Drätti, Müetti u der Chlyn E-Book

Simon Gfeller

• Herausgeber: Books on Demand
• Kategorie: Gesellschafts- und Liebesromane
• Sprache: Deutsch

Seitenzahl: 294

Veröffentlichungsjahr: 2019

Beschreibung

Besonderer Service durch E-Book-Kauf: Für die Buchung einer exklusiven Diskussionsrunde bzw. Lesung mit dem Herausgeber, Fragen, Wünschen oder Anmerkungen schreiben Sie eine E-Mail an books.gabrielarch [at] t-online.de. Das Werk Drätti, Mütti u der Chlyn von Simon Gfeller zeigt diverse in Schweizer Mundart geschriebene Kinder- und Jugendgeschichten, die teilweise autobiografische Züge beinhalten. Die nostalgische Schönheit der Berndeutschen Sprache (Bärndütsch) wird in diesem Klassiker der Kinderbuchliteratur auch für Erwachsene sichtbar. Dies ist die digitale Reproduktion der Originalausgabe von 1931. Sie möchten dieses und noch 6 weitere Werke des Berner Autors in einer Ausgabe lesen? Dann kaufen Sie das Premium-E-Book Simon Gfeller: Ausgewählte Werke in Bärndütsch (ISBN: 9783752641851). Oder möchten Sie Simon Gfellers 4 Hauptwerke (Seminarzyt, Heimisbach, Eichbüehlersch & Drätti, Müetti u der Chlyn) als schöne Print-Edition mit über 500 Seiten lesen? Dann kaufen Sie das Buch Simon Gfeller: Bärndütschi Gschichtli (ISBN: 9783753498218).

Leseprobe

Drätti, Müetti u der Chlyn

Drätti, Müetti u der ChlynIm SummerhuusIm WinterchefeliDer FörchtibuebLehre wärcheZ’SchuelSchuelwäägeMüettis Bluemchöhli u Drättis ÖpfelbäumliBättlerploogTiergschichtliGflogeYrückeTrämel ziehBüchsleBim HüeteNiggels BlueschtfahrtE MischtträägetRäuberVo Sunndige u vom «brootnige Fuchs»Furcht u Chlupf, Gruusen u GfahrDrätti u MüettiD’Fäcke lüpfeImpressum

Drätti, Müetti u der Chlyn

Bilder us myr Buebezyt

Em liebe, verehrte Solothurner-FründJosef Reinhart gwidmet

Verfasser: Simon Gfeller

Herausgeber: Gabriel Arch

Digitale Reproduktion der Originalausgabe von 1931

Für die Buchung einer exklusiven Diskussionsrunde bzw. Lesung mit dem Herausgeber, Fragen, Wünschen oder Anmerkungen schreiben Sie eine E-Mail an:

books.gabrielarch [at] t-online.de

© Copyright Gemeinfreies Titelbild: Wikimedia Commons, Simon-Gfeller-Porträt von Rudolf Münger, 1903

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:SimonGfeller.JPG

Im Summerhuus

Uf em Waldgüetli obe steit e großi grüüsligi Linge u z’nöchsch dernäben e nideri, graubruuni Chüejerhütte. D’Linge het e Stamme, vier Buebe möj ne mit den Arme nid umchlooftere, u die rundi Chrone ischt es Wäldeli für seie sälber. Wi ne Chünigi luegt sie uber’sch Land ewägg bis zum blaue Jura ahe u zu de glitzerige Schneebärgen uehe. Uf em Türbrüschtli vo der Hütte steit d’Johrzahl 1777. Unger der Linge wachst am Bode zwüsche Wäägen e dicke Bart vo churzem Muschigras, u mitts im Muschi inne, prächtig am chüele Schatte, steit e länge Wydlichorb. Drum ume fäldet es verzütterets Tschäggwäse vo Hüehnnere u sperzt der Härd näbe de dicke Lingewürze wägg. E großhansige Güggel füehrt ’s Kommando uber sche, u dä nimmt’s ändtlig wunger, was i däm länge Chorb inne möcht sy. Er flüderet uf e Chorbrand uehe go gugge: «Güggerüggüü!»

Us linge Dechlinen use luege zwöi Chöpfli; ’s obere ghört eme chlynne Chingeli u ’s ungere emene junge Büüßeli. «Güggerüggüü, ’s ischt jo nume der Chlyn u die dummi Büüßle, i hätt lieber wellen es wär e Sack voll Chärne!»

Em Büüßeli cha’s das Brüele schlächt. «Halt d’Gosche, uverschante Kärli du, u mach, daß d’ ahe chunnsch, süsch will der de zündte!» schnüzt es. Aber em Güggel pressiert es nid hert, zersch chräjt er no einisch, gäb er sys Gümpli nimmt.

Jä der tuusig, jetz ischt öpper anger ou erwachet! ’s Buebli müderlet, müggelet u macht es Duureli. Gschyder, der Güggel heig nohggä, süsch hätt’s de gfählt gha! Ungereinisch sy zwöi glänzigi Äugli offe u luege verstuunet a das grüenne Bletterdach uehe, wo uber un uber mit guldige Blüeschtline bhäicht isch. Wi das luschtig sümmelet u sürelet, u wi die Blüeschtli guet schmöcke! Nei, Buebeli, e settigi liebi, schöni Wält darf me nid abrüele, gschyder, mi bitracht se u heig Freud dranne. ’s Büüßeli het si scho wider an es Chrugeli glo, es hätt sys Schlöfli welle furtsetze; aber jetz isch ’s Decheli läbigs worde. Zwöi Füeßeli hei si nümme chönne stillha un afo sperze, bilängerschi zabliger.

«Heh, heh, heh», reklamiert ’s Büüßeli, «isch me de niene meh sicher?» Statt aller Antwort uberchunnt es e früsche Mupf, ’s ganze Decheli chunnt gäge der Fueßeten ahe z’rütsche. «So will mi stryche, es wird für hütt nüt meh druus gä», däicht ’s Büüßeli u schiebt.

