1,99 €
Mehr erfahren.
- Herausgeber: DigiCat
- Kategorie: Gesellschafts- und Liebesromane
- Sprache: Niederländisch
In 'Eline Vere: Een Haagsche roman' verkent Louis Couperus de complexe gelaagdheid van de Haagse bourgeoisie aan het eind van de 19e eeuw. Het verhaal volgt Eline, een jonge vrouw die gevangen zit tussen haar verlangens en de maatschappelijke verwachtingen. Couperus' stijl is rijk aan psychologische diepgang en symboliek, met een verfijnde en beschouwende toon die tegelijkertijd de benauwdheid en de schoonheid van de Haagse samenleving blootlegt. De roman weerspiegelt de overgang van de romantische naar de modernistische literatuur, waarbij thema's zoals individualisme en de strijd tegen plicht centraal staan. Couperus' meesterlijke proza maakt het verhaal toegankelijk en uitdagend, waardoor de lezer voortdurend wordt uitgedaagd om na te denken over de onderliggende betekenissen. Louis Couperus, geboren in 1863, was een van de belangrijkste Nederlandse auteurs van zijn tijd. Zijn aristocratische achtergrond en leven in Den Haag influenceerden zijn werk, waarin hij de sociale dynamiek en de innerlijke levens van personages grondig analyseert. Couperus was gefascineerd door de psychologie en het onderbewuste, wat duidelijk terugkomt in 'Eline Vere'. Zijn kennismaking met de literatuur in zowel Nederland als het buitenland zorgde ervoor dat hij een unieke stijl en thematiek ontwikkelde die hem een prominente plaats in de Nederlandse literatuur bezorgde. 'Eline Vere' is een must-read voor elke liefhebber van de Nederlandse literatuur en biedt een rijke, theatraal en psychologisch inzicht in de psyche van een vrouw die worstelt met haar plek in de samenleving. Het boek is niet alleen een prachtig verhaal, maar ook een scherpe kritiek op de sociale normen van de tijd. Of men nu geïnteresseerd is in literaire klassiekers of de ontwikkeling van de psychologie in de literatuur, dit werk is essentieel voor diegenen die de diepten van het menselijke gevoel en de beperkingen van de maatschappij willen verkennen. In deze verrijkte editie hebben we zorgvuldig extra waarde gecreëerd voor uw leeservaring: - Een beknopte Inleiding plaatst de tijdloze aantrekkingskracht en thema's van het werk in perspectief. - De Synopsis schetst de centrale verhaallijn, waarbij belangrijke ontwikkelingen worden uitgelicht zonder cruciale wendingen te verklappen. - Een uitgebreide Historische context dompelt u onder in de gebeurtenissen en invloeden van die tijd, die de totstandkoming van het werk hebben gevormd. - Een grondige Analyse ontleedt symbolen, motieven en karakterontwikkeling om verborgen betekenissen bloot te leggen. - Reflectievragen nodigen u uit om persoonlijk in te gaan op de boodschappen van het werk en deze te verbinden met het hedendaagse leven. - Zorgvuldig geselecteerde Gedenkwaardige citaten benadrukken momenten van literaire genialiteit. - Interactieve voetnoten verduidelijken ongewone verwijzingen, historische allusies en archaïsche uitdrukkingen voor een soepelere en meer geïnformeerde leeservaring.
Das E-Book können Sie in Legimi-Apps oder einer beliebigen App lesen, die das folgende Format unterstützen:
Veröffentlichungsjahr: 2023
Ähnliche
Eline Vere: Een Haagsche roman
Inhoudsopgave
Inleiding
Wanneer verlangens, angsten en maatschappelijke rolpatronen met elkaar verknoopt raken, ontstaat een stille maar meedogenloze strijd om zelfbeheersing, waarin een gevoelige geest zichzelf weerspiegeld ziet in de spiegels van salons, familieroutines en stadsrituelen, en elke keuze — hoe klein ook — wordt uitvergroot tot een morele beproeving die zowel de belofte van vrijheid als de veiligheid van aanpassing in het vooruitzicht stelt, terwijl de verfijnde allure van een welgestelde omgeving het innerlijke vacuüm slechts tijdelijk dempt en de vraag blijft knagen of identiteit een eigen vinding is of een kostuum dat zorgvuldig wordt gedragen en nooit helemaal past.
Louis Couperus situeert Eline Vere: Een Haagsche roman in het welvarende Den Haag van het fin de siècle en schrijft een psychologisch-realistische roman die de sociale codes van een gegoede burgerij nauwgezet observeert. Het boek verscheen aan het einde van de negentiende eeuw en ademt de atmosfeer van salons, concerten en parkpromenades waarin beleefdheid een vorm van macht is. Binnen dat herkenbare decor ontvouwt zich geen avonturenplot, maar een fijnmazige studie van karakter en omgeving. Couperus gebruikt de stad als toneel en spiegel: een plaats waar de orde van buiten schril contrasteert met de schommelingen van het innerlijk.
Centraal staat Eline, een jonge vrouw uit een comfortabele omgeving, wier fijnzinnige gevoeligheid voortdurend botst met de verwachtingen die haar familie en kennissenkring haar opleggen. De roman volgt haar door ontvangsten, uitjes, vriendschappen en beginnende verbintenissen, waarbij de kleinste wendingen in gevoelens en stemmingen gewicht krijgen. De vertelstem is betrokken maar beheerst, met een ruim perspectief dat gedachten en gebaren even precies weegt. Couperus’ stijl is elegant, muzikaal en ritmisch, met aandacht voor nuance en atmosfeer. De toon is eerder contemplatief dan sensationeel, waardoor de lezer langzaam wordt binnengeleid in een wereld waar stilte veel zegt.
In deze opzet ontvouwt zich een onderzoek naar de spanning tussen individuele autonomie en sociale rol, tussen verbeelding en werkelijkheid, tussen de drang tot handelen en de verlammende neiging om te wachten. De roman toont hoe beleefdheidscultuur, familieverwachtingen en economische zekerheid niet per se rust garanderen, maar juist twijfels kunnen verscherpen. Tegelijk laat Couperus zien hoe identiteit schuilt in gebaren, gewoonten en stiltes, en hoe empathie kan ontstaan uit nauwkeurig kijken. De thematische focus op keuzevrijheid, zelfkennis en conformisme maakt het verhaal tijdloos: de strijd om een eigen toon te vinden onder zacht dwingende koorzang blijft herkenbaar.
Formeel werkt de roman met een alomtegenwoordige verteller die scherp observeert en zorgvuldig doseert, zodat perspectiefwisselingen natuurlijk aanvoelen en de psychologische lijn helder blijft. Beschrijvingen van kamers, kleding, licht en weer krijgen compositorische waarde: ze kaderen de gemoedstoestand zonder die expliciet uit te spellen. Lange, vloeiende zinnen worden afgewisseld met rustige, heldere passages, wat de leeshouding afwisselt tussen aandachtig meebewegen en reflecteren. Scènes worden opgebouwd als miniatuurschilderijen waarin detail betekenis draagt. Deze stilistische beheersing is geen ornament, maar het instrument waarmee Couperus spanning oproept uit alledaagsheid en ritme verleent aan innerlijke aarzeling.
Juist daardoor spreekt Eline Vere hedendaagse lezers aan die leven met prestatiedruk, sociale scripts en het continue vergelijken van binnenwereld en buitenbeeld. De roman verkent twijfel, perfectionisme en het verlangen om niets verkeerds te doen, thema’s die vandaag resoneren in contexten van werkstress, familieverwachtingen en publieke zichtbaarheid. Het toont ook hoe zorg en nabijheid steun kunnen bieden maar tegelijk nieuwe verwachtingen scheppen. Zonder therapeutisch jargon laat het boek ervaren hoe taal, rituelen en routines zowel houvast als belemmering worden. Wie zoekt naar erkenning van kwetsbaarheid vindt hier een precieze, respectvolle verkenning van mentale schommelingen.
Voor de nieuwe lezer biedt Eline Vere een langzaam ontvouwende leeservaring die beloont met subtiliteit, gelaagde karaktertekening en een trefzekere stadsportrettering. Het is een roman die vraagt om aandacht en rust: scènes mogen bezinken, herhalingen krijgen betekenis, en onderstromen worden hoorbaar naarmate men verder leest. Wie het boek benadert als een psychologisch portret in beweging, vindt helderheid zonder simplificatie. De spanning schuilt minder in gebeurtenissen dan in de vraag hoe iemand zichzelf kan worden te midden van verwachtingen. Dat maakt de roman duurzaam actueel en persoonlijk: elk tijdperk leest er zijn eigen zorgen in.
Synopsis
Eline Vere: Een Haagsche roman (1889) van Louis Couperus situeert zich in het welgestelde Den Haag van de late negentiende eeuw. De roman volgt het sociale ritme van salons, wandelingen en ontvangsten, waar etiquette en reputatie het leven sturen. In dit decor observeert Couperus nauwgezet de spanningen tussen uiterlijk vertoon en innerlijke beleving. De stijl is elegant en beschrijvend, met aandacht voor atmosfeer en kleine gebaren. Zonder sensationele intriges legt het verhaal de nadruk op het alledaagse dat, onder druk van verwachtingen, betekenisvol wordt. Tegen die achtergrond treedt de jonge Eline naar voren als focus van een fijnzinnig psychologisch portret.
