 De schatten van mijn moeder
7.2.2 De schatten van mijn vader
7.2.3 Waardering: standbeelden en stoeptegels
7.3 De groot denkers als helden en schatten
7.4 Helden en leiders: samen sturen is werelden verbinden
7.5 Leiden en Volgen: jouw stukje en het geheel
Literatuurlijst
Bijlage 1
Met dank aan
Colofon
Alle rechten op verspreiding, met inbegrip van film, broadcast, fotomechanische weergave, geluidsopnames, electronische gegevensdragers, uittreksels & reproductie, zijn voorbehouden.
© 2019 novum publishing
ISBN drukuitgave: 978-3-99064-446-1
ISBN e-book: 978-3-99064-447-8
Lectoraat: Sandra Braakmann
Vormgeving omslag: Noura Bin saidan (@myarts2012)
Omslagfoto, lay-out & zetting:novum publishing
Foto’s binnendeel: Carin Vijfhuizen
www.novumpublishing.nl
Voorwoord en synopsis
Toen ik in februari 2015 in Bahrein was, maakte ik een foto van het beeld van de parelduiker dat bij het museum staat. Bahreins waarde werd vroeger gevormd door de duikers die naar parels doken. Rond dat moment dat ik die foto maakte, overleed mijn vader. Als zijn begrafenistekst had hij als dominee ’de schat in de akker’ uit de bijbel gekozen.
Welk inzicht wilde het universum mij hier geven? Het samenvallen van die foto maken met die tekst uit de bijbel bevestigde de perspectieven die ik aan het ontwikkelen was. Namelijk, dat het leven gaat over het ontdekken van je schatten. Die ontdekte schatten kun je ontwikkelen en zo maak je jezelf van waarde. Het leven is een uitdaging omdat in elke ontdekte schat een tegenovergestelde zit. Het leren balanceren tussen die uitersten en dat proces leren waarderen, is het leven.
In dit boek ga je mee op ontdekkingsreis in de verschillende specifieke contexten van het alledaagse leven. In het leven gaat het niet om dé balans vinden, maar om steeds weer opnieuw een balans vinden, op elk moment van de dag en nacht. Het leven is leren balanceren door zelf leidend te zijn, richtingen te kiezen en anderen leidend te maken. Als je dat proces in je vingers krijgt, word je vanzelf een held.
Carin Vijfhuizen, eind 2018
Voor jullie als ontdekkingsreizigers!
1
Introductie
Het leven ervaar ik als ontdekkingsreizen in het alledaagse. Op mijn alledaagse reizen deed ik grote ontdekkingen en ontwikkelde mijn perspectieven die ik graag met je wil delen, omdat ze als handvatten kunnen dienen om het alledaagse leven beter te leren begrijpen. Handvatten heb je nodig om grip te krijgen of een draai te geven aan het leven. Dit boek dient daarom als steuntje in je rug of brilletje voor jou die op ontdekkingsreis is in het alledaagse leven en de uitdagingen probeert te trotseren. Ik heb dit geschreven voor iedereen die zichzelf wil ontdekken, ontwikkelen en wil leren waarderen. Het gaat dus over (persoonlijk) leiderschap en persoonlijke ontwikkeling in een grote wereld.
In elk hoofdstuk neem ik je mee op ontdekkingsreis in een specifieke context van het alledaagse leven. Ik heb die contexten gekozen omdat ze belangrijk waren in mijn eigen persoonlijke ontwikkeling en leiderschap. De contexten zijn:
» persoonlijke ontwikkelingsfasen (hoofdstuk 2);» organisatie (hoofdstuk 3);» economie (hoofdstuk 4);» internationale wereld (hoofdstuk 5);» religies en geloofsovertuigingen (hoofdstuk 6);» nalatenschap (hoofdstuk 7).In elke specifieke context kun je belangrijke schatten ontdekken, vervolgens ontwikkelen en leren waarderen. Daardoor biedt elke context je de mogelijkheden om jezelf van waarde te maken. Dat proces van aan jezelf spijkeren en van waarde maken, gaat gepaard met grote uitdagingen omdat in elke schat een tegenovergestelde verborgen ligt. Je zult moeten leren balanceren, dat is leiden en volgen, tussen uitersten van die ontdekte schatten en dat proces leren waarderen. Elke specifieke alledaagse context, dus elk hoofdstuk, laat zien dat het leven over waarde, waarden en waardering gaat.
In deze introductie geef ik de fundering en de bouwstenen voor alle hoofdstukken, de alledaagse contexten in dit boek. Je bouwt aan je eigen waarde door in alle contexten je schatten te ontdekken, te ontwikkelen en te leren waarderen door te balanceren, dat is leiden en volgen, tussen de uitersten van jouw schatten. Je vormt dus je eigen waarde, je eigen authenticiteit, door jezelf te leiden en volgen. Door bij jezelf te blijven en dus leidend te zijn, verklein je het lijden in je leven. Dé balans vinden bestaat niet, want het is een kwestie van constant balanceren, elk moment van de dag en nacht. Je wordt vanzelf een tevreden held als je dat proces van balanceren in de vingers hebt gekregen en hebt leren waarderen.