Jetz chunnt e glänzige Fade dür ’sch Grüennen ab u tanzet em Chlynne grad uf em Näsi ume. Er mueß pfipfe, rybt e chly mit em Füüschtli u dräjt ’s Chöpfli uf d’Syte. Aber der Fade cha’s nid lo gälte, er wird zur Strange, brönnt der Chlyn uf ’s Bäckeli u reckt ihm i ’s Äugeli. Jetz isch hingäge Heu gnue ahe! Sövel uverschant söll me der Chlyn nid cho plooge, wen er niemmere nüt i Wäg gleit het! Er nimmt ’s Füürhörndli ahe, ganz es reins, u hörndlet, so lut er ma. Wott ächt niemmer z’Hülf cho?

Wohl, Müetti ischt umewäg. «So so, isch ’s Schlöfeli scho fertig! U hesch wider alls ahe gsperzt, du Zäbiäckli! Un jetz het der d’Sunnen i d’Äugeli gschinne... arme Schlufeler du! Lue, Drätti het halt e großen Ascht ahegsaaget, daß d’Buebe chönni Lingebluescht abläse; jetz het’s halt e Lücke ggä. — Chaisch mira gschwing chly cho!»

Es nimmt nen uuf, höcklet mit ihm uf e Lingestuehl u git ihm d’Bruscht. Der Chlyn lärbschelet, schnüüfelet u cha nid gnue ubercho vo däm süeße Brünneli. Aber ändtlig seit Müetti: «Jetz chaisch es, du chlynne Glüschteler! I ha wääger nümme lenger derwyl. Lue, i mueß go fertig Zimis choche, süsch han i de no nüt zwäg, we sie hungerig hei chöme!» Es leit ’s Decheli i ’s grüenne Tschumigras u der Chlyn druuf. «Chaisch jetz no chly pörzelen u sperze, es geit der emel nid schlimm.»

Der Chlyn isch nid völlig yverstange; uf Müettis Schooß wär es halt am schönschte. Aber zur Not cha me’s uf em Decheli ou ushalte, bsungersch we men ungschiniert darf blüttle, wäben u öppis chüdere.

Dür ’sch Chemi uuf stygt es blaus Räuchli. Müetti treit es Ärveli Schyter i d’Chuchi, dernoh gseht me’s lang nüt meh. Ändtlig chunnt es wider use, steit a Gartezuun u bloost in es grobs Zimishorn. Im Vorbygang gunscheret es gschwing e chly mit em Büebeli u macht ihm Gyx am Hälseli. «Jä, näh chan i di nid, chlynne Huscheler; i mueß no hurti go Schnittlech reiche für i d’Suppe!»... ’s Buebeli luegt läng nohe... «daß me doch gäng nume mueß blybe lige»... u weiß nüt Bessersch, weder si dry z’schicke. Es stuunet sy grüenne Blatthimel a, u wider geit fascht es Viertelstüngeli ume.

Dernoh chöme d’Zimisässer vom Fäld hei, fei es Zyletli. Vora täselet e Barfisbueb mit eme Strubelichopf u tuet e Gump näbe ’s Decheli, wi ne Frösch. Zwöi glänzigi Äugli stärndle der Chlyn a, u der Strubelichopf munelet ihm am Büücheli ume. Der Chlyn chräjt vor Freud, lot e Söiferlätsch fahre u meint, jetz syg’s erläbt, daß nen öpper nähm. Hui, do stärndle die Äugli scho wyt amen angeren Ort. Jetz hingäge! Däwäg chönnt me jo der freinscht Möntsch toube mache! Der Chlyn leit los, was er ma. Un es chunnt Hülf. No einisch chrümmt si e Chopf uber ’sch Decheli yhe; aber dä Rung isch’s eine, wo scho graui Hoor het. Zwo groß Häng mit dicken Odere druffe fassen unger den Ärmline, Häng sunnebruun, ruuch u hert; aber sie chöi glych sattli zuegryffe, Drättis Häng. «Hescht afe planget, so chumm jetze!»

Drätti lyret ihm ’s Umschwingerli um Lyb u Füeßli, nimmt nen uf en Arm u treit nen i d’Stube. Mi geit zum Tisch, u der Chlyn höcklet zfriden uf Drättis Schooß. Er toopet albeinisch nomene Gschwellte, wäjt uus u verreiset Drättin öppen e Löffel voll Suppe, bis Müetti chunnt u seit: «Es ischt alls uf em Tisch, i will nen jetz näh, so chaischt ou ghörig ässe.»

Es geit läbig zue mit Ynestoße; der Chlyn het vil z’luege. Arme fahre hin u här u mache ’s Härdöpfelbärgli zwüsche de Milchchachle z’nidere, der Späcksalat wird aggäbelet, der Räschte dürr Öpfelschnitz usggässe. Zletscht wird no chly am halbe Brot zimmeret u mit ungwellter Milch u ruuhem Brot es Decheli obedruuf gmacht, sogar der Chlyn sugget amen ytunkte Schnäfeli, wil die angere Härdöpfel schindte. Dernoh hei alli d’Häng zsäme oder vor e Chopf, Drätti fot a mit em liebe Gott rede, alli angere schwyge, u der Chlyn luegt verwungeret, was das müeß gä.

Un jetz git’s Uuszug us Egypte. Vier Buebe un es Meitschi stöh uuf, alli größer weder der Chlyn, u Müetti seit zu eim: «Du muesch der Chlyn näh, Kobi, chaischt jo mit ihm unger d’Lingen use!» Dem Büebel isch’ nid grad bsungersch lieb, müeße Chingemeitschi z’sy, er hätt welle go ne Geiselstäcke houe i ’s Rütholz ahe; aber er weiß, es git nüt angersch weder folge u schiebt mit em Chlynne. Er mueß grüüsli an ihm zaagge, u drum höcklet er wider mit ihm i Muschi, git ihm es Rüetli i ’s Hängeli u luegt ne z’versuume wi-n-er cha u ma. U wo alls nüt meh wott hälfe u ’s beednen erleidet, setzt er der Chlyn uf ’s Decheli u geit ou zue-n-ihm; bal ischt er uf de Chnöie, bal uf em Buuch, bal uf der Syte u bal uf allne viere. All der Diller weiß dä Chlöti az’stelle. Zersch «chunnt amen Ort e Gramelimuus, wo wott sie uus, wo wott sie uus?» Zum Chlynne wott sie natürlig, ihm go am große Zejeli räffele. Dernoh «chunnt e Bär, wo chunnt er här, wo wott er uus?» Amen uverschanten Ort chunnt er här, wo sie großi Müüler hei; er wott em Chlynne grad ’s Chnöieli abbyße; aber der Chlyn sperzt u zablet, daß er nid cha. Dernoh chunnt es Woueli uf allne viere u macht wou wou; aber der Chlyn förchtet settigi Woueli nüt. Dernoh chunnt es Fröscheli z’gumpe, u der Chlyn füdelimüttet u möcht ou fröscheligumpe. Es chunnt es bös’s Muneli u wott nen uberschieße; es chunnt es Vögeli u wott ihm uf em Chöpfeli abstelle, un jetz isch der Chlyn agrüschtet, daß er wägen allem mueß lache, was das tuusigs Brüederli macht. Syg’s glugsen oder pfipfe, hueschten oder schnüze, pfyffen oder brummle, alls macht großi Freud. So geit das mit Porzen u Troole, Zigglen u Pantsche, Gunscheren u Chlütterle wyter, bis die großi Schweschter chunnt u seit: «Chaischt jetz goh, i will nen ou no chly goume!» u mit ihm i Garte träppelet, go d’Büemli luege. Derwylen isch ’s Mittagstüngeli scho bal vorubere grütscht. Nid lang nachär het die ganzi Mannschaft wider müeßen usrücke u der Chlyn dermit. Müetti het ou welle hälfe dussewärche, u der Chlyn het uf em Fäld usse so guet chönne schlofe wi deheim.