Eline is een gevoelige, verbeeldingsrijke vrouw die balanceert tussen romantische idealen en de nuchtere eisen van haar milieu. Ze woont bij familie en beweegt zich in een kring waar welvoeglijkheid, goede naam en schikking bepalend zijn. Complimenten en attenties versterken haar neiging tot zelfbespiegeling in plaats van helder kiezen. Couperus toont haar gemoedswisselingen zonder te veroordelen, en laat zien hoe kleine voorvallen door Eline worden uitvergroot. De roman verkent hoe suggestie, muziek en literatuur haar verlangen voedt naar een verheven, vaak ongrijpbaar geluk. Zo ontstaat een spanningsveld tussen innerlijke drang en dagelijkse verplichting.
Het netwerk van verwanten, kennissen en bezoekers schetst een miniatuur van de stadselite. Diners, concerten en visites brengen ontmoetingen die hoffelijk lijken, maar waarin subtiele rangorde en wederzijds voordeel meespelen. In deze sociale choreografie ontvouwt zich Eline’s positie: aantrekkelijk, geobserveerd en voortdurend geacht zich te voegen. Huwelijkskansen en toekomstplannen worden bedacht en besproken, vaak eerder als maatschappelijk project dan als persoonlijke keuze. Couperus tekent daarbij ook de huiselijke sfeer, waar kleine irritaties en loyaliteiten de orde onderhuids bepalen. Zo wordt duidelijk hoe sociale verwachtingen stilletjes in innerlijke stemmingen kunnen overgaan.
De psychologische lijn verdiept zich wanneer Eline haar gevoeligheid verwart met richting. Idealiserende beelden concurreren met praktische overwegingen, en elk gebaar van bewondering kan tot dagdromen uitgroeien. De roman toont hoe de mogelijkheid van een verbintenis zowel rust als onrust belooft, afhankelijk van Eline’s stemming. Twijfel en verrukking wisselen elkaar af, terwijl ze probeert te beantwoorden aan verwachtingen zonder zichzelf te verliezen. De omgeving, oprecht bezorgd maar soms tactloos, versterkt de druk van een definitieve stap. De vraag rijst hoe oprechtheid en zelfkennis tot keuze kunnen leiden in een wereld die vooral zekerheid waardeert.
Veranderingen van omgeving en routine bieden korte adempauzes, maar verschaffen geen blijvende helderheid. Familieleden en vertrouwelingen menen het goed en geven raad, waarbij morele ernst en pragmatisme elkaar afwisselen. Couperus laat zien hoe zulke hulp zowel steunend als beklemmend kan uitwerken. Eline zoekt houvast in orde, intenties en beloftes, maar voelt tegelijk hoe haar gevoelsleven zich aan regels onttrekt. De roman registreert die schommelingen kalm, met aandacht voor de ritmes van dagen en seizoenen. Zo groeit het besef dat niet de buitenwereld, maar de innerlijke maat de moeilijkste meester is.
Naarmate het verhaal vordert, verbindt Couperus Eline’s lot aan parallelle perikelen in de familiekring: plannen die lukken of mislopen, zorgen om geld en aanzien, schijn en oprechtheid. Deze nevenlijnen verankeren de roman in de concrete werkelijkheid van werk, huishouden en stad. De Haagse omgeving wordt tastbaar in kamers, parken en promenades, waarin rust en onrust elkaar spiegelen. Het proza blijft beheerst en observerend, zodat dramatische momenten ingebed blijven in continuïteit. Hierdoor ligt de nadruk op oorzaken en gevolgen in karakter en milieu, niet op effectbejag. Eline’s terugtrekking en toenadering tot anderen volgen dezelfde trage, geloofwaardige cadans.
Als geheel biedt Eline Vere een indringende studie van temperament, keuze en sociale druk binnen een herkenbare, historische context. Zonder grote verklaringen te forceren suggereert Couperus hoe verlangens vorm krijgen aan de hand van sfeer, gewoonte en blik van anderen. De roman blijft beklijven door zijn fijnmazige psychologische weefsel en het precieze portret van een stand op drempel van moderniteit. Lezers vinden er vragen over autonomie, tederheid en verantwoordelijkheid die hun actualiteit niet verliezen. De blijvende waarde schuilt in de nuance, de toon en de empathische blik. Wat op het eerste gezicht klein lijkt, onthult een wereld aan morele en emotionele mogelijkheden.
Historische context
Louis Couperus publiceerde Eline Vere eerst als feuilleton in de Haagse krant Het Vaderland in 1888; de boekuitgave volgde in 1889. De roman speelt zich af in Den Haag, de residentiestad van Nederland, en focust op de hogere burgerij en adel. Couperus (1863–1923), geboren in Den Haag, observeerde de sociale codes, omgangsvormen en psychologische spanningen van zijn milieu. Zijn precieze, zintuiglijke stijl plaatst het werk in de fin-de-siècle-literatuur, tussen realisme en naturalisme. Zonder de plot te onthullen, toont de roman een jonge vrouw die laveert tussen conventie, verlangen en innerlijke kwetsbaarheid, in een stad waar representatie, familie-eer en reputatie het sociale verkeer bepalen.
Eind negentiende eeuw was Den Haag het bestuurlijke hart van Nederland, met ministeries, het parlement, diplomatieke vertegenwoordigingen en nabijheid tot het koninklijk hof. De stad groeide door negentiende-eeuwse uitbreidingen en kende nieuwe woonwijken voor gegoede bewoners. Het nabijgelegen Scheveningen ontwikkelde zich tot mondaine badplaats; het Kurhaus opende in 1885 en vormde een centrum voor concerten en ontmoetingen. Paardentramlijnen, die sinds de jaren 1860 bestonden, verbonden wijken en het strand. Deze infrastructuur en het representatieve karakter van de residentie vormden het decor van sociabiliteit: salons, visites, bals en seizoensgebonden verpozing, waar etiquette, schijn en zichtbaar vertoon van welstand belangrijk waren.
Politiek opereerde Nederland sinds de Grondwet van 1848 als constitutionele monarchie met een versterkte parlementaire invloed. In Eline Vere’s tijd regeerde koning Willem III (1849–1890); kort na zijn overlijden werd koningin Emma regentes voor Wilhelmina. De grondwetsherziening van 1887 verruimde het kiesrecht, zonder algemene verkiezingen in te voeren. In 1888 trad het eerste confessionele kabinet (ARP en katholieken) aan, wat de Schoolstrijd over financiering van bijzonder onderwijs verscherpte. Hoewel de roman niet politiek-activistisch is, ademt hij de morele en sociale spanningen van een samenleving die balanceerde tussen liberalisme, religieuze organisatie en een zich verbredende, maar nog sterk hiërarchische publieke sfeer.
Economisch viel de publicatieperiode binnen de Lange Depressie (circa 1873–1896), met prijsdalingen en druk op traditionele sectoren. Nederland industrialiseerde relatief laat; Den Haag bleef vooral een administratieve en diensteneconomie met ambtenarij, vrije beroepen en detailhandel. Desondanks groeide de consumptiecultuur in hogere kringen: mode uit Parijs, muziekuitgaven, interieurartikelen en buitenlandse reizen versterkten status. Gaslicht bepaalde ’s avonds het stadsbeeld; nieuwe technologieën, zoals telefoonnetten in de grote steden in de jaren 1880, deden hun intrede in welgestelde kringen. Binnen dit kader tekent Couperus de spanning tussen materiële zekerheid en existentiële leegte die het bourgeoisleven kon kenmerken.
Cultureel stond Den Haag in het fin de siècle bekend om zijn kunst- en uitgaansleven. De Haagsche School (met onder anderen Jozef Israëls en Hendrik Willem Mesdag) gaf de stad internationale naam; het Panorama Mesdag opende in 1881 als monumentaal kijkstuk. De Koninklijke Schouwburg bood toneel en opera-ensembles een podium; concertzalen en verenigingen organiseerden muziekavonden. Kranten en tijdschriften bespraken uitvoerig literatuur, theater en beeldende kunst, waardoor smaakvorming en roem in brede burgerkringen circuleerden. Deze culturele infrastructuur voedde een verfijnde, soms ook poseerachtige elitecultuur, waarin artistieke sensibiliteit samengaat met conventie—een spanning die de roman tastbaar maakt in scènes van sociabiliteit en esthetische beleving.
In de literatuur verschoof het zwaartepunt naar psychologisch realisme en naturalisme, onder invloed van Europese auteurs als Émile Zola en de Scandinavische toneelschrijvers. In Nederland vernieuwden de Tachtigers vanaf de jaren 1880 de poëtica, onder meer via De Nieuwe Gids (opgericht 1885), met nadruk op individualiteit en stijlbewustzijn. Couperus bewoog zich eigensoortig in dit klimaat: hij deelde de moderne gerichtheid op innerlijkheid en verfijnde vorm, maar werkte buiten hechte groepsverbanden. De populariteit van de massapers maakte feuilletons invloedrijk; Eline Vere’s succesvolle krantenpublicatie illustreert hoe seriële romanlektuur het burgerlijk publiek vormde en discussies over smaak, zeden en psychologie aanwakkerde.