1.1 Bouwen aan je eigen waarde: schatten ontdekken en ontwikkelen
Wij leren van jongs af aan ons best te doen, te presteren en loyaal te zijn. Ook als er dingen tegen zitten, moeten we er een draai aan geven en ons best blijven doen. Toch vragen we ons weleens af: ’Wat is het allemaal waard?’ Anderen gaan bij zware tegenslagen soms zo ver om te vragen: ’Wat is het leven waard?’ Door mijn eigen ontdekkingsreizen en ervaringen kwam ik tot de conclusie dat het om deze ’woord-stam’ ’waard’ gaat in het leven. Wij zijn op reis om onze waarde te ontdekken en te ontwikkelen, onze waarden vorm te geven en in al die dynamiek onszelf te leren waarderen. Iedereen heeft ambitie, een drive en een bevlogenheid. Dat begint al heel jong.
Dit jaar 2018 wilde ons dochtertje van vijf jaar oud op dansles om te leren dansen als een ballerina. Haar doel was vooral mooi rond te draaien op haar tenen want dan was ze pas echt een danseres. Dat ’spitzen’ wilde ze meteen onder de knie krijgen, anders wilde ze niet meer naar de dansles toe. De danslerares legde uit dat ze eerst heel veel moet oefenen. Pas daarna, op haar twaalfde jaar, zouden haar voeten sterk genoeg zijn om prachtig te kunnen ronddraaien. Dat was echt een tegenvaller, want dat duurde haar veel te lang. Dan maar hiphop?
Dit voorbeeld laat zien dat je lang moet oefenen om je ambities te verwezenlijken. Om jezelf van waarde te maken, moet je jouw schatten ontdekken en ontwikkelen. Die schatten zijn bijvoorbeeld discipline, doorzettingsvermogen, zelfovertuiging, zelfvertrouwen en vooral er plezier in hebben.
Een schat definieer ik als een combinatie van karaktereigenschappen, waarden en vaardigheden die je ontdekt en leert ontwikkelen.
Je bouwt zelf aan je waarde door je schatten te ontwikkelen en vaardig te worden. Je vormt jouw schatkamer. Het is een heel proces omdat je eerst moet ontdekken wat je leuk vindt en waar je goed in bent. Daarna ontwikkel je jouw schatten en leer je ze waarderen. Oefening baart kunst.
Je hebt alle schatten al wanneer je geboren wordt, je moet ze alleen nog uitpakken (Covey, 1989). Ik ga er ook vanuit dat een mens bij de geboorte alles al heeft. Tijdens het leven ga je op ontdekkingsreis naar je schatten. Omdat alles steeds verandert, ben je nooit uitgeleerd. In het leven gaat ieder persoon door ontwikkelingsfasen heen (hoofdstuk 2). Voor ieders eigen geluk is het belangrijk dat elk mens dit proces van ontwikkeling zelf in handen heeft, houdt en zelf stuurt. Elke fase in je leven is specifiek. Als je ouder bent geworden wil je misschien in een commune wonen. Wanneer je een ambitieuze twintiger of dertiger bent, wil je misschien de wereld ontdekken. Andere dertigers met kinderen willen misschien ook in een commune wonen. Deze diversiteit laat zien waarom we geen grote patronen kunnen ontwikkelen, zoals bijvoorbeeld de poging van communale dorpen in het socialisme/communisme. Dergelijke modellen kunnen niet aan iedereen worden opgelegd, omdat iedereen zelf door zijn of haar eigen ontwikkelingsfasen heen moet lopen. Of je dat nu wilt of niet, zie het als een positieve uitdaging en waardeer het. Hulpbronnen heb je ook nodig. Als je gedreven bent en je hebt een duidelijk doel voor ogen, dan ben je meestal creatief genoeg om die hulpbronnen te mobiliseren.
1.2 Leren balanceren: leiden en volgen tussen uitersten
Kierkegaard1 beweert dat ’de zelf’ niet bestaat zonder een tegenovergestelde: de ego en de alter ego; de positieve en negatieve stem. Kierkegaard is ervan overtuigd dat mensen de wilskracht niet hebben om zichzelf te vinden.2 Volgens hem leven mensen en gaan ze dood zonder ’de zelf’ te vinden. Wilskracht werd door Nietzsche centraal gesteld in dit leven. Ik was ook altijd overtuigd van wilskracht. Als rector van een technische school voor vrouwen in Saudi-Arabië, had ik posters met de visie: ’The willingness to discover yourself’ op de muren laten plakken. Jezelf willen ontdekken.
1 https://www.youtube.com/watch?v=D9JCwkx558o. Philosophy Soren Kierkegaard.