***

Es Johr isch vorby. Sunndig isch es, u d’Summersunne schynt. Die halb Hushaltig isch nom Zimis unger der Lingen usse. Wo chönnt me fridliger Sunndig ha u gäbiger löie weder dert? Gwünd uf der ganze Wält niene! Wär hocke will, geit uf e Lingestuehl, meh weder es Dotze Pärsone hei Platzg druffe. Wär no besser usspanne will, leit si i ’s Tschumigras u nimmt die ganzi Wält a Rügge. Schatte git dä alt, mächtig Boum, sovil me bruucht: er breitet syner Arme güetig uber alli, wo zue-n-ihm chöme, u isch gäge niemmere verbäuschtig, syg’s Möntsch oder Tier.

Drätti profidiert der Lingestuehl, het der Spiegel uf der Nase u studiert ’s «Alpehorn». Müetti träppelet im Garten ume u luegt, wi d’Stygüferli uber d’Scheieli ufchlätte. Der Chlyn hämpfelet sangige Härd us eme Guggeli, wo d’Hüehnner gsperzt hei u lot nen uber ne dicki Lingewürzen ahe rüdele. Settig Würze, gröber weder em Chlynne sy Lyb, streckt der Boum uf all Syten ume; ersch wyter usse schlüüffe sie de i Härd ahe. Näb em Chruuselestock zuehen uf eme Sack nimmt der eltischt Brueder es Rüejigs. Der Chlyn stöffelet gägen ihm zue, grüpelet näben ihm nider u möcht ne wecke. Aber Drätti chunnt ne cho bim Hängeli näh u dänne füehre: «Nit, nit, muesch ne lo schlofe; er het letschti Wuche gar bös gha u hert müeße wärche, u mueß amene Morge gar früech uuf go mälche! Chumm, i will der es hölzigs Schüfeli mache, chaisch de no chly sangele!»

Der Chlyn lot ihm’s gfalle u vertörlet si wider e Rung. Müetti chunnt ou unger d’Linge u bringt ihm es Blüemeli; aber das isch graad verrupft. Dernoh waggelet er dür e Wäg uus, eme junge Büüßeli noh u möcht’s bim Stiil näh. Aber der Güggel ma das nid lyde. Lutertoube chunnt er z’springe u schießt em Chlynnen a. Dä erchlüpft, plääret, flüchtet si i ’s Gras use u troolet vüretsi zwüsche d’Blackestöck yhe, der Güggel uf ihn u schnablet ne, de nid für Gspaß, u der Chlyn brüelet mordismord. Drätti lot d’Zytig gheie, är u Müetti chöme z’springe, u der Güggel uberchunnt eis näbetsi mit em Schueh: «Uflot du, was söll jetz afe das sy!» Müetti nimmt der Chlyn uf en Arm u wott ne gschweigge; aber das het hert; er ischt us allem use u het meh weder ei bluetige Pick hinger am Chöpfli.

«Dä Lumpegüggel», seit Drätti, «eh weder nid het ne das rotghüslete Röckli verruckte gmacht. Wen er dä Bruuch wett afo, müeßt me ne de sofort druustue; es hätt jo chönnen in es Äugeli goh!»

Der Chlyn isch gäng no verstrupfte u schnüpft vo Zyt zu Zyt, wi we ne der Chrampf schnellti, u Müetti mueß grüüseli awänge mit Zuesprächen u Strychle. Jetz chunnt d’Tante vom Wald yhe, u mi brichtet eis zsäme. Aber der Chlyn ischt en ulydige Kundi, all Ougeblick het er z’treiße, niene wott er schi still ha u zfride sy. Ändtlig wird Müetti rätig, es well ne uf ’s Decheli lege, vilicht chönn er chly schlofe u heig nachär sy Schrecke vergässe. Es zieht ihm d’Schüehli u d’Strümpfli ab u seit ungereinisch: «Was ischt jetz das? Luegit, dä Bueb het jo ganz roti Beindli!» Es stellt nen uf e Lingestuehl u macht ihm ’s Röckeli uehe. «U ’s Büücheli ischt ou ganz rot! Do ischt öppis nid i der Ornig!»

«Ke Wunger het er gäng treißet», seit d’Tante, «däm fählt öppis, ’s Chöpfeli ischt ou ganz heißes!»

«I ha ’s scho gspürt, weder i ha däicht, es syg, wil es so warm macht u wil er so erchlüpft ischt u brüelet het. Uberchunnt er ächt d’Rötle?»

«We ’s nume nid öppe ’s Scharlachfieber ischt!» seit Drätti. «I ha dä Mittag i der Zytig gläse, es regier wyt umenangere. Mir wei nen i ’s Bett tue, u we ’s morn am Morge nid besseret het, mueß öpper zum Dokter.» Sie sy nid vergäben erchlüpft. Sälb Oben isch der Chlyn im Bettli gläge ziegelroten u füürzündtheiße u het gschnüpelet, so sträng er möge het. I der Nacht druuf sy Drätti u Müetti weni zum Schlofe cho.