Sociaal golden voor de gegoede burgerdochter strikte verwachtingen rond huwelijk, huishouden en representatie; liefdadigheidswerk bood een geaccepteerde publieke rol. Toegang van vrouwen tot hoger onderwijs was uitzondering, al markeerde Aletta Jacobs in 1879 de eerste vrouwelijke arts van Nederland. Debatten over vrouwenrechten wonnen aan kracht, en de Arbeidswet van 1889 beperkte onder meer nachtwerk voor vrouwen en jeugd in fabrieken. Tegelijkertijd groeide medische en publieke aandacht voor ‘zenuwziekten’; de Wet op de Krankzinnigen (1884) regelde opname en toezicht. Europese modes als spiritisme en hypnose vonden weerklank in stedelijke salons. Deze context kleurt de romanische aandacht voor kwetsbaarheid, therapie en sociale druk.
Het Nederlandse rijk was een koloniale mogendheid; de oorlog in Atjeh begon in 1873 en bepaalde decennialang de Indische politiek. Den Haag huisvestte het Ministerie van Koloniën en trok terugkerende ambtenaren en ondernemers aan. Kapitaal, producten en verhalen uit Nederlands-Indië circuleerden in de residentie en financierden levensstijlen van families met overzeese connecties. In dit milieu onderzoekt Eline Vere, zonder programmatische stellingname, de esthetiek, beklemming en leegte van de fin-de-siècle-elite. De roman weerspiegelt zijn tijd door nauwkeurig sociaal-psychologisch detail en bekritiseert impliciet verstarde conventies, de tirannie van reputatie en de afstand tussen uiterlijk vertoon en innerlijke gemoedsrust in een veranderende samenleving.
Eline Vere: Een Haagsche roman
Hoofdstuk I.
I.
Men verdrong zich in de, tot kleedkamer ingerichte, eetzaal. Voor een psyché stond Frédérique Van Erlevoort, met loshangende haren, zeer bleek onder een dunne laag poudre-de-riz[1], de wenkbrauwen als door een enkele penseelstreek zwarter getint.
—Haast je dan toch, Paul! We komen niet klaar! zeide ze, een weinig ongeduldig, met een blik op de pendule.
Voor haar knielde Paul Van Raat, en zijn vingers plooiden een langen, ijlen sluier, van goud en karmozijn, als een draperie om haar middel. De stof wolkte op het roze fond van haar onderkleed; haar hals en armen waren, sneeuwwit van de veloutine, vrijgelaten en flonkerden in den glans van, door elkander gestrengelde, snoeren en ketenen.
—O, wat een tocht! Hoû toch de deur dicht, Dien! gilde Paul een oude meid na, die bevracht met eenige japonnen, de kamer verliet. Door de open gelaten deur zag men gasten, gerokte heeren en licht gekleede dames; zij begaven zich langs de aralia’s en palmen van den corridor naar de groote suite; zij glimlachten om de oude meid en wierpen een steelschen blik naar binnen.
Allen schaterden om die verrassing, dien blik achter de coulisses; alleen Frédérique bleef ernstig, in het bewustzijn, dat zij de waardigheid eener antieke vorstin had op te houden.
—Haast je toch, Paul! sprak zij, bijna smeekend. Het is al over half negen!
—Ja, ja, Freddy, wees maar niet bang, je bent al klaar! antwoordde hij, en handig schikte hij eenige juweelen tusschen de gazige plooien harer draperie.
—Klaar? vroegen Marie en Lili Verstraeten, uit de kamer komende, waar de estrade was opgeslagen: een geheimzinnige verhevenheid, als uitgewischt in een halfduister.
—Klaar! antwoordde Paul. En nu, alsjeblieft kalmte! vervolgde hij, terwijl hij zijn stem verhief en gebiedend in het rond zag.
De vermaning was noodig. De drie jongens, de vijf meiden, die als kameniers dienst deden, liepen in het, met allerlei accessoires opgevulde, vertrek elkaâr in den weg, lachende, gillende, de grootste wanorde veroorzakend. Te vergeefs poogde Lili een gouden bordpapieren lier uit de handen te redden van den twaalfjarigen zoon des huizes, terwijl de beide bengels van neven op het punt waren tegen een groot wit kruis aan te klimmen, dat, in een hoek der kamer geplaatst, onder hun aanvallen reeds wankelde,
—Weg van dat kruis, Jan en Karel! Geef die lier op, andere Jan! brulde Paul. Zorg daar toch een beetje voor, Marie, en nu…. Bet en Dien hier, Bet met de lamp; Dien bij de deur; de anderen weg! Er is geen plaats meer; kijken in den tuin aan het raam van de groote zaal; daar zie je alles prachtig, uit de verte…. Kom, Freddy, voorzichtig, hier is je sleep….
—Je vergeet mijn kroon….
—Die zal ik je opzetten, als je gepozeerd bent. Kom, allons.
De drie verbannen meiden haastten zich weg te komen, de jongens hurkten neêr in een hoek der tooneelkamer, waar zij niet door het publiek gezien konden worden, en Paul hielp Freddy de estrade beklimmen.
II.
Marie, nog even als Lili niet gedrapeerd, sprak door het gesloten raam, met den vuurwerker, die in den besneeuwden tuin, in een dikken duffel, wachtte om het Bengaalsch licht[2] af te steken. Een groote reflector was door het venster als een bleeke, lichtlooze zon zichtbaar.
—Eerst wit, dan groen, dan rood! riep Marie, terwijl de vuurwerker knikte.
De kamer was donker, slechts verlicht door de lamp, die Bet vasthield, terwijl Dien bij de porte-brisée der, nu verlaten, kleedkamer stond.
—Voorzichtig, Freddy, voorzichtig! sprak Paul.
Frédérique liet zich zeer behoedzaam in de kussens van het rustbed neêr; Paul schikte haar draperieën, haar kettingen, heur haren, haar diadeem, en strooide hier en daar een bloem.
—Is het zoo goed? vroeg zij met bevende stem, eene, van te voren bestudeerde poze aannemende.
—Je bent om te stelen, prachtig; nu Marie, Lili hier!
Lili wierp zich op den grond, Marie vlijde zich tegen de bank, met het hoofd aan Frédérique’s voeten. Vlug drapeerde Paul beide meisje in kleurige châles, sluiers, strengelde snoeren om haar armen, in heur haren.
—Marie en Lili, wanhopig kijken! meer wringen je armen, Lili! In wanhoop, meer in wanhoop! Freddy, jij meer smachten, je oogen omhoog, in je mond iets treurigs.
—Zoo?
Marie schaterde.
—Ja, zoo! Zoo is het beter; stil nu, Marie, alles klaar?
—Klaar! sprak Marie.
Paul schikte nog iets, een plooi, een bloem, in wantrouwen, of alles gereed zoû zijn.
—Kom, nu maar beginnen! sprak Lili, die zeer ongemakkelijk lag.
—Bet, breng de lamp weg; Dien, de deur dicht, en dan beiden hier, elk aan een kant van de porte-brisée!
Dit gebeurde, en zij bevonden zich allen met kloppende harten in het pikdonker, terwijl Paul aan het venster tikte, om zich daarna bij de jongens in den hoek te voegen.
Langzaam en weifelend ontvlamde het Bengaalsche licht tegen den reflector aan, de porte-brisée schoof statig open, een helle witte gloed verheerlijkte het tableau.
III.
Glimlachend en beleefd, terwijl de gesprekken eensklaps in een murmelend gegons overgingen, drongen zich de gasten in de groote suite en de serre een weinig naar voren, verblind door een zee van kleuren en licht. Heeren weken uit voor een paar lachende meisjes; op den achtergrond der zaal klommen jongelieden op stoelen, om beter te zien.
—„La mort de Cléopâtre!” las Betsy Van Raat aan mevrouw Van Erlevoort voor, die haar het programma had gereikt.
—Prachtig, magnifique! hoorde men van alle zijden.
In den witten gloed van het licht scheen het oude Egypte herschapen te zijn. Tusschen weelderige draperieën zag men iets als een oaze doorschemeren, een blauwe lucht, een paar pyramiden, een palmengroep. Op haar door sfinxen getorste rustbank lag Kleopatra, overgolfd door een vloed van lokken, den dood reeds nabij, terwijl zich een adder om heur arm kronkelde. Twee slavinnen wrongen zich in wanhoop aan haar voeten. De bonte droom eener oriëntalische pracht van enkele seconden, de poëzie der oudheid voor korte wijlen herlevend, onder de blikken eener moderne soirée.
—Dat is Freddy! sprak Betsy; beeldig, o beeldig! en zij wees mevrouw Van Erlevoort, wie al die weelde een weinig voor oogen schemerde, de stervende vorstin aan. Nu echter herkende de moeder haar eigene dochter in het bevallige, onbewegelijke beeld, ginds voor haar.
—En dat is Marie, en die andere, o, dat is Lili, onherkenbaar! Wat een prachtige costumes, wat een moeite! Ziet u, die draperie van Lili, dat violet met zilver, heb ik hun nog geleend.