2 Vertaald van ’People are not willing to go through the activity of finding the self’.
In navolging van Kierkegaard was ook mijn ervaring dat bij het ontdekken van jezelf er altijd tegenovergestelden zijn. Het ’zelf’ ontdekken is je schatten ontdekken en leren balanceren tussen uitersten waardoor je jezelf van waarde maakt. De uitdaging of het geworstel wordt gevormd door de uitersten in die schatten, waardoor je kunt leren balanceren, leiden en volgen. Tussen vertrouwen en wantrouwen bijvoorbeeld. Je balanceert daartussen, in elke situatie opnieuw, elke dag en nacht. Alles verandert steeds en is tijdelijk. Er is geen permanente balans en dat maakt het leven een uitdaging. Een belangrijke schat om te ontdekken en ontwikkelen is flexibiliteit. Je maakt het leven aangenamer door gemakkelijker mindswitches te maken. Kunnen balanceren tussen uitersten betekent flexibel zijn en kunnen switchen in je mind. Altijd in beweging zijn. Accepteren dat als iets niet lukt, de mindswitch kunnen maken om een andere weg te kiezen, een andere route.
Devisch (2017) typeert het leven als rusteloos. Vanuit mijn zienswijze klopt dat ook. Balanceren tussen uitersten in elke situatie opnieuw betekent druk bezig zijn. Devisch volgt Pascal3, die ook het spanningsveld tussen twee polen benadrukte. Rusteloos is het spanningsveld tussen druk zijn en verveling. De strekking is dat mensen zich niet willen vervelen en daarom zich maar druk maken.
3 Pascal was een Franse filosoof, wiskundige, theoloog en wetenschapper (1623–1662).
Ik ontdekte dat de volgende acht schatten heel belangrijk zijn in het alledaagse leven en zal laten zien hoe wij balanceren tussen die uitersten van die schatten4:
4 Zie bijlage 1 voor meer voorbeelden van schatten en hun uitersten.
Voor elke schat laat ik de enorme uitdagingen zien van het balanceren en leren waarderen. Het geworstel tussen leiden en volgen tussen de uitersten van onze schatten. De beschrijvingen zijn kort, want de processen komen terug in de hoofdstukken.
1.2.1 Ruimte geven – Grenzen stellen (Vrijheid)
Een mens wil vrij zijn. Maar wat betekent dat? Vrijheid is een schat die jezelf leert ontdekken, ontwikkelen en waarderen. In vrijheid zitten de uitersten van ruimte geven en grenzen stellen. Daartussen leer je balanceren. Elk moment opnieuw. Zelfs in gevangenschap. Als je wordt vrijgelaten, zijn het uiteindelijk de leeuweriken die je doen beseffen dat je vrij bent (Frankl, 1978). Frankl’s vrijheid is betekenis vinden en vooral doen. Doen staat ook centraal in de Japanse filosofie. Doen waar je passie ligt (Miralles et al., 2016). Heidegger’s visie was dat je in elke situatie vrij bent om te reageren hoe jij zelf wilt.5
5 YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=KR1TJERFzp0. Husserl, Heidegger & Existentialism – Hubert Dreyfus.
Voor mij is vrijheid het leren waarderen van het proces van balanceren tussen ruimte geven en grenzen stellen. We zijn vrij, maar voelen ons vaak toch niet vrij. Dat komt omdat we in elke situatie die uitdaging van het balanceren tussen ruimte geven en grenzen stellen tegenkomen. We leven samen met anderen en die anderen kunnen grenzen stellen waardoor jij je niet meer vrij voelt. Balanceren op vrijheid komen we in alle hoofdstukken tegen. In de persoonlijke ontwikkelingsfasen, de organisatie, de economie, de internationale wereld met overheden en in de religie. Daarnaast moeten we beseffen dat iedereen een meester is in het grenzen stellen voor zichzelf. Het zijn dus niet alleen anderen die grenzen stellen. Door bijvoorbeeld routine te creëren, kun je grenzen maken. Grenzen kwamen verder tot stand voor je eigen veiligheid en waardigheid. Aan de andere kant hebben we ruimte nodig. We voelen ons prettig als anderen ons ruimte geven. Je kunt jezelf ook ruimte geven. Dat betekent je eigen intuïtie volgen en dat is wellicht jouw beste stuur. Leren vertrouwen op jezelf in verbinding met anderen en het universum, want elk persoon is een belangrijk geheel in een groter geheel.
Vrijheid is het vermogen om te kunnen balanceren tussen grenzen die jezelf en anderen stellen en de ruimte die jezelf en anderen creëert. Dat geldt voor alledaagse en ook benarde omstandigheden. Een pianiste die Auswitch overleefde, wilde alleen de muziek herinneren die ze in het kamp maakten. Het waren die muziek en haar zoon die haar deden overleven. Zij heeft deze mindswitch keer op keer moeten maken om te kunnen overleven. Ze stierf toen ze 110 was.