***

Wider e Gump!... Luterglanze spannet si der Früehligshimel uber ’sch Waldgüetli. Hinger em grauviolette Hüttedach uehe luegt e grüüslige Meiestock; es isch der alt Surgrauechboum, wo näbe der Wätterwang steit u blüeit wi nid gschyd. Syner Gspanen i der Hoschtert usse lön ihm nüt noh, u ’s ganze Gfäl ischt eis Gartebet. Tuusig u tuusig Guldchöpfli lüüchte drinne, u der Waldchranz drum ume git e prächtigi dunkelgrüenni Yfassig. Hütt steit e n-jederi Tanne, e n-jederi Stude gärn uf ihrem Plätzgli, u alli luege fründtlig gäg em Waldgüetli ume.

Hütt ischt ou der Chlyn tävel u gümperlet um’s Huus ume wi nes jungs Chälbeli. Höseli het er jetz anne u cha scho fei e chly der Schnabel bruuche. Er ischt jetz nümmen e chlynne, leide Röcklibueb, wo nume desume waggelet wi nen Änte. Er cha d’Füeßli lüpfe u troolet nümmen uber ne n-jederi Würzen übere. Sy Wält ischt wyter worde u reckt scho fasch bis zum Wald use u zum Rütholz ahe. Sie reckti sogar no dry yhe. Aber däichit: im Wald nide chönnti wüeschti, wildi Tier sy, Jaghüng u Häbch, Füchs u Wölf, Bären u Löie! Der Chlyn het scho mängischt eine gseh hinger de Tanne vüregugge. Drum ischt er no gäng am liebschten unger der Lingen usse. Das isch sy grüenni Summerloube. U dert isch men emel de sicher u darf gäggele, wi ’s ein freut. Hundertergattig Gvätterzüüg schleipft er derthäre: Sang, Härd, Sagmähl, chlynni Steindli, alti Blächbüchse, lääri Doktergütterli, chlynni Tütscheli, Ladeli, Schingeli, Stäckli, Rüetli, Chnebeli, Spöndli, Chachelstücki, Chötteliringe, roschtig Negel, Löffelbätzi, Hüehnnerfädere u derige Minggis. U doch hanget er Müettin no allbott am Chittel: «Müetti, was soll i ou mache?» oder schryßt ihm a der Schöibe: «Müetti, chumm lue, was i gmacht ha... chumm doch cho luege... gäll, chumm!» Es ischt afe so dra gwanet, daß es ihm schier uheimelig vorchunnt, wen er schi z’lang am glychen Ort still het. Gwöhnlia chnöiet er de bime Wassergrüebli oder Dräckglünggli oder choslet u südlet bim Brunnetrog, bis er drygseht wi nes Guseli.

Daß es ne chönn im Oug ha, u wil’s hütt so schön isch, rüschtet es d’Suppehärdöpfel uf em Lingestuehl usse. Der Chlyn grabt zwüsche de Lingewürzen es Gärteli, d’Hüehnner hei toll vorgwärchet gha. Es settigs wichtigs Wärch macht ein aber glych z’schnupe. «Wo Mischt näh?»... «Läubeli zsämeläse!»... «Wie ne Zuun mache?»... «Chnebeli stecke!»... «Was dry setze?»... «Blüemmeli reiche!»... Allbott mueß Müetti Uskunft gä. «Aber däich de a vorgeschter, u pfire nid i ’s Gras use! Süsch chunnt der de ’s Bejeli wider cho zeige, gäb me soll im Gras umeschleipfe!»

Der Chlyn fländeret dür e Wäg use; aber eismols chehrt er um u chunnt gäge heizue, wi us eme Büchserohr use.

«Es chunnt es wüesch’ Tier us em Wald uehe, es grüüsligs, grüüsligs!» chychet er.

«Jo allwäg... was hescht ächt wider gseh?»

Das Rätsel löst si gly. Es Räf chunnt zum Vorschyn un e Sack druffe, u drunger steckt der Hudilumper mit eme Chorb am Arm.

«Gäll, Büebli, du bischt abghaset!» lachet er. «Folg nume der Muetter schön, süscht... Mhm!... D’Hudelbuebe stecken i de ou i Sack, nid nume d’Hudle... Was het er, daß er gschwullen ischt?»

«O, er het wellen e Pfure mache us eme Säubluemmeröhrli, u du het nen es Bejeli glitzt.»

«Soseliso, do wird er no gjüzlet ha... U de... chöi mer ou zsämen es Händeli mache?»

«I will go luege.» Müetti geit, u der Chlyn uuf u nohe wi ne Schwick.

«Jä wart nume, Buebli, i frisse di nid! Ha z’weni guet Zäng für das u isch mer de nid alls ärscht, was i säge!»

Aber der Chlyn trouet em Landfride nüt u het ke Blybe. Gly druuf chunnt Müetti wider use mit em Hudlechorb u em Chlynnen a der Schöibe.

«We d’ die bruuche chaischt...»

«He, mir wei gügge!» Der Hudilumper erlist u zieht es verschrißnigs rotghüslets Röckli vüre. «Wosch das ou gä?»

«Däich. ’s isch nüt meh schad drum!»

«’s böse, böse Röckli!» wärmt der Chlyn dry.

«Was meint er dermit?... Het er öppen einisch Wix ubercho derwäge?»

«Nid emol... der Güggel het ne gäng verfolget, wen er das treit het... Jo, u weisch no, wo d’ ’s Scharlechfieber ubercho hescht u hert, hert chrank worde bischt? Denn hescht ou das anne gha!»

Der Chlyn noutet mit em Chöpfli: Jo, er bsinn si no. U gseht ihn sälber uf em Lingestuehl obe stoh un es rots Büücheli vürestelle. Es isch sys lengschte Bsinne u ’s erschtmol, daß er vo ihm sälber öppis gwüßt u bhalte het. ’s Scharlechfieber het er ganz wider vergässe gha, nume der Ablick vom rote Büücheli u rote Röckeli ischt ihm blybe hafte.

«So will i ’s jetz ypacke», seit der Hudilumper, lyret die angere Hudle dry, macht es Bündteli, nimmt sys Wöögli vüre u luegt, wi vil es syg. «U chan i ou öppis dra gä?»