—Hoe doen ze het! murmelde de oude dame.
De witte gloed van het licht weifelde, de deuren schoven dicht.
—Prachtig, tante, prachtig! riep Betsy tot mevrouw Verstraeten, de gastvrouw, die haar voorbij ging.
Tweemalen herhaalde zich de droom, eerst in zeegroenen glans, daarna in vuurrooden gloed. Onbewegelijk lag Freddy met den adder, en alleen Lili sidderde in haar gewrongen poze. Paul zag met een stralend gezicht uit zijn hoek toe; alles was goed.
—Wat ligt die Freddy stil! En alles zoo rijk en toch niet overladen! Iets als een schilderij van Makart! sprak Betsy, haar veeren waaier ontplooiend.
—De freule uw dochter is al heel gauw levensmoê, mevrouw! lispelde de jonge De Woude Van Bergh, zich tot mevrouw Van Erlevoort, de mama van Freddy, buigende.
IV.
Na de derde herhaling van den droom ging mevrouw Verstraeten in de kleedkamer. Zij vond er Frédérique en Lili, schaterend bezig zich van haren Egyptischen dos te ontdoen, zoekende naar de tallooze spelden, tusschen elke vouw. Paul en Marie, op hooge trappen, bijgelicht door twee der meiden, rukten Kleopatra’s boudoir uiteen. Dien beijverde zich neêrgeworpen draperieën en afgegleden kettingen op te rapen. De drie jongens rolden op een matras over elkaâr.
—Was het mooi, mama? vroeg Lili.
—Was het mooi, mevrouw? riep Frédérique tegelijkertijd.
—Prachtig mooi! Ze hadden het nog eens willen zien.
—Nog eens! Ik ben nu al half dood! riep Lili, en zij liet zich kwijnend, met geloken oogen, in een fauteuil neêr, terwijl ze er een grooten bundel van afgooide. Dien werd wanhopig: zóo zou zij nooit aan een eind komen.
—Lili, rust dan toch! riep Paul, boven op zijn trap, haar uit de andere kamer toe; je krijgt nu zoo een vermoeiende poze. Tante, zegt u toch aan Lili, dat ze moet rusten! en hij wierp eenige bonte tapijten van de koorden af, waarover zij geplooid hingen. Dien ging aan het opvouwen.
—Dien, witte lakens en witte tulle! riep Marie. Dien hoorde verkeerd en bracht verkeerd aan.
Ieder sprak, ieder beval en vroeg; de grootste wanorde begon te ontstaan. Paul roerde zich in wanhoop, zonder begrepen te worden, op de hoogste trede van de trap.
—Ik kan niet meer! sprak hij, neêrhurkend en woedend. Ik moet ook alles alleen doen!
Mevrouw Verstraeten was, na Pauls verzoek aan Lili herhaald te hebben, vertrokken om den knechts te zeggen, dat de jonge artisten niet vergeten mochten worden. De eersten kwamen dus weldra binnen, met groote bladen vol glazen wijn en limonade, gebak en sandwiches. De wanorde steeg ten top. De drie jongens lieten zich bedienen op hun matras, waarover een der Jannen een stroom orgeade goot. Toen stortte Marie op hen in een woede van woorden toe, en zij trok met Dien de matras onder hen weg, naar de andere kamer.
—Frédérique, help dan toch eens aan den achtergrond! riep Paul, steeds gehurkt, en met eene verwijtende stem. Hij had het reeds opgegeven meester te blijven over de drie jongens, die nu echter door oude Dien buitelend en gillend uit de kamer werden verdreven. Het werd een weinig rustiger, ieder was echter bezig, behalve Lili.
—Wat een rommel! sprak zij binnensmonds; en zij borstelde zittend heure haren uit, golvend en aschblond, om daarna van een grooten kwast een sneeuw van poeder op haar armen te doen vallen.
Dien kwam terug, ademloos, en het hoofd schuddende met een goedigen glimlach.
—Dien, witte lakens en tulle, gauw! riepen Freddy, Marie en Paul tegelijkertijd. Paul was van zijn trap afgeklommen, had het groote witte kruis, waaronder hij bijkans bezweek, op de estrade geplaatst en vlijde de matras en tal van kussens aan het voetstuk.
—Dien, witte lakens en tulle, alle tulle en gaas, dat er is! En Dien bracht het aan, met de andere meiden, wit, alles wit.
V.
Mevrouw Verstraeten was naast haar nicht, Betsy van Raat, gaan zitten. Zij was gehuwd met den ouderen broêr van Paul.
—Jammer, dat Eline niet is gekomen; ik had op haar gerekend, om de lange pauzes met wat muziek aan te vullen. Ze zingt zoo lief.
—Ze was waarlijk niet wel, tante. U begrijpt, hoe ’t haar spijt, ooms verjaardag niet te kunnen meêvieren.
—Wat heeft ze?
—Ach, ik weet niet, ze was zenuwachtig, geloof ik.
—Ze moet heusch niet zoo toegeven aan die buien. Met een beetje energie kom je die nervoziteit wel te boven.
—U weet het, tante, het is de ziekte van het jongere geslacht! zeide Betsy, met iets als een treurigen glimlach.
Mevrouw Verstraeten zuchtte, en schudde toestemmend het hoofd.
—A-propos, hernam zij. De meisjes zullen morgenavond zeker te moê zijn om naar de opera te gaan. Zoû je misschien onze loge willen hebben?
Betsy bedacht zich even.
—Ik heb morgen een dinertje, tante, maar toch wil ik de loge heel gaarne hebben. Alleen de Ferelijns en Emilie en Georges komen, maar de Ferelijns wilden vroeg weggaan, omdat de kleine Dora weêr niet wel is geweest, en dan zoû ik met Emilie en Georges een acte kunnen gaan hooren.
—Nu, dat is dan afgesproken. Ik zal je de kaartjes sturen! sprak mevrouw Verstraeten, en stond op.
Ook Betsy stond op. Georges De Woude Van Bergh wilde haar juist aanspreken, maar zij deed, alsof zij hem niet zag. Zij vond hem van avond onverdragelijk; reeds tweemaal had hij haar aangesproken en beide malen hetzelfde gezegd, iets over de tableaux. Gedecideerd, hij had geen conversatie. Morgenavond zoû zij hem ook al moeten genieten. Tantes loge was een uitkomst…. Haar man stond in de serre met een groep heeren, den heer Verstraeten, den heer Hovel, Otto en Etienne Van Erlevoort, die druk redeneerden, en hij luisterde toe, met zijn groot dik lichaam de bladeren eener palm verdrukkend, een ietwat dommen lach op zijn goedig gelaat. Ook hij ergerde haar; zij vond hem archi-vervelend, en een rok stond hem zoo slecht, niets chic! In zijn duffel zag hij er ten minste flink uit!
En zij vond gelegenheid even tot hem te zeggen:
—Spreek toch eens iemand aan, Henk. Je staat al den heelen tijd in dien hoek. Circuleer eens een beetje; je ziet er zoo uit, net of je je verveelt…. Je das zit scheef.
Hij stotterde iets en tastte aan zijn hals. Zij echter keerde zich om en was weldra te midden van een luidruchtig troepje, dat zich om freule De Woude geschaard had. Zelfs de melancholieke mevrouw Van Rijssel, Freddy’s zuster, had zich er bij gevoegd. Emilie De Woude was ongehuwd en droeg haar acht-en-dertig jaren met een benijdenswaardigen levenslust; haar aangenaam, opgewekt gelaat maakte een allerinnemendsten indruk. Zij geleek op haar veel jongeren broêr Georges, maar had iets joviaals, dat zeer afstak tegen zijn gemaniereerde stijfheid.
Uitgelaten vroolijk had Emilie een kleinen kring, toegelokt door de komische voordracht harer anecdoten, om zich verzameld. Zij was juist bezig te verhalen, hoe ze verleden op de bevroren sneeuw gevallen was voor de voeten van een heer, die haar onbeweeglijk had staan aankijken, inplaats van haar op te beuren.
—Verbeeld je, mijn mof links, mijn hoed rechts, ik in het midden, en daar stond hij, met open mond, naar me te kijken….
VI.
Er klonk een belletje; Emilie staakte haar verhaal en vloog uit haar auditorium weg, om naar voren te komen. Men verdrong zich voor de, zich opschuivende, porte-brisée.
—Ik kan niets zien! sprak Emilie, zich op haar teenen verheffend.
—Komt u hier op mijn stoel, freule! riep, achter haar een jong meisje, dat, in een crême toiletje, boven de anderen uitstak.
—Je bent een dot, Toos, heerlijk! Ik kom. Mag ik even passeeren, mevrouw Van der Stoor; uw dochter redt me uit den nood.
Mevrouw Van der Stoor, een dame, die onder pseudoniem gedichten schreef, week bits glimlachend uit. Zij was een weinig gefroisseerd door Emilie’s sans-gêne, zijzelve deed geen poging om beter te zien.
Emilie en Cateau Van der Stoor stonden weldra samen op een stoel, elkander om het middel vasthoudend.