1.2.2 Geven – Nemen (Compassie)
Compassie is een schat en de uitersten zijn geven en nemen waartussen wij leren balanceren. Het psychologisch contract tussen werkgever en werknemer in de organisatie is gebaseerd op geven en nemen (hoofdstuk 3). In de economie is het balanceren op de harde waarde van uitgaven en inkomsten, maar ook op waarden (hoofdstuk 4). Niets is namelijk gratis. Overal geldt: ’Voor wat, hoort wat’. Een gift is altijd een uitgestelde ruil. Jij geeft mij een verjaardagscadeautje en dan geef ik jou later op jouw verjaardag ook een cadeautje. Het is niet alleen zo dat als je een cadeautje krijgt er een behoort terug te geven, maar de (harde) waarde behoort ook nog ongeveer hetzelfde te zijn. Tijdens de ontdekkingsreizen in de internationale wereld (hoofdstuk 5) zullen we zien dat controle vaak uitsluiting inhoudt, maar dat compassie landen laat samenwerken en van waarde maakt. In de religie en geloofsovertuigingen (hoofdstuk 6) is het ook balanceren op compassie. Nalatenschap is in feite een onbedoeld bijproduct van het geven en nemen in jouw leven (hoofdstuk 7).
1.2.3 Gehoorzaamheid – Ongehoorzaamheid (Vrede/Veiligheid)
Vrede en veiligheid zijn schatten. Daarvoor is het belangrijk dat we gehoorzaam zijn aan bepaalde regels en normen in een maatschappij of systeem en dat we bepaalde waarden hebben leren vormgeven. Elk sociaal systeem vaart wel bij een zekere zin van gehoorzaamheid. Die kracht van conditionerende systemen komt terug in elk hoofdstuk. Via opvoeding, onderwijs, werkgevers, organisaties, economieën, de digitale wereld, de internationale wereld en de religies bijvoorbeeld. In elke alledaagse context dragen wij zelf bij aan een normen- en waardenstelsel (discourse), dat richting geeft aan wat wij goed of slecht vinden en over hoe dingen behoren te zijn. Volgens Kierkegaard is het leven een wanhopige tocht van het zelf, dat continu onder spanning staat. Die spanning wordt veroorzaakt door uitersten. Kierkegaard ziet die uitersten als ’wat je behoort te zijn’ (should be) en ’wat je werkelijk doet’ (what you do). Dat plichtsbesef over hoe dingen behoren te zijn, wordt ons bijgebracht via opvoeding, maar ook via de organisaties waarin we werken, de economie, de internationale wereld en de religie. We worden geacht gehoorzaam de systemen van de alledaagse contexten te volgen. We zullen zien dat sociale invloed een machtig fenomeen is. Namelijk anderen volgen en doen wat de groep doet.
Criminoloog Smeulers,6 in navolging van Hannah Arendt, heeft laten zien dat: ’Mensen (oorlogs)misdadigers kunnen worden omdat ze: ’meelopen; denken dat ze moeten gehoorzamen; hun baas niet willen afvallen; zich koesteren in hun superioriteit; bang zijn voor de vijand; vechten voor hun groep en hun vaderland; zich wijsmaken dat ze maar een radertje zijn omdat ze niet tegen de groep in durven gaan; geen uitzondering willen zijn; niet als zwak te boek willen staan; niet buiten de cirkel van veilige verbondenheid willen vallen; geen eenling durven zijn en niet alleen willen staan’. Gehoorzaamheid, conformisme en loyaliteit kunnen dus veel redenen hebben. Smeulers’ punt is dat, in navolging van Hannah Arendt, mensen een ander niet willen teleurstellen en niet onbeleefd willen zijn. Daarom volgt men vaak de groep en niet de eigen stem. In het leven hebben mensen enorme moeite de sociale keten te doorbreken. Wij zijn geneigd een oudere, een autoriteit of partner te volgen. We zijn namelijk opgevoed om loyaal te zijn en misschien zit dat ook gedeeltelijk wel in onze genen. We willen die ander te vriend houden en vinden het vaak moeilijk om voor onszelf op te komen en onze eigen stemmen te volgen. Vaak zijn situaties ook complex. Voordat we het weten, zitten we klem in patronen van verantwoordelijkheden zoals huwelijk, studie, kinderen, een baan of eigen bedrijf, een hypotheek en alimentatie. Voordat wij het echt beseffen, hebben wij zelf de patronen gecreëerd en de grenzen gezet. De vraag is of we dan de vrijheid nog kunnen creëren om onszelf verder te ontdekken en ontwikkelen. We moeten de kracht van conditionerende patronen niet onderschatten die ons laten volgen en gehoorzamen.
6Groene Amsterdammer, 30 januari 2014.