«Es wird nid der Huuffe bringe», lächlet Müetti, «u Faden u Noodle cha me gäng bruuche. Noodle lieber nid z’reine!... U de... hesch z’Nüüni gha?»

Er schüttlet der Chopf: «Bi nid so gfellig gsi!»

«So will der öppis reiche!»

Dä Chehr dechlet der Chlyn nid meh so ängschtlig nohe. Er luegt zue, wi der Hudilumper ’s Wärli rüschtet. U wo ’s nüt meh z’galaffe git, nimmt er Müettis Schnitzerli, hocket uf d’Loubeschwelle u wott Spryße spalte für sy Gartezuun.

«Nit, nit», warnet der Hudilumper, «housch di de!»

Un im glychen Ougeblick isch’ gscheh: der Chlyn het es Schlitzli im Fingerli. Es Tröpfli Bluet rünelet, u das wärchet nen in e Heidenangscht yhe. Er springt gäge Müettin zue u gumpet höch uuf:

«’s Bluet schießt use, ’s Bluet schießt use! Es wott alls use, wott alls use!»

«Schwyg, schwyg, das wär si derwärt, eso z’tue! Lue, wi der Hudilumper mueß lache! Wart, i will der de verbinge!»

Müetti stellt em Hudilumper sys z’Nüüni häre, u wil är Brot un es Glesli nimmt, verbingt es die grüüsligi Wunge.

«Jojo, so ne Bueb stellt mängergattig a, wil der Tag läng ischt!»

«Emel dä wohl», seit Müetti u chunnt i ’s Brichte: «Dimol ischt er uber ’sch Salzchübli groote u het der Stubebode mit Salz agsäjt. I ha ggloubt, Drätti nähm ne. Aber es isch du ganz gnädig abggange. Drätti het si du bsinnt, daß är ou so nes Müschterli verüebt het, wo-n-er no e chlynne Chnüüß gsi ischt. Är u sy Brueder sygi aleini deheime gsi, u d’Muetter heig e Chachle voll Eier i der Stube lo stoh gha. Du, bim Wätterli, die Buebe druber groote, hei e Pfanne greicht u die Eier allizsämen usgschlage. Es heig se de albe wunger gno, gäb im nächschten ou ’s Glyche syg. Bös’s syg ne derby gar nüt z’Sinn cho, sie heigi se nid öppe welle gschänge, d’Muetter heig’s jo alben ou so gmacht. U drum heige sie nid bigriffe, worum daß ihre Vatter so toube worde syg u se sövel unerchannt abgschlage heig... Reck nohe, u nimm de...»

«I mache’s, i mache’s... Jo jo, mi verüebt mängs, we me jung ischt. Aber die meischte vergäße de, was sie bosget hei als chlyn. Die, wo i der Juget die gröschte Gschänghüng u Zwänggringe gsi sy, raache nid sälten am ergschte gäge d’Ching, we sie öppis Ungrads astelle.»

Derwyle het si der Chlyn ou wider bchymt. «Müetti, du hättsch drum ’s Schnitzerli nid sölle lo lige!» muderet er.

«Aber du hättsch es sölle lo lige, es hätt di de nid i ’s Fingerli bisse!»

«Du bisch mir no ne Häubi!» lachet der Hudilumper. «Soll jetz no d’Muetter d’schuld sy? Wart, das will i der ytrybe, wen i alben umechume!» Dermit ischt er i d’Tragbänger gschloffe, het «Dank heigischt» u «Bhüet di Gott!» gseit u ischt uber ’sch Gfäl hingere.

I Zuekunft, wen er uf ’s Waldgüetli cho ischt u der Chlyn erblickt het, ischt er allimol vo eim Bei uf ’s angere ggumpet u het gwehberet:

«’s Bluet schießt use, ’s Bluet schießt use! ’s wott alls use, ’s wott alls use!»

Do isch der Chlyn alben in es Wüetli yhe cho... das Erläbnis het er ou nie vergässe...

Im Winterchefeli

Der Bysluft chutet yschchalten uber ’sch Waldgüetli düre. Gar wüetig schießt er de Soumtannen i Äcke, drückt ne d’Tüller vorahe, schryßt ne die düre Zäpfen ab u bängglet se-n-i ’s Miesch ahe. Alli Bäumli hudlet er, ’s letscht Öpfelgranggeli mueß falle, ’s letschte Läubeli flüüge. D’Lingen erstrublet er, es ischt e Gruus, ganz Ärvel bruungälbi, gschmureti Bletter rupft er vo den Eschte u streut se-n-i d’Hoschtert use. Hütt ischt er e wilde Fäger u borget niemmere. Wen er möcht, schuß er die alti Chüjerhütten uber e Huuffe. Aber die erchlüpft nid so gschwing. Die Alte hei ’s Holz nid müeße spare bim Boue.

Der Chlyn fägiert unger der Lingen ume, hämpfelet mit rote Hängline grumpfeti Bletter zsäme u wirft Gouffelen um Gouffelen i d’Hööhi, em Bysluft zum Spiil. Er het e Gottsfreud, wi das mit ne fuehrwärchet, gumpet uuf u juzet einischt uber angerischt: «Lue Drätti, lue, Drätti!»

Aber Drätti het nid derwyl z’luege, er schlot uf der Schnäfellouben es Chärschtli früsch a. Wo der Chlyn gnue usggürtet het, lot er schi ou zue-n-ihm a d’Hilbi.

«Jä, chumm mer nid cho am Wäg stoh; i sött scho fertig sy! Lue, mir müeßen alls lo gheie u go d’Acherrüebe zieh u d’Runggle heimache, es wott de cho schneie!»

«Chan i o cho?»

«Mira wohl... aber muesch no go d’Finkeholzbödeli alege!»

«Wär es nid gschyder, er bliib deheime?» rüeft Müetti zur Chuchitür uus, «es früüt ne jo zumene Dräck!»

«Er mueß si ou gwane u cha de no gnue i der Stube hocke dä Winter!»

Gly druuf rückt die ganz Mannschaft uus mit Schnägge, Bännen u Grabwärchzüüg drinne. Der Chlyn höderet ou nohe. Aber wo-n-er afot hälfe Rüeben uszieh, merkt er uf der Stell, daß das ke Schläck ischt. Huß Marei, sy die chalt! ’s Loub isch ganz veryschet. Er schlängget d’Hängli u zäberlet.