—O, wat mooi! riep Emilie, en zij werd stil van wat zij zag. Uit de baren eener schuimende zee van gaas verrees een ruw, als uit wit marmer gehouwen kruis, waaraan een slanke witte vrouw zich in doodsgevaar vastklampte, terwijl haar voeten door een tulle golf werden oversproeid. En haar vingeren wrongen zich krampachtig vast aan de Rots der Eeuwen.
—Het is Lili! hoorde men hier en daar.
—Wat is die Lili elegant! fluisterde Emilie tot Cateau. Maar hoe zoû ze daar zoo hangen! Hoe houd ze het uit!
—Ze ligt heelemaal in kussens, maar het is toch erg vermoeiend, zeide Toos. Je ziet natuurlijk niets van die kussens, freule.
—Natuurlijk niet! Het is heel mooi, ik heb nooit zoo iets poëtisch gezien…. Zeg eens, Toos, ik dacht dat je meê zoû doen?
—Ja freule, maar alleen in het laatste tableau met Etienne Van Erlevoort. Nu moet ik langzamerhand weg, om mij te gaan verkleeden.
Zij wipte van haar stoel. Het licht weifelde, de deuren schoven dicht. Een licht applaus klapte als op ongelijke handslagen door de zaal. Maar weldra herhaalde zich het witte vizioen van schuimend gaas, en een engel boog zich met roerenden blik over den breeden arm van het kruis, om de bezwekene, die nu met geloken oog daartegen lag, op te heffen.
Het applaus weêrklonk krachtiger.
—Marie kan zich natuurlijk weêr niet ernstig houden! sprak Emilie, haar hoofd schuddend. Ze schatert het straks uit.
Werkelijk trilde er iets zeer ongepast spotachtigs om het fijne mondje van den engel, terwijl zijn roerende blik eenigszins komiek werd onder een paar zenuwachtig opgetrokken wenkbrauwen.
VII.
Hoewel men het den artisten aanzag, dat zij moê waren, daar niemand zich onbewegelijk hield, werd het laatste tableau met tal van toejuichingen ontvangen. Viermaal, vijfmaal moest het herhaald worden. Het was eene allegorische voorstelling der Vijf Zinnen, voorgesteld door de vier jonge meisjes, rijk gedrapeerd in zware stoffen,—goud- en zilverlaken, brokaat en hermelijn—en door Etienne, den jongsten broêr van Frédérique, die in een minstreelgewaad het Gehoor voorstelde.
Het was nu gedaan.
Met de lange pauzes, die de artisten zich veroorloofd hadden, was het twee uren geworden, en de heer en mevrouw Verstraeten ontvingen de dankbetuigingen der gasten, die afscheid namen.
—Blijft u nog soupeeren, met Cateau? zeide mevrouw Verstraeten zachtjes tot mevrouw Van der Stoor. Heel familiaar.
Mevrouw Van der Stoor vond echter, dat het te laat zoû worden; zij wilde alleen nog op haar dochter wachten.
De artisten hadden zich zoo spoedig mogelijk verkleed en traden de zaal binnen, waar zij nog van de laatste gasten eenige complimenten over spel en smaak opvingen. Emilie had zich bij dien zegevierenden intocht aan de piano gezet, en ontbeukte er de akkoorden eener fanfare aan. Zij bleef als intieme huisvriendin met Van Raat en Betsy soupeeren.
—Morgen kom je toch, niet waar, Toos; morgenmiddag, om twee uur, komt de fotograaf! riep Marie.
Het was dan Donderdag, maar Cateau zou niet naar school gaan, om uit te slapen, en om twee uur zou zij komen.
Afgetobd vielen de artisten neêr in de gemakkelijke stoelen der ruime serre, waar een koud souper verscheen, een kalkoen, slâ, een taart, champagne.
—Wat was het mooist? Wat was het mooist? riepen zij allen.
En een ieders opinie werd gewikt en gewogen, bestreden en toegejuicht, onder een algemeen gerammel van borden, gekletter van vorken en lepels, geklink van glazen, vol en spoedig leêg.
Hoofdstuk II.
I.
Om halfdrie keerden de Van Raats van het souper terug naar het Nassauplein. Hun huis was stil, de knecht en de meiden waren naar bed. Terwijl Henk zijn sleutel in den zak stak, en den bout dwars voor de huisdeur lichtte, stelde Betsy zich onwillekeurig haar slapenden jongen voor, roze, met gesloten vuistjes, in zijn wit bedje. Zij nam de bougie, van den pijler der trap, en ging naar boven; hij met zijn couranten de eetkamer in. Het gas brandde er, schemerflauw, een verkleinde waaiervlam.
Zoo ook in haar kleedkamer. Zij draaide de kraan open waardoor zich het licht snel uitbreidde, en trok haar bonten rotonde van de schouders. In den kleinen haard wrong zich stuiptrekkend een vurige tong, als van een heraldischen leeuw. Er zweefde door het vertrek iets als de lauwheid van een warm bad, vermengd met den zoeten geur van Violettes de Parme[3]. Even zag zij in de aangrenzende donkere kamer naar het witte bed van haar kind om, begon zich toen, zuchtende, te ontkleeden en liet de kanten japon, als een wolk van zwart, haar heupen afglijden. De deur werd geopend, en Eline kwam, een weinig bleek, binnen, in een wit flanellen peignoir, met los hangend haar.
—Zoo Elly, nog niet naar bed?
—Neen; ik…. heb wat zitten lezen. Heb je je geamuzeerd?
—O zeker, het was alleraardigst. Ik wou alleen, dat Henk niet zoo ondragelijk vervelend was. Hij zegt geen stom woord, en zit met zijn bête gezicht aan zijn horlogeketting te morrelen, tot ze gaan whisten, in de pauzen.
Eenigszins driftig zette Betsy den eenen voet achter den anderen, en schopte een schoentje uit, van goudleêr, met kralen.
Eline rekte zich, kwijnend.
—Heb je gezegd aan mevrouw Verstraeten, dat ik ongesteld was?
—Ja, maar zusje, je weet, als ik ’s avonds thuis kom, verlang ik naar mijn bed. Morgen de rest, vindt je niet?
Eline wist, dat haar zuster, ’s avonds thuiskomende, of zij zich geamuzeerd had of niet, immer in een licht korzelige stemming was, een ergernis, veroorzaakt door den lust zich zoo spoedig mogelijk te ontkleeden.
Toch had Eline even den aandrang met een bits woord te antwoorden, maar gevoelde oogenblikkelijk daarop er zich te loom en ontzenuwd voor. Zij roerde zacht met de lippen Betsy’s wang aan, en liet haar hoofd, geheel onwillekeurig, op den schouder harer zuster neêr, in een onbedwingbaar verlangen naar teederheid.
—Ben je heusch ziek, hè, of….?
—Neen. Alleen een beetje…. een beetje lui…. Adieu.
—Slaap lekker.
Eline ging, loom en bevallig in haar witten peignoir. Betsy raapte den kanten japon op, en ontkleedde zich verder.
II.
In de gang kreeg Eline het onbewuste gevoel van buiten de deur gezet te zijn, dat haar, zeer vaag, onaangenaam aandeed. Den geheelen avond, toegevende aan een gril van loomheid en verveling, had zij alleen gezeten, en langdurige eenzaamheid deed haar spoedig melancholiek worden, en naar een schertsend woord en het bijzijn van anderen verlangen. Besluiteloos bleef zij een oogenblik in het donker staan, en ging, in hare behoefte naar eenige aanspraak, tastende de trap af, de eetkamer binnen.
Henk had zijn rok op de bank neêrgegooid, en stond zich, in vest en hemdsmouwen, zijn traditioneelen grog klaar te maken. Heete wasem wolkte het glas uit, terwijl hij den ketel weêr op de vuurstoof plaatste.
—Zoo meisje! groette hij met zijn joviale stem, en innemende goedmoedigheid speelde in zijn soezige, blauwgrijze oogen en om zijn zwaar en blond beknevelden mond. Heb je je niet erg verveeld, zoo geheel verlaten?
—Wel een beetje. Misschien jij nog meer? vroeg zij, hem behaagziek toelachend.
—Ik? Wel neen. Integendeel, de tableaux waren heel aardig. Wijd zijne beenen uit-een zettende, slurpte hij behagelijk aan zijn gloeienden grog.
—Is de peuter stil geweest?
—Ja. Hij is niet wakker geworden. Blijf je nog op?
—Even de couranten inzien. Maar waarom ben jij nog niet naar kooi?
—Ach…. zoo maar….
Zij rekte zich weer kwijnend voor den spiegel, en wond zich, met opgeheven armen, het loshangende haar tot eene glanzend bruine wrong. Zij gevoelde eene behoefte hem veel en vertrouwelijk te verhalen, zocht naar iets, maar vond in hare leêge, verdroomde gedachte geen enkel onderwerp, geen enkele grief. Zij was gaarne in tranen losgebarsten, in de overmaat eener, niet al te scherp vlijmende, smart, alleen om zijne zachte, zware stem haar te hooren troosten. Maar zij vond niets en bleef zich kwijnend rekken.
—Is er wat, hé? Hè meisje? Kom vertel eens, is er wat?