Aan de andere kant ben ik er ook van overtuigd dat we de kracht van moed niet moeten onderschatten. De moed om af te wijken, ruimte te creëren, grenzen te stellen en soms ongehoorzaam te zijn. Dus te balanceren tussen ongehoorzaamheid en gehoorzaamheid. Herken je verzetsgevoelens. Je moet sterk zijn om in verzet te gaan of om te durven afwijken van wat gebruikelijk is. Ik realiseerde me dat het leven niet zozeer gaat over goed of slecht zijn, maar vooral over sterk of zwak zijn. Je moet moedig zijn om tegen de sociale invloed in te handelen. Soms kun je niet anders dan ongehoorzaam zijn of verzet leveren aan conditionerende systemen om je eigen stem te kunnen volgen. Grenzen stellen of ruimte creëren. Het leven is in feite een constant balanceren tussen gehoorzaam en ongehoorzaam zijn om aan je eigen stem en die van anderen vorm te geven. Het is werkelijk een uitdaging om mens te zijn.
1.2.4 Winnen – Verliezen (Leren)
Leren van winnen en verliezen. Winnen houdt vaak veel oefenen in. Aan de andere kant levert verliezen ook vaak goede lessen op om van te leren en te groeien. We winnen liever dan dat we verliezen. Dat zit in onze genen want we moeten overleven. Het volgende voorbeeld laat zien dat willen winnen ervan jongs af aan in zit. Ik was aan het dobbelen met ons dochtertje van vier jaar oud:
’Ha,’ zei ik, toen ik een zes gooide. ’Het is 1–0.’
We hadden de regel bedacht van wie een zes gooide, zou een punt krijgen. Beteuterd keek ze rond. Het streven naar gelijkheid of vergelding in een ongelijke stand geeft een drive om een strategie te ontwikkelen. Ze keek op de andere 4 dobbelstenen die ook ergens op de tafel lagen. Inderdaad, er zat een zes bij.
’Die had ik al eerder gegooid,’ zei ze.
Ik vond het wel een unieke vondst en zei: ’Oké, dan is het nu 1–1.’
Haar humeur veranderde meteen. Een gelijke stand is een balans en dat voelt beter. Echter dat goede gevoel was slechts een momentopname want we dobbelden verder.
Dit voorbeeld laat zien hoe inventief een mens wordt om toch maar niet te verliezen. Dat willen winnen, heeft echter zijn weerslag op andere mensen, want als jij wint dan verliest een ander. Er zijn heel veel mensen die leven met een gevoel van ongelijk of leven met een gevoel van verloren te hebben. Ze vinden dat ze niet gekregen hebben wat ze wilden krijgen of naar hun gevoel hadden moeten krijgen. Of ze verloren echt iets en werken door dat verlies heen. Mijn punt hier is dat we moeten leren balanceren tussen winnen en verliezen en dat is leiden en volgen. Denk niet in termen van winnen of verliezen, maar denk in termen van leren. Leven vanuit een gevoel van ongelijk is slecht voor je gezondheid en jammer voor je levensvreugde. Ga aan je eigen stuur staan. Winnen is mooi, maar van verliezen leer je meer als je de tijd neemt om je verlies te analyseren en er lessen uit te trekken. Leren is gebaseerd op ervaring en draag je met je mee.7
7The hidden lives of learners (Nuthall, 2007) laat onder andere zien dat lesgeven nog geen leren inhoudt.
1.2.5 Liefde – Angst (Omarmen/Verzoening)
Eigenlijk is ons hele besturingssysteem op liefde en angst gebaseerd. Liefde en angst doen ons leiden en volgen. Ongeconditioneerde liefde is iets wat niet uitgebalanceerd hoeft te worden. Het behoort niet tot de zogenaamde ’tit for tat’ of ’voor wat, hoort wat’. Gebruikelijk hebben ouders ongeconditioneerde liefde voor hun kinderen en predikt de religieuze wereld liefde waarvoor niets hoeft terug te komen. Angst bestaat ook, bijvoorbeeld angst voor verlies. Of angst die ontstaan is door vervelende dingen die er zijn gebeurd door mensen die ons onjuist behandeld hebben, bijvoorbeeld door van ons te stelen. Of we hebben angst voor ziekten en/of onveilige omstandigheden. Het is een echte uitdaging om vervelende gebeurtenissen in het leven toch met liefde te benaderen en op te lossen. Machiavelli (1910) deed dat niet. Zijn visie was: ’niet geliefd, maar gevreesd’. Zijn punt was om vossen met vossen te bestrijden en niet met liefde. Dat is een van de redenen waarom legerleiders graag aan Machiavelli’s boek refereren bij vergeldingsacties inzake terrorisme of oorlog.8 Machiavelli onderging het trauma van een onrechtvaardige gevangenschap en geweld. Op basis van die ervaringen operationaliseerde hij macht als onderdrukkend en betoogde hij om terug te slaan. Machiavelli’s focus was om de vijand te vernietigen (’the crushing of the enemy’). Zijn benadering was meer gebaseerd op angst, afkeer en vergelding.