«Brönnt’s di?» necke ne d’Brüeder. «Gäll, jetz chaisch gütterle u grüens Fleisch feel ha!»

«Nüt do vo Schlötterlen u Gütterlen u d’Häng i Sack ha!» ermunteret Drätti. «Rüehre mueß me si u chäch zuegryffe, de macht’s graad nüt meh!»

Der Chlyn packt früscherdings a, un es Zytli geit’s. Aber syner Hängli uberchömen all Farbe, rot u grüen u blau. U d’Fingerli surre, wi we me mit Noodle dry stuch. Er erlydet’s gwüß fasch nümme, albeinisch mueß er d’Häng i Sack ha. Alli angere hei ärscht u mache wäge der Chelti nid Mux.

«Worum früüt’s mi aleini?» frogt er verwungerete.

«Meinscht, es früür üs nid ou, guete Tropf!» git Drätti Bscheid. «Aber mir achten is halt nüt u nähn is zsäme.»

Das cha der Chlyn fasch nid gloube. Worum möj sie de no lache, we ein ’s Plääre z’vorderischt isch?

«Ja, chaischt jo hei go uf en Ofe hocke, we nid meh mit der ischt!» erloubt Drätti.

Aber der Chlyn bsinnt si zwuuri. We’s us däm Rohr use tönt... das wurd hingernohen öppis chönne mit Uslachen u Usfüehre! däicht er u gryft ume zue. U würklig fot’s mit däm Nöödelen u Surre ehnder chly a guete; verbyße mueß er richtig gäng no.

«Spring zwöi-, drüümol um e Rüebeblätz ume, so gleitig de magsch, das tuet der de ’s Bluet wärme!» git ihm Drätti a. «Jo jo, es isch mer ärscht!»

Der Chlyn nimmt’s wunger, gäb das so syg. Er nimmt der Wäg unger d’Füeß u galoppet e Bitz. U bim Donschtig, es hilft, nume hüp i d’Sätz! Es isch dernoh zum Ushalte, un er hout düre bis z’mittag.

Chly z’brichte git ihm seligs fryli no.

«Uh, Müetti, das isch chalt gsi, du hättischt es wääger nid erlitte! Gäll, Drätti, wi-n-is das gfrore het... jetz lachit dr aber gäng!» Nomittag sy Rüeben abghäue u Runggle putzt worde. Mi het se-n-a Schärme gno, daß men em Luft ab syg. Es ischt e gäbigi Arbit, die Würzebärt wägz’rassiere, nume git’s wider chly chalt Finger. Chorb voll um Chorb voll wanderet i Chäller. Zletscht mueß Drätti sogar der Wäbstuehl use näh, daß es Platzg gäb, u dert ou no e provisorische Chrumme mache.

Am Oben ischt alls voll bis a d’Tili uehe, u Drätti seit zum Chlynne: «Jetz gang reich Müettin, es soll ou cho luege!»

U Müetti chunnt — der Chlyn het ihm am Chittel zoge, bis es isch do gsi — u seit:

«Herrjeh, mi cha si jo bal nümme chehre do inne!» u zsämethaft bitrachte sie no einischt ihre Wintervorrat: Härdöpfel, Öpfel, Bire, Rüebli, Rüebe, Chabis u Rätech, es hätt nid meh yhe möge. Sie hei glänzigi Ouge gha, es het e stilli, dankbari Freud drin glüüchtet; was me mit Bösha u hert-Wärche verdienet, zellt u freut ein halt dopplet. U Drätti seit:

«Jo, mir hei e guete Summer gha u ischt is vil gwachse. Mir chöi zfride sy u brauche nüt Chummer z’ha; für e Winter isch gsorget, Gott Lob u Dank!»

Am angere Morge, wo der Chlyn erwachet isch, het er d’Ouge wyt ufto. D’Schneerise hei zsäme gchrieget i aller Strengi. E n-jedere het e großi grüüsligi Rönndle gha u em angere dermit sys Biet uberschneebet. Em Wätterlufti syni het ganz Wälme Flocken uber e Nüllihoger y bloost. Em Byslufti syni isch hinger der Arni-Alp äne gstange u het ou flyßig lo stüübe. Uber e Howald y, uber all Greben ubere bis a Himel uehe het das gwürblet u gwimmslet, es isch ganz dick cho, mi het z’störewys nid mänge Schritt wyt gseh. Der Chlyn het chuum z’Morge ggässe gha, ischt er scho vor em Dachtrouf usse gstange u het lo Schneevögeli uf der Hang abstelle, müeßen umegumpe u luege, was syni Finkeholzbödeli für Treibli hingerlöji.

«Jetz wird me de wider e Metti ha mit ihm wäg em Dußumefahre!» prophezeiet Müetti. Vorderhang geit’s aber no gnädig ab dermit. Es git unger em Dach ou Neuigkeite. ’s Tröschertenn sperrt sys wyte Muul uuf. Beedi Tor stöh hingera offe, un uf em Lättbode fot es a chnopple. Mi tröschet z’viere mit em Flegel, bis uf der Bühni Platzg isch, für d’Maschinen ufz’stelle. Das isch luschtig, wi die Flegel i d’Hööhi flüüge, bim Umchehren es liechts Chrümpli mache un uf d’Spreiti nidersuuse, daß ’s Strou höch ufgumpet! U wi das tönt! «Schlach gäng glych sträng, schlach gäng glych sträng!» Mi mueß der alte Regel folge u schön Takt halte, süsch git’s es erbärmligs Tschagger, u d’Lüt i de Nochberhüsere lachen eim uus: Eh losit, die chöi nid emol meh z’viere trösche! Aber mi folget nid allne guete Räte, emel der Chlyn nid, süsch gieng er i die warmi Stube, wi d’Brüeder gmeint hei. Für chönne z’luege, lot si e Bueb gärn e chly a d’Nase friere, u a der Abwächslig fählt’s bim Trösche nid. Zersch wird poßet, dernoh agleit, ungere gschoppet, trösche, gchehrt, no einisch trösche, usgschüttet u bunge, abgrächet un usgfleglet, gwannet u d’Frucht hinger im Tenn an e Huuffe gstoße. U so geit das wyter, Tennete um Tennete, bis men e Mutzete zsäme het u mit Rönndle, Ryteren u Wanne ’s schlußändtlige Putze bsorge cha. Hingen a der Tennwang ischt e Stygleiteren agmacht, uf die het der Chlyn scho lang es Oug gha. Dert druber uuf hätt er möge, u wo der Brueder e früschi Tennete Garbe het ahe glo, isch es ihm groote, daß er het dörfen uehe stägere. Jetz het er gäbiger chönne zueluege, näb em Heustock ime Guggeli isch minger e suure Zug düregschosse weder ubernide vor de Tennstore.