Starend schudde zij het hoofd van neen, Neen er was niets.
—Nou, maar je kan het mij gerust vertellen, hoor!
—Ach…. ik heb een beetje het land.
—Waarover?
Zij kreunde even in eene behaagzieke pruilerij.
—Ach…. ik weet niet. Ik ben wat zenuwachtig, al den heelen dag.
Hij lachte, met zijn zachten, vollen, diepen lach.
—Jij met je zenuwen! Kom, zusje, wordt nu weêr vroolijk, hé? Je bent zoo een gezellige meid, als je wat vroolijk bent, je moet je niet aan die buien overgeven….
Hij gevoelde, dat zijne welsprekendheid niet toereikende was om haar dit verder te betuigen, en dus besloot hij, schertsend:
—Wil je een grogje, zus?
—Dank je…. Ja, een slok uit je glas.
Zij wendde zich tot hem, en lachende onder zijn blonde knevels, hief hij het wasemende glas aan hare lippen. Toen zag hij door de half gesloten oogleden een traan glinsteren, dien zij tegenhield. En eensklaps, als besloten, zette hij zijn glas neêr, en vatte haar de handen.
—Kom, meisje, vertel eens, daar is wat, er is wat gebeurd met Betsy, of…. kom, anders ben je zoo vertrouwelijk met me.
En hij blikte haar verwijtend toe met zijn soezigen, dommen blik, als van een goedigen New-Foundlander.
III.
Toen, toen barstte zij los, en, door snikken onderbroken, stroomden de klachten voort, schijnbaar zonder aanleidende oorzaak, verteederd als zij was geworden door zijne stem en zijn oog. Het was eene onhoudbare behoefte zich te uiten. Wat had zij aan haar leven, voor wie was zij eenigszins van nut! De handen in elkaâr gewrongen, liep zij het vertrek op en neêr, immer klagende, klagende. Het zou haar niets kunnen schelen binnen een uur te sterven; alles was haar het zelfde; alleen dat doellooze, nuttelooze bestaan, zonder iets waaraan zij zich met hare geheele ziel kon wijden, werd haar te zwaar.
Henk sprak tegen, eenigszins verlegen met de scène, die toch niets anders was dan eene bekende, een periodiek terugkomende scène. Hij praatte over Betsy en Ben, hun jongen, over hemzelven; hij had het op de lippen haar te spreken van een eigen huishouden, dat de toekomst haar zou toebeschikken, maar iets als eene kiesche aarzeling hield hem hiervan terug. Zij, op deze tegenwerpingen, schudde het hoofd, een boudeerend kind gelijk, dat het verlangde niet krijgt en het aangebodene weigert, en woest wierp zij op eens haar hoofd tegen zijn schouder en snikte daar, een arm om zijn dikken nek geslingerd. Zoo klaagde zij voort met lossamenhangende zinnen, in haar nervoziteit geprikkeld door een avond eenzaam gemijmer in een overwarme kamer, steeds terugkomende op haar doelloos leven, dat zij voortsleepte als een vervelenden last, en er klonk iets in hare stem als verweet zij dit alles aan hem, aan Henk, aan haar zwager. Hij, zeer verlegen, ontroerd door de geurige warmte dier omhelzing, die hij toch niet al te teeder mocht beantwoorden, verbrak dien hobbelenden stroom van gebroken zinnen alleen met een paar banale troostwoorden.
Langzaam, langzaam aan, op den vollen, zachten toon zijner zware stem, liet zij hare melancholie wegwiegelen, als eene wemeling van rozenbladeren op een vliet.
Eindelijk zweeg zij, loosde een zucht, maar bleef met haar hoofd op zijn schouder rusten. Nu zij bedaarder werd, vond hij het gepast, zich wat boos te maken over haar onverstand…. Wat een lariflang was dat toch! Wat een onzin! Wat drommels, wond ze zich toch altijd zoo op….
—Neen, Henk, waarlijk….! begon ze, en hief haar vochtigen blik tot hem.
—Meisje, je zeurt met je doelloos leven, en al dat moois meer. Waar haal je toch die dingen vandaan? We houden immers allemaal van je….
En, bij de herinnering zijner onuitgesproken gedachte van zoo even, ging hij voort:
—Een jonge meid…. en dan praten van een doelloos…. Zus, je bent dol!
Toen, als gekitteld door zijne gedachte, en bovenal meenende, dat de filozofie genoeg geduurd had, schudde hij haar op eens met schertsende woestheid bij heur armen, en kneep haar in den treurenden mond. Lachend stribbelde zij tegen; de uitbarsting had in haar iets als een verbroken evenwicht hersteld. Toen beiden eenige oogenblikken daarna samen de trap opgingen, moest zij een schatergil onderdrukken, daar hij haar plotseling tilde en droeg, terwijl zij, bevreesd, dat hij zoude struikelen, half smeekte, half beval:
—Kom Henk, laat los, hoor! Wees nu niet zoo dwaas, Henk, laat los, Henk!
Hoofdstuk III.
I.
Eline Vere was de jongste der beide zusters, donkerder van haar en oogen, slanker, minder rijk van vormen. Haar schaduwvolle, zwartbruine blik, bij de geämberde bleekheid van haar tint en het kwijnende van sommige heurer gebaren, gaven haar iets van een loome odàliske, die droomde. Die schoonheid verzorgde zij zeer, als een dierbaar juweel, dat men laat fonkelen en flonkeren, en deze aanhoudende zorg deed haar als verlieven op wat zij bevalligs aan zich vond. Minuten lang kon zij zich spiegelen, glimlachend met de fijne punt van den roziggenagelden vinger de lijn van wenkbrauw en wimper streelend, zich de oogleden een weinig amandelvormig vertrekkende, of heure bruine haren woest om zich heen warrelende, in de houding eener schalke zingara. Haar toilet verstrekte haar eene onophoudbare moeite, een voortdurende, zeer ernstige overpeinzing, waarbij zich lichte kleuren met sierlijke vormen harmonieerden tusschen het emailachtige tintelen van satijn en het in warme schakeeringen wisselen van peluche, omwolkt door eene apotheoze van tulle en gaas, mousseline en kant. De lichte druppel, trillende onder de facetten van den brillant aan haar ringvinger, wekte, met den verwelkenden geur van een sachet, eene aangename gewaarwording van fijne weelde, iets zeer vrouwelijks en weeks in haar op.
II.
Eenigszins droomerig en romantisch van natuur dacht zij zich soms, in loome buien, met zekeren wellust, hare kinderjaren terug, en stapelde zij allerlei kleine heugenissen uit dien tijd op elkaâr, als dierbare reliquieën. Dan verfrischte en verfraaide zij, willens en wetens, die verflauwde heugenissen met idealistisch-teêre tint. Van tijd tot tijd zich ze weder voor den geest roepend, vergat zij wat historisch, wat fantastisch er aan was, en kon, met stellige zekerheid, de eene of andere nietige epizode van vroeger dagen, aldus gepoëtizeerd, verhalen. Betsy, met practischen waarheidszin, dong aanstonds, of zij er zeker van was of niet, op alles, wat slechts naar verheerlijking zweemde, af, en Eline, in eene behagelijke melancholie, onderscheidde meestal, na zulke terechtwijzingen, zoowel de eerste kiem, als de latere fantastische bloem harer voorstelling.
Zij herinnerde zich haar vader, een schilder, een fijn-artistieken geest, zonder kracht tot scheppen, zeer jeugdig gehuwd met een oudere, hem overheerschende vrouw, zich gedrukt gevoelende onder die heerschzucht, terwijl zijn fijn-bezenuwd gestel, gelijk een edel snaarspeeltuig, getrild had onder haar te ruwe beroering, zooals dat van Eline nu somtijds trilde onder die der zuster. Zij herinnerde zich dien vader, met zijn tint als vergeeld ivoor en zijne bloedelooze doorschijnende vingers, lusteloos en loom neêrliggende, zich in de geestkracht zijns denkens plannen van groote werken scheppend, en die van zich werpend na een eerste penseelstreek. Zij was eenigszins zijne kleine vertrouweling geweest en zijn krachteloos genie had in haar oogen de vlucht genomen van dat eens poëtischen, madonna-malenden Rafaëls, met dwepende oogen en lange lokken. Hare moeder had haar steeds een stille vrees ingeboezemd, en de herinnering der illuzie-verdrijvende nietigheden des dagelijkschen levens, die zich aan deze moeder meer verbond dan aan dien vader, maakte het Eline onmogelijk haar in gedachte te idealizeeren.
Zij herinnerde zich, na den dood haars vaders, jong gestorven in de ontevredenheid van een mislukt leven, na dien harer moeder, plotseling door eene immer dreigende hartkwaal getroffen, hare jeugd onder de hoede eener verweduwde tante en zachte voogdes. Ouderwetsch, mager en recht, met treurige, regelmatige trekken, als de ruïne eener schoone vrouw, herinnerde zij zich die voor een groote spiegelruit vier glinsterende breinaalden, in regelmatig, beverig menuet, met twee dorre handen, te hebben zien bewegen. Zij leefde daar in die groote kamer, in eene zachtkens ontzenuwende en weeke welvaart, in iets geurigs en fluweelachtigs, het mollige Deventersch onder de voeten, een vlammend blokkenvuur in den haard, en een, met fantastische ooievaren en scharlaken pioenrozen bekleurd, geel zijden Japansch tochtscherm voor de deur.