8 BBC documentaire: Niccolò Machiavelli https://www.youtube.com/watch?v=EoKL-JIFT4o
Mandela (2010) had een andere benadering. Mandela werd ook gevangengezet, maar ontwikkelde een strategie van je vijand liefhebben (’of loving your enemy’), omdat je samen tot een oplossing moet komen. Verzoening zie ik als een grote schat. Vrede is ook een schat. Het zijn vaardigheden van het balanceren (leiden en volgen) tussen liefde en angst en tussen geven en nemen en het leren loslaten. De andere partij niet meer als vossen of vijanden zien, maar als een partij om mee te overleggen om samen oplossingen te vinden. Macht moet niet de focus zijn, maar het leren balanceren tussen liefde en angst. Dat wil zeggen leiden op liefde en niet op angst. We kunnen macht niet bezitten, want macht komt alleen tot uiting in relaties. Dat betekent dat we anderen moeten omarmen en niet wegduwen. Samen naar compromissen zoeken. Maar hoe doe je dat? Voor Rosenberg (2008) is dat geweldloze communicatie waarin hij gevoel, behoefte en verzoek onderscheidt. Het vraagt aandacht om bij je gevoelens te komen en die gevoelens dan om te zetten in een behoefte. Op basis van die behoefte kun je een verzoek formuleren. Dat doe je in relaties, maar dat doe je ook met jezelf. Luister naar jezelf. Leer jezelf lief te hebben. Liefde is leren je angsten omarmen. Liefde voor anderen is hen leidend maken om zichzelf te omarmen. Van jezelf leren houden is een heel belangrijke missie in het leven. Veel mensen bevinden zich in het donker door wat ze meekregen tijdens de geboorte en door wat ze allemaal hebben meegemaakt in hun levens. Ze willen wel naar het licht gaan, maar weten niet hoe. Het is leren balanceren tussen licht en donker, waarbij jezelf kunnen omarmen en waarderen het licht betekent.
1.2.6 Gelijkheid – Ongelijkheid (Delen)
Delen wordt meestal gedaan uit een gevoel van eerlijkheid of een streven naar gelijkheid of balans. Kinderen leren delen door zelf niet het grootste stuk te houden. Ze leren eerlijk zijn door het grootste stuk weg te geven of in ieder geval een gelijke helft. Delen in waarde of taken om balansen te vinden en daarvoor moet je leiden en volgen. Een voorbeeld uit onze productieve en reproductieve taken in onze huishoudingen. Het verdelen van taken tussen vrouwen en mannen, of vrouwen en mannen onderling is een dagelijks terugkerende rite. Om overleg te beperken over steeds weer dezelfde terugkerende taken komen er al snel patronen tot stand. En die patronen zijn vervolgens minder snel weer te veranderen of te doorbreken. De verdeling tussen werk binnenshuis en buitenshuis als de een betaald krijgt en de ander niet creëert ongelijkheid. Beiden een baantje buitenshuis en samen de kinderen verzorgen en de reproductieve taken uitvoeren, creëert meer gelijkheid. We zien hierin de vele uitdagingen in het balanceren tussen de uitersten van gelijkheid en ongelijkheid. Nederland is trouwens een land in de wereld dat niet goed scoort op gelijke betaling tussen mannen en vrouwen, terwijl wij toch een emancipatoir volk zijn. Vrouwelijke professoren in Nederland verdienen nog steeds minder dan mannen in dezelfde positie. Om het doel van gelijke betaling te bereiken, moet er nog flink onderhandeld worden tussen de uitersten van gelijkheid en ongelijkheid.
1.2.7 Tevreden – Ontevreden (Tevredenheid)
De vragen: ’Waar heb jij spijt van?’ en ’Waar ben je tevreden over?’, leveren verschillende antwoorden op. Omdat je niet weet wanneer je overlijdt, is het beter om te zorgen dat je elke dag tevreden bent zodat je tevreden sterft. Je bent tevredener als je leidend bent op je eigen stem en als je anderen leidend maakt. Tevreden zijn betekent evenwicht kunnen vinden in alle momenten van de dag en nacht. Leren leiden en volgen, balanceren. Tevredenheid is een doel. Doe iets als je niet tevreden bent. Als er niets aan te doen is, waarom dan ontevreden zijn? (Dalai Lama, 2016). Dat betekent flexibel zijn, bijstellen en kunnen switchen. In onze levens zijn veel leeuweriken (Frankl, 1978), maar ook vossen (Machiavelli, 1910). Mijn doel is om de leeuweriken te leren horen en dankbaar te zijn, en de ervaringen met de vossen te leren loslaten. Ik heb ervaren dat het leven hard werken is aan jezelf, voor je eigen tevredenheid. Epicurus (in Harari, 2016:37) definieerde gelukkig zijn (happiness) als het hoogste goed, maar hij waarschuwde dat het hard werken is om gelukkig te zijn.