No läbiger isch es zwee, drei Tag speter ggange. Jetz het me mit der Maschine trösche. Die, wo Drätti gchouft het, isch die erschti gsi wyt u breit. Uf de gröschte Burehöfe het me no keni gha. «Mir müeßen uf Rücke ha mit Trösche», het er gseit, «daß mer so bal wi mügli i Wald chöi. Der Förschner het is e Huuffe Holz azeichnet, mir hei wuchelang, bis mer mit em Schlag fertig sy.» Die Maschinen isch für Handbitriib ygrichtet gsi, es sibezähe Schueh längs hölzigs Gstüedel mit eme stubehöche herthölzige Schwungrad. Vo däm uus isch der Triibriemme uf enes Chölbli glüffe u het e hölzige Tambuur dräjt, wo dick isch mit ysige Zänge bschlage gsi. Sie het hert gha vom Utüüfel nohe, vier Ma hei dranne müeße schryße u mune, so unerchannt sie möge hei; am Obe sy sie gäng halb tod gsi. Die zwe frönde Trösche, wo Drätti het agstellt gha, der Barti u der Chropfi, hei se schier all Tag em Tüüfel ubergä, u zwar vo Härze. Der Chropfi het einisch gseit: «Wen i dür Chrisescht dörft i das Schwungrad yhe flächte, Petrol druber schütte, ’s azündte u die ganz, Machetschaft uber nes stotzigs Port uus trööle, wett i mys halbe Tröscherlöhndli lo fahre u derzue no juze; es wär der schönscht Tag i mym Läbe.» Ganz so ärscht, wi-n-er derglyche to het, isch’ ihm fryli nid gsi dermit; «derglyche to, isch no nid gchalberet», seit es alts, grobs Ämmetaler-Sprüchwort, u Drätti het nume glachet. E Lüteschindter isch schi gsi, gwüß, aber vorderhang isch no nid vil Bessersch gsi z’erwütsche, mi het mit dene Steine müeße muure, wo me het gha. U mi het se-n-emel chönne bruuche u ischt i churzer Zyt fertig worde, währed sie an angere Burenorte no wuchelang hei müeße flegle.

Für e Chlynnen isch’ e churzwyligi Zyt gsi. Er het hälfe Garben uflo u zwüsche de Stören öppis chönne trabante. D’Buebe hei albeinisch grutzet u enangeren uf em Strou ume tröölt, churz, es isch der ganz Tag öppis glüffe. U we die frönde Trösche Müschterli brichtet hei, het er nen alli Wörtli vom Muul ewägg glost.

Ei Tag het der Chropfi bhoutet, mi chönnt si amene Strouhalm häiche. Das het ihm der anger, der Barti, nid welle gloube. Du seit der Chropfi: «Wohl wääger, das will i der biwyse», u fot a erzelle:

«Einisch hei sie ab em Trösche ou destwäge gstriglet, prezys wi mir jetze. Teel hei welle ha, wohl das syg mügli. Der Tüüfel chönn eme Strouhalm Chraft gä, daß er stercher u zäher wärd weder e wasserryschtige Hälslig. Teel hingäge hei nume druber glachet u gspöttlet: Der Tüüfel heig lengschten es Stöckli lo boue u ’s Gschäft em Jungen ubergä, u der Jung mach nume no der Pölima; d’Hörner sygen ihm ei Winter abgfrore, wo ’s Holz so tüür gsi syg, daß er nümme heig vermöge z’heize. U der Frävetischt von ne het si ufglo, er dörft der Probierer mache, u die angere hei ihn agmacht, er soll nume; we ’s sött fähle, löste sie ne de gäng ahe. Dernoh isch ’s emel losggange. Er het e länge Roggehalm zsämerytig um e Hals gleit, ischt uf d’Stygleiteren uehe gstange u het der Halm obever feschtgmacht. I däm Ougeblick brüelet eine: E Has, e Has, e Has! U wo sie umeluege, hoppet e grüüslige lahme Has vor em Tenn düre. Alli springen use, schießen ihm noh, recken uf ihn, u e n-jedere meint, er heig ne scho. Dä uf der Styglen obe wott ou cho hälfe, achtet si nüt meh uf e Strouhalm u gumpet ahe. Niemmer het meh an ihn däicht, der ganz Pavel ischt em Has nohg’eslet. Dä ischt im Gras ume zwirblet wi ne sturmi Chrugle, hie eim vor der Nase düre ggumpet, dert eim zwüsche de Beine dürgschloffe, u die ganzi Raglete het noh-n-ihm greckt u gschlage, isch dürenangere dür ghürschet u uberenangeren ubere gcheiglet, u glachet hei sie u brüelet, es ischt es mordio Gschärei gsi. U gäng wyter u gäng wyter vom Tenn ewägg zoge het es si, bis sie zletscht mitts i der Matten usse gsi sy. Dert het du der Has ungereinisch wider chönne springe, nid es Brösmeli hätt me däm Chätzer agseh, daß ihm öppis fähli: Stubesläng Sätz het er gno, u gäb er im Wald verschloffen isch, het er schi no umgchehrt, ’s Manndli gmacht u d’Ohren ufgstellt, wi wen er Hörner hätt. Die Trösche hein ihm richtig läng nohegluegt u d’Chöpf gschüttlet; es isch ne nüt Guets ertroumt. U nid vergäbe: Wo sie i ’s Tenn zrugg chöme, hanget ihre Kamerad am Strouhalm a der Styglen obe u streckt d’Zunge längi vüre. Alli hei ne vergässe gha, u jetz, wo sie nen ändtlig ahe gno hei, isch’ es lengschten uus u fertig gsi mit ihm... Das het my Großatt alben erzellt für ne gwüssi Wohrhit, u het no gnau chönne vernamse, wo-n-es si zuetreit heig u wär derby gsi syg, weder eh... äis chönnt i jetz nümme bistimmt säge...»