De beide zusters, daar aan elkanders zijde ontwikkeld, onder de lessen eener zelfde opvoeding, in eene zelfde omgeving, hadden twee aan elkaâr evenwijdige gemoedslevens in zich laten ontkiemen, wier zijden echter bij het rijpen der jeugd naar de eischen van twee verschillende temperamenten afweken. In Eline, die, van een loom en lymfatisch gestel, behoefte gevoelde aan teederen steun en zachtkoesterende warmte, en wier zenuwen, fijn als de vezelen eener bloem, zelfs in hare weeke, als met fluweel gecapitonneerde omgeving dikwijls nog door den minsten tegenstand te ruw werden beroerd en te hevig geprikkeld, ontwikkelde zich uit angst eene terughoudendheid, die haar gemoed vulde met duizenden kleine grieven van heimelijk verdriet. Overvol geworden stortte zich dit dan uit met een enkele bruisende golf. In Betsy’s volbloediger leven ontkiemde, bevorderd door Eline’s behoefte aan steun, een streven naar overheersching, waardoor zij haar psychisch bestaan bijna geheel in het wezen der, als was zoo ontvankelijke, zuster kon dringen, welke hierbij, na een eersten schok, toch rust en voldoening vond. Maar noch Eline’s vrees haar fijn bezenuwd gestel te zullen wonden, noch Betsy’s heerschzuchtig egoïsme hadden ooit tot eene tragische crisis aanleiding gegeven, daar beider scherpe omtrekken, in de zachtblauwe atmosfeer harer omgeving, zich afstompten en wegdoezelden in een effen grijze tint.
III.
Later, na eenige bals, waar Eline zich op hare witte satijnen voetjes, in iets bezwijmelends van geur en licht, glijdend had laten medevoeren door een zachten dwang van haar cavaliers, en zich door slepende driekwartsmaten, als door teugen champagne had laten bedwelmen, later was zij tweemalen ten huwelijk gevraagd geworden, en had zij beide malen bedankt. Van die aanzoeken behield zij de herinnering als van twee gemakkelijke triumfen, die toch een kalmen glimlach van eigenwaarde verwekten, en de heugenis der eersten vermocht zelfs somwijlen haar een lichten zucht te ontlokken. Toen had zij Henri Van Raat ontmoet, en sedert verbaasde zij zich vaak, hoe die goede lobbes, zooals zij hem noemde, die toch zoo weinig op den held harer droomen geleek, zooveel sympathie in haar verwekte, dat zij dikwijls, plotseling, naar zijn bijzijn verlangen kon. Die harer droomen had iets van het geïdealizeerde beeld haars vaders, van Ouida’s[4] romanhelden, en niets van Van Raat, met zijne, in de volbloedigheid van een te sanguinisch gestel, wegsoezende luiheid, zijn zachte, domme, grijsblauwe oogen, zijn trage spraak en dikken lach. En toch was er iets in zijn stem, in zijn blik, dat haar aantrok, in zijne vertrouwelijke gemoedelijke wijze van zijn, dat haar van steun sprak, zoodat zij soms het vage verlangen gevoelde, haar hoofd als moede op zijn schouder te leggen. En ook hij gevoelde, met zekeren hoogmoed, dat hij iets in haar leven was geworden.
Die hoogmoed verdween echter aanstonds, zoodra Betsy hem nader kwam. Bij Eline’s zuster gevoelde hij zulk een zedelijke minderheid, dat hij meermalen haar radde en luchtige scherts met nog tragere spraak en nog dikker lach dan gewoonlijk beantwoordde. Zij vond er een verfijnd genot, vol wreedheid, in, hem dan uit te lokken tot gezegden, die zij, met een weinig valsch vernuft, als zeer weinig complimenteus wist te doen voorkomen, om ze hem daarna, met een tintelende ondeugendheid, voor de voeten te werpen. Hij verontschuldigde zich, zoekende naar zijn zinnen, somwijlen nog niet goed vattende, wat zijne onbeleefdheid geweest was, of zich verwarrende in armzalige wendingen, ten einde haar van zijne goede meening te overtuigen. Dan schaterlachte zij luid, en die volle, gezonde lach, klaterend in spottend gevoel van meerderheid, hitste hem nog meer aan dan de teedere, als naar steun tastende bekoring van Eline’s wezen. Deze was de bekoring eener weenende, zoet lonkende sirene, die, met een kwijnenden kreet van verlangen, haar loome armen uit het blauw der baren beurt, en weêr door die baren machteloos wordt meêgevoerd; gene, die eener thyrsos zwaaiende Bacchante, welke met strengelende wijngaardranken hem zocht te omstrikken, of hem driest, in dartelen, prikkelenden overmoed, haar vollen beker in het gelaat wierp.
IV.
En zoo was het iets geweest, waarvan hij zich nooit zuiver rekenschap had kunnen geven, hoe hij op een avond, in de groene koelte eener flauw verlichte serre, Betsy eensklaps verzocht had zijn vrouw te worden, geheel op eens, met een paar doorslaande zinnen. Hij had alleen dien avond gevoeld dat hij niets anders vermocht als gemagnetizeerd door iets bevelends in Betsy’s wezen, dat hem tot die verklaring dwong. Zij, kalm, zonder aarzeling, had aangenomen, er voor zorgende, dat de, in haar gemoed bruisende, blijdschap over het vooruitzicht nu meesteresse in een eigen omgeving te zullen worden, zich onder die kalmte schuil hield. Zij verlangde naar een andere atmosfeer, dan de deftige mufheid der groote kamer met de gladde spiegelruiten, het oude Deventersch, den vlammenden haard, en de ooievaren en pioenrozen op het Japansche scherm.
Maar Henk had, toen Eline hem, eenvoudig en vriendelijk, geluk gewenscht had, een verbaasdheid en ontevredenheid gevoeld over zijn eigen daad, die hem geen woorden deden vinden bij de zusterlijke betuigingen van het jonge meisje.
En Eline, zonder er bewust van te wezen, ruw door al dit onverwachte aangegrepen, school, uit plotselingen angst voor Betsy, in hare melancholische terughoudendheid weg, terwijl zij sedert, zich toch hare meerdere zwakheid bewust, het overheerschende streven der zuster met een zeer prikkelbaren hoogmoed poogde te bestrijden, in die overheersching niet meer de rust en voldoening van eertijds weêrvindend.
V.
Henk en Betsy waren een jaar gehuwd, toen tante stierf. Betsy was bevallen van een zoon. Hij, op aandrang van zijn vrouw, had in dien tijd naar eene betrekking, eene bezigheid gezocht, daar hij Betsy met zijne kalme, goedmoedige luiheid soms verveelde, als een trouwe hond, dien men steeds aan zijne voeten vindt liggen, en die, bij ongeluk, dikwijls getrapt wordt. Ook hijzelve koesterde een onduidelijk denkbeeld, dat een jonge kerel, trots zijn fortuin, toch iets moest uitvoeren. Intusschen, gevonden had hij niets en zijn ijver was ook zeer verminderd, sedert Betsy zelve niet meer op zijn zoeken aandrong. Heel lastig maakte hij het haar immers niet, daar hij des morgens, bijna iederen dag, in den fyzieken aandrang van zijn groot lichaam naar eenige ontspanning der spieren, paard reed, nagerend door zijn twee grijze Ulmerdoggen; des middags, door zijn vrouw geprest, visites met haar maakte, of, ontslagen van dezen plicht, de sociëteit bezocht, terwijl zij des avonds samen veel uitgingen, naar soirées en comedies, waar Henk door zijn fladderend vrouwtje werd medegesleept als iets lastigs, maar iets geheel onmisbaars. Hij schikte zich in dit hem te woelige leven; hij gevoelde geen kracht zijn wil tegenover dien van Betsy te stellen, en vond het rustiger zich aan te kleeden en zijne vrouw te volgen, dan den huiselijken vrede te verstoren door een strijd van tweeërlei verlangens. En hij genoot van den zeer enkelen avond, dien zij thuis, alleen, doorbrachten, en die hem, in zijne aangeboren neiging naar gezelligheid, vulde met een lauwen wellust; die hem, op het einde, verliefder deed worden, dan wanneer hij zijne vrouw, buiten zijn bereik, op een soirée had zien tintelen van scherts en vroolijkheid. Dan werd hij wrevelig, en zeide, in eene boudeerende stilte, geen woord bij het huiswaarts keeren. Zij echter, op dien enkelen avond, verveelde zich gruwelijk, werd slaperig in den suizenden gloed van het gas, en ergerde zich, met een boek op de canapé liggende, aan haar man, die de illustraties van het leesgezelschap bezag, of minuten lang op zijn kopje thee zat te blazen. In zulk een oogenblik gevoelde zij een onweêrstaanbaren aandrang van wreedheid hem aan te sporen, toch in ’s hemelsnaam naar eene bezigheid om te zien, waarop hij, ietwat verbaasd, zóo uit zijn wellust geschud te worden, met dikke, lijmerige zinnen antwoordde. Zij echter was innerlijk zeer gelukkig; zij vond het heerlijk zooveel aan haar toilet te kunnen bekostigen, als zij maar verkoos, zonder tot op een cent nauwkeurige berekeningen, als tante haar had laten doen, te behoeven te maken; en zij overdacht somwijlen bij het einde der week met een zaligen glimlach, dat zij geen dag des avonds waren thuis gebleven.