1.2.8 Leiden – Volgen (Leiderschap)
Ik gaf voorbeelden van uitersten die impliciet in schatten verborgen liggen. De spanning tussen die uitersten maken het leven een uitdaging op elk moment van de dag of nacht. Het leven is leren balanceren tussen die uitersten. Dat betekent jezelf leiden en kunnen volgen. Het leven is persoonlijk leiderschap. We hebben zelf ons stuur in handen en leren sturen. Blijf aan je eigen stuur staan. Geef je stuur niet weg of laat het niet overnemen. Wees moedig. Leid en volg, dat wil zeggen stuur zelf waardoor je jezelf authentiek maakt.
1.3 Aanpassen en anders zijn: authenticiteit
In deze sectie laat ik zien hoe je jezelf van waarde maakt door jouw schatten te ontdekken en te ontwikkelen. Dat is een proces waardoor jij jezelf authentiek maakt. Mijn punt is dat je daarvoor leidend moet zijn en dat het vormen van authenticiteit een continu proces is van leren balanceren, leiden en volgen tussen de uitersten van je ontdekte schatten. Door anderen te erkennen en te waarderen, geef je ook vorm aan hun authenticiteit. Authentiek worden, betekent je eigen stem volgen en durven afwijken van wat behoort te zijn. De moed hebben om je intuïtie te volgen en anderen te ondersteunen om hun stem te volgen door ruimte te creëren. De goddelijkheid in jezelf vinden en anderen helpen die goddelijkheid te vinden. Krachtig worden. Een tegenslag of mislukking zien als een leermoment om het de volgende keer anders te doen. Leer vertrouwen op het universum.
Hoe onderscheiden vogels zich? Ze hebben allemaal een eigen zang. De geelgors zingt de symfonie van Beethoven. De vogel die maar wat brabbelt, is de pimpelmees. De kleine winterkoning heeft een gigantisch volume voor de grootte van het vogeltje. Het roodborstje zingt als eerste. De natuurbeschermer van het Lorkenbos herkent de tachtig soorten vogels die in het bos leven op hun zang. In totaal kan hij driehonderd soorten vogels op hun zang onderscheiden! Hij had een drive om vogelzang te onderscheiden. Vanaf zijn elfde was hij lid van vogelgroepjes en specialiseerde zich. Zo kunnen wij ons onderscheiden door onze drive te volgen. We leren en worden authentieker door het leven heen. Wij ontwikkelen onze eigen wijsjes en authenticiteit door te leiden en te volgen. Ook leren we anderen met dezelfde of andere wijsjes waarderen. Waardeer ook jezelf want je bent uniek en authentiek op de manier waarop jij jouw eigen schatten ontdekte, ontwikkelt en gebruikt. Jezelf onderscheiden, is de uitdaging die je zelf in handen hebt. Misschien kan het wanhopige van Kierkegaard beter vervangen worden door uitdagend. De positieve uitdaging van weten hoe dingen behoren te zijn, maar dan toch ook de moed hebben om ervan af te wijken.
Een van Heideggers (1927) punten was dat mensen gedepersonaliseerd worden door patronen (frameworks) en bureaucratieën. Dat wil zeggen, de uniekheid of authenticiteit van een persoon gaat verloren doordat dezelfde regels en patronen op elke persoon worden toegepast. Dat is zeker het geval. Maar door moedig te zijn, kunnen we patronen veranderen, ze niet volgen of strategisch gebruiken.Op die manier worden wij authentiek.Ook maken wijzelf patronen en dragen bij aan het maken van patronen zoals de waarden- en normenstelsels (discourse). Het kernpunt ben je zelf, in verbindingen met autoriteiten, partner, familie en maatschappij bijvoorbeeld. Je moet zelf denken, ontdekken, ontwikkelen en jouw schatten leren gebruiken en waarderen. Je vormt en verandert je eigen schatkamer. Jijzelf moet beslissen of je leidt of volgt, balancerend tussen uitersten. Dat maakt het leven een continue uitdaging en onderhandeling. Als je het echt anders wilt dan moet je leidend zijn voor jezelf. Afwijken van patronen of die veranderen. Dat ’hoe het behoort te zijn’ jouw leven zou bepalen, is een structuralistische benadering en meteen ook een slachtofferbenadering. Hoezoeen leven als wanhopige zoektochtzoals de overtuiging was van Kierkegaard? Natuurlijk is het niet altijd gemakkelijk in dit leven en lijden we altijd een beetje, maar we kunnen ook ruimte creëren en het is belangrijk om je daarvan bewust te zijn.
Mensen zijn verschillend. Iedereen zou een persoons specifieke behandeling moeten krijgen om persoonlijke authenticiteit te vergroten. Hoe kun je dan mensen uniek laten zijn? Marcus Buckingham (2005) gaf een oplossing. Namelijk door te vragen. Hoe simpel kan het zijn. Vraag! Voor velen is ’vragen’ niet zo simpel. Iedereen op zijn of haar eigen wijsje behandelen, door te vragen. Je eigen wijsje is je eigen verantwoordelijkheid, maar ook de verantwoordelijkheid van je manager als je die hebt. De manager moet jou stimuleren om jouw schatten te ontdekken en te ontwikkelen. De kern van ieders eigen wijsje stimuleren, is dus erkenning en waardering. Een kwade stem kan misschien de overhand krijgen als je je niet gewaardeerd voelt. De goede en kwade stemmen zitten in onze hoofden en daartussen moeten we leren balanceren door zelf te leiden en jezelf te waarderen. Het is een geworstel om de goede of constructieve stem de boventoon te laten voeren. De uitdaging is om een balans te vinden tussen het constructieve en destructieve. Ook tussen het makkelijke en het moeilijke. Het brein zet je vaak op een verkeerd been. Het gaat voor de gemakkelijkste en vooral snelste weg (Dijksterhuis, 2007). Het volgende voorbeeld laat dat zien.
’Voordat ik haar wegleg, constateer ik dat de luier best vol zit. Die constatering wuif ik weg, met de gedachte dat ze toch maar even zal slapen. Als ze na drie uur wakker wordt, is ze helemaal nat. Haar broek, haar hemd, maar ook het matras in de wieg. Ze moet van top tot teen verschoond worden en de wieg ook. Dat kost me meer tijd en energie, dan wanneer ik mijn intuïtie had gevolgd, geluisterd had naar mijn constructieve stem, van haar luier verwisselen voordat ze ging slapen.’
Intuïtie is luisteren naar je eigen stemmen en die volgen. Dus zelf leiden. Ook in benarde omstandigheden. In Hongarije/Roemenië wilde het communistische regime de aristocratie vernietigen (Scholten, 2011). Natuurlijk had die laag van aristocratie een functie. Vooral in tijden toen er een koning was. De adel gaf zijn visies op het beleid van de koning en onderhield ook stukken bos en dorpen.Echter een dictator is niet geïnteresseerd in een afromende macht door een aristocratische laag met goede adviezen. Hij wil een alleenheerser zijn. Daardoor werden mensen van adel gedeporteerd naar werkkampen of gevangenissen. Hun landerijen werden verdeeld en hun bezittingen werden verwoest. Dat gold ook voor de meest prachtige bibliotheken met verzamelingen van zeldzame boeken. Die gingen in boekverbrandingen verloren. Leden van deze adel overleefden op verschillende manieren. De een wist beter te balanceren dan de ander. Scholten (2011) gaf een voorbeeld van een gravin die alles verloor en toen huishoudster werd. Ze werkte de eerste zeven jaar voor een rijke baas die een echtgenote had die van een boerderij kwam en nog veel over etiquette moest leren. De gravin als huishoudster was dus de uitgelezen persoon om haar bazin de juiste etiquette te leren, vanuit haar adellijke discourse. Na zeven jaar ontdekte haar bazin dat ze geen vrouw was voor dit soort etiquette en wilde terug naar het leven op de boerderij. Dus de gravin die uit de etiquette was gezet, verloor haar baan doordat er een vrouw was die niet in de etiquette wilde leven. Ze moest een andere baan zoeken en ging zittingen voor stoelen maken. Zij overleefde omdat zij de wilskracht had om hard te werken en omdat zij zichzelf een duidelijk doel voor ogen had gesteld.Ze spaarde geld om een stukje land vlak bij haar ouderlijk kasteel te kopen en bouwde daar een huisje. Dat was feitelijk haar schat. Het werken aan dat doel gaf haar de gedrevenheid. Het lukte haar om een stukje land te kopen. Ze ontgon het land zelf. Ze was een harde werker en deed alles zelf. Misschien ook omdat ze het vertrouwen in mensen had verloren? Of misschien was ze altijd al een sterke zelfstandige vrouw geweest? Ze bouwde ook zelf haar zomerhuis op dat stukje land. In de winter woonde ze in een appartementje in de stad. Deze vrouw die alles had verloren, wist een stip op de horizon te zetten. Vervolgens ontwikkelde ze een strategie om naar dat punt toe te werken en het te bereiken. Zij leidde zichzelf, balanceerde continu en vormde haar eigen authenticiteit en schatkamer.
1.4 Lijden of leiden?
Het punt dat ik in deze sectie wil maken, is dat door bij jezelf te blijven en dus leidend te zijn, je het lijden in je leven verkleint. Het kost energie om aan jezelf te werken en soms is het gemakkelijker om met je vinger naar iemand anders te wijzen. Dat is de reden waarom sommige mensen denkbeeldige vijanden en zondebokken creëren. Ze willen niet naar zichzelf kijken en aan zichzelf werken. Ze willen niet balanceren tussen de uitersten van hun schatten. Dat is blijkbaar te confronterend. Vandaar dat ze de oorzaak van hun problemen, of vervelende gevoelens van ongelijk, bij iemand anders neerleggen. En die persoon, of soms een hele groep, moet het dan ontgelden en wordt vervolgens uitgesloten en gehaat. Het is veel moediger om aan jezelf te werken in plaats van een vijand te creëren. Je vindt jezelf niet door naar anderen te wijzen. Dat geldt ook op landenniveau (hoofdstuk 5).