Eline intusschen had in een melancholische eenzaamheid dat jaar bij tante Vere doorgebracht, droomerig starende door de groote spiegelruiten of op de Japansche ooievaren en pioenrozen, een enkele maal door Betsy meêgevoerd in haar zwier van vermaken. Zij had veel gelezen, vooral bekoord door Ouida’s weelderige, van kleurengloed en Italiaansch zonlicht flonkerende, fantasmagorie eens geïdealizeerden levens, hel en bont als een schitterende caleidoscoop. Zij las de Tauchnitz-editions, tot de deeltjes, uitgeput door den greep harer vingeren, los uit zichzelve vielen, met krullende bladen, aan een enkelen draad. Ook bij tantes ziekbed, waar zij, met een gevoel van romantische voldoening, waakte, en zich een slapeloozen nacht afsloofde met duizend kleine zorgen, las zij ze, en las zij ze weêr. In de atmosfeer der ziekekamer, doorgeurd met een geëtherizeerden medicijnreuk, kregen de deugden en begaafdheden der edele helden, de smettelooze schoonheden der hellebooze en hemelreine heldinnen eene onwederstaanbare bekoring van lokkende onwaarheid; en Eline voelde zich vaak door een hartstochtelijk verlangen aangegrepen, om te logeeren in een dier oude Engelsche kasteelen, waar graven en hertoginnen elkaâr met eene hoffelijke etiquette zoo elegant beminden, en elkander rendez-vous gaven in den maneschijn van een eeuwenoud park, als in een electrisch lichteffect, tusschen het vaag blauwgroene geboomte van tooneelcoulisses.
Tante stierf, en Henk en Betsy verzochten Eline haar intrek in hun huis te nemen. Maar zij weigerde eerst uit eene vreemde treurigheid, waarin zij als versmolt bij de gedachte aan de verhouding tusschen haar zwager en hare zuster. Toch kwam zij deze melancholie met eene buitengewone inspanning van wilskracht te boven, als met een forschen zwaai van vleugels. Zij had zich immers altijd verbaasd over de geheimzinnige aantrekkingskracht, welke haar naar Henk verlangen deed; nu hij de man harer zuster geworden was, rees er eensklaps zulk eene, door alle wetten van fatsoen en gewoonte gebouwde, hindernis tusschen hen op, dat zij zich zonder gevaar aan zusterlijke sympathie kon overgeven, en ze vond zich dus zeer kinderachtig, uit herinnering aan vervlogen, nooit begrepen gevoelens, te weigeren van hun aanbod gebruik te maken. Daarbij kwam dat haar toeziende voogd, oom Daniël Vere, wonende te Brussel, ongehuwd en te jeugdig was om het jonge meisje huisvesting te kunnen aanbieden.
Zoo zette Eline dus haar bezwaren op zij, en schertsend de voorwaarde bedingende, dat zij eene kleinigheid, maandelijks, zou mogen bijdragen in het huishouden, nam zij haar intrek bij heur zwager. Henk had deze bijdrage geweigerd, ofschoon Betsy hare schouders had opgehaald, met de verklaring, dat zij, in Eline’s plaats, ook zoo zou willen doen, om zich vrij en onafhankelijk te gevoelen. Uit haar ouderlijk erfdeel trok Eline een jaarlijksch inkomen van ƒ2000; zij behield deze som dus geheel en al en wist zich met grooten, door tantes zuinigheid aangeleerden, takt hiervan even elegant te kleeden als Betsy, die slechts te putten had uit een vollen buidel.
En er waren drie jaren, eentonig, met de zelfde winter- en zomervermaken voorbijgegaan.
Hoofdstuk IV.
I.
Toen Eline den morgen na heure uitbarsting van verdriet beneden kwam, om te ontbijten, was Henk reeds de deur uit, op weg naar den stal, waar zijne paarden en tevens zijne beide, door Betsy niet in huis gedulde, Ulmerdoggen[5] verzorgd werden. Zij vond alleen den kleinen Ben, die, eentonig neuriënd, met zijn korte breede vingertjes vet van boter, aan een boterham zat te plukken. Betsy hoorde ze zeer bedrijvig rondloopen en ernstige beraadslagingen houden met Grete, een vinnige keukenmeid. Dien middag kwamen Frans en Jeanne Ferelijn en freule De Woude Van Bergh, met haar broêr, dineeren.
Eline zag er frisch en helder uit, in eene eenvoudige matinée[6]: een rok van drie groote volants en een effen corsage, beide van een donkergrijze, wollige stof, die glad over het corset spande, het midden omsnoerd en omstrikt met een grijs zijden lint als ceinture; aan haar hals een klein flikkerend gouden pijltje. Zij droeg geen ringen, geen braceletten: zij had iets zeer gewild eenvoudigs en jonkvrouwelijk stijfs. Op het voorhoofd en in den nek kroezelden wat fijne lokjes als uitgerafelde zijde.
Vriendelijk, terwijl zij hem bij de deur reeds toelachte, knikte zij den jongen toe, en achter hem gekomen, pakte zij zijn dik hoofdje tusschen beide handen, om er, wat bevreesd voor zijn boterige vingertjes en lipjes, een flinken zoen op te drukken.
Toen ging zij zitten, met een tevreden gevoel over hare verzorgde bevalligheid, in haar hersteld gemoedsevenwicht aangenaam gestemd door de lauwe warmte van de kachel, terwijl de sneeuw neêrviel in een donzige stilte. Onbewust glimlachend, wreef zij zich haar blanke, witte handen en bezag haar rozige, witgepunte nagels, om daarna behagelijk naar buiten te zien, waar eene fruitvrouw, in tweeën gebogen, mager als een riet, hoekig, in een vuile grijze shawl een kar, met besneeuwde sinas-appels voortduwde. Behagelijk ook, met iets egoïstisch verheugds, dat de zaak haar niet zou deeren, hoorde zij, zich een broodje snijdend, naar een twist tusschen Betsy en de vinnige meid, luide bevelende betuigingen en korte brutale tegenwerpingen, die tegelijkertijd opklonken tusschen het gerammel van ijzeren pannen, of het porceleinen geklater van een driftig neêrgeplaatsten stapel borden.
Betsy kwam binnen, met een ontevreden uitdrukking in haar, onder zware wenkbrauwen tintelende, oogen, haar korte, vleezige lippen nijdig samengetrokken. Zij droeg een stapeltje kristallen dessertschaaltjes, die zij nu zelve wilde wasschen, daar Grete, de keukenmeid, er een gebroken had. Voorzichtig, trots hare verbittering, zette zij het stapeltje neêr, vulde een spoelkom met lauw water, zocht naar een kwast.
—Die drommelsche meid….! Verbeeld je, een van mijn fijne schaaltjes. Dat gaat ze waarachtig met kokend water wasschen. Het is ook altijd zoo, als je die lomperts wat toevertrouwt.
Hard, met een ruwen nadruk klonken haar woorden. Wrevelig duwde zij Ben, die haar in den weg stond, opzij.
Eline, zeer bereidvaardig in haar aangenaam humeur, wilde aanstonds helpen, wat Betsy, gestreeld, gaarne aannam. Zij beweerde nog veel te doen te hebben, maar liet zich intusschen op de bank neêrvallen en zag toe, hoe Eline voorzichtig de schaaltjes éen voor éen afkwastte en in de plooien van een theedoek droogde, met kleine, bevallige gebaren, zonder hare vingers te bevochtigen of een droppel te storten. En zij gevoelde het verschil tusschen hare eigene bruisende bewegelijkheid, ontsproten uit haar rijke gezondheid, en Eline’s elegance, gemengeld met iets als eene vrees zich te zullen vermoeien of te bezoedelen.
—A-propos, gisteren bij de Verstraetens hoorde ik, dat ze van avond niet naar de opera gingen, om uit te rusten van de tableaux[8]; tante vroeg, of ik de loge[7] wilde hebben. Heb je lust te gaan?
—Naar de opera? En je gasten?
—Jeanne Ferelijn wilde vroeg weg, omdat haar kind weêr koû heeft gevat, en ik woû Emilie en haar broêr vragen, of ze meêwillen. Henk kan thuis blijven. Je weet, het is een loge van vier.
—Het is mij wel. Heel goed.
Tevreden over zichzelve zette Eline het laatste schaaltje, doorglanzend met fijn geslepen punten, neêr, en de spoelkom weg toen er in de keuken een twist uitbarstte, doorkletterd met de zilveren ritseling van een neêrgesmeten bundel lepels en vorken. Grete was met Mina, de werkmeid, aan den gang. Betsy repte zich en weldra volgden ruwe bevelen en brutale tegenwerpingen elkaâr op, als in een snellen dialoog.