«Jä der Tonnig, das muescht ou no wüsse», föpplet der Barti, «das isch de no grad d’Hauptsach: Z’Nienefingen isch’ es gsi, im dritte Huus hinger em Bysluft, ungen a der Schattsyte. U Lugibänz u Förchtisämel u Schnabelbaabi u Chieritrini sy derby gsi u chöi no hütt Züge rede. U myr Großmuetter Halbschweschter ihri Base het no gnau gwüßt, uf welem Blätzli daß dä Strouhalm gwachsen ischt u weler Gattig Rogge es gsi ischt; aber jetz bin i emel bim Wätter nümme ganz sicher, gäb Summer- oder Winterrogge.»

«Föpple du nume; der Tüüfel cha dür ne Strouhalm en Ysedroht stecke, so bhäng er will. Der Tüüfel ischt e Schelm, u di erwütscht er doch de no einisch, we d’ nüt gloubscht u nume gäng spöttlischt!»

«U di nimmt er de wäg em Lüge, we d’ dyner Selbe gäng sövel dick ufstrychscht!»

«Vilicht wär doch de mängisch no nes Chörndeli Wohrhit i denen alte Gschichte», seit Drätti. «Nume mueß men e läbigi Chueh nid ganzi welle schlücke, mi mueß ere bloß d’Milch us em Uter zieh!»

Das het der Chlyn natürlig nid verstange, u dertürwille het Drätti sälben Obe no mit ihm ubercho z’stucke. Wo alls ischt im Bett gsi, het der Chlyn gäng no öppis gha z’nusche u z’fägnäschte.

«Was ischt Unguets, warum chaisch nid schlofe?» frogt Müetti.

«He, wäg em Tüüfel!» müderet der Chlyn.

«Öppis Eifalts eso! Das isch nüt weder es Gred vo abergläubische Lüte», seit Drätti. «Du söttisch halt nid scho gäng d’Nase z’vorderisch ha, we öppis brichtet wird!»

«Aber du hesch doch sälber gseit, es syg öppis wohr dranne!»

«Jo, aber i ha’s nid eso gmeint. Du begryfsch es de speter scho, jetz bisch der Sach no nid mächtig. Bätt numen es ‹Walt Gott›, de cha der nüt gscheh!»

«I ha scho bättet!»

«Nu, so schlof jetze!»

Der Chlyn het si alli Müej ggä; aber es isch no nes Rüngeli ggange, gäb er chönne het. Un uber d’Stygleiteren uuf het er die nächschte Tagen ou nümme so chäch dörfe wi vorhär.

Am letschte Tröschtag ischt es de Müüsen a d’Bei ggange; das het e Häschereten abgsetzt! D’Chatze hei scho lang druuf paßt. Wo me die letschte Garbe glüpft het, isch das Müüsegsindel uf all Syten umegschosse, für si z’verschlüüffe. Aber es isch nen übel ggange. D’Chatze hei gfasset, was sie erwütscht hei, d’Trösche hei mit Chnüttle noh-n-ne gschlage, u nume die Gfelligschte sy mit em Läbe dervo cho. E dicki Ratte isch zum Heiterloch uus uf ’s Dach use gsprunge u het e Satz gno uf ene Lingenascht ubere. Dert hei se d’Trösche mit Schyteren ahe bängglet u bodiget. Em Chlyne het die Jagd gfalle; Drätti hingäge het nid ghulfe: «Mira machit, i ma nid!» Er het größeri Freud gha a de volle Chornchäschte weder am Töde.

Der Spycher ischt im Huus yboue gsi, im ehemalige Chäsgade. D’Türen isch vo der Louben yhe ggange u mit eme mächtige Schloß verseh gsi. Der Schlüssel het meh weder e Schueh gmässe u der Chlyn mängisch gmacht z’pyschte. Wen ihm Müetti erloubt het: «Chaisch de Hüehnnere goge nes Hämpfeli Gärschte streue, u für di es paar Bireschnitz näh!» het er de wylige müeße go der Höseler sy u bikenne: «I cha jo wider nid uftue!» Speter het er du erfahre, daß us eme settige Schlüssel sogar es regelrächts Mürderyse wärde cha.

Währed em Trösche het d’Frucht i de Chäschte schön gmehret, daß men e guete Teel vom Johr het chönne z’Müli fasse für Brotmähl. Drum het Müetti am letschte Tag sauft dörfe Schnitte bachen u Öpfelchüechli; d’Trösche hei si nid gha z’erchlage, es heig nid emol e Fleglete mögen erlyde.

Uf ’s Tröschen ahe het’s gstillet im Huus, u für e Chlynnen ischt e ländtwyligi Zyt cho. Drätti isch mit den eltere Bueben i Wald go Holze, u die jüngere hei all Tag z’Schuel müeße. Der Chlyn isch schi ganz verlasse vorcho. Tag für Tag het er em Wybervolch müeße hälfe goume u fasch gäng müeßen i der Stube hocke. Duß isch chalt gsi un e Huuffe Schnee. Nume ganz e schmale Strymme Wält het unger em nidere Dach y dür die gfrorne Pfäischterschybe ggugget. Mi ischt yto gsi, wi imene Chefeli. U mängisch scho am Morge früech isch der Chritz mit Müettin losggange.

«Müetti, worum hesch mi nid gweckt?»

«Eh, wil d’no so schön gschlofe hescht!»

«I hätt drum mit ech welle z’Morgen ässe!»

Nid um ’s z’ Morge isch’ em Chlynne gsi; er hätt no öppis welle ha vo Drättin u de Buebe. Es angersch Mol ischt er de sälber erwachet u het ghört, daß scho alls bim Tisch isch. Tifig ischt er ab em Strousack ahe grütscht u im Hemmeli i d’Stuben use cho uf en Ofe huure. De het’s gheiße: «Aba, du hättsch no chly chönne warte; du bischt ein jo numen am Wäg!»

Isch Drätti de cho d’Zwilchhändschen us em Ofeguggeli näh, so isch der Chlyn hinger ihn groote:

«Drätti, was weit dr hütt mache?»

«Groß groß Tannen ummache!»

«Chan i nid ou cho? Numen einischt!»

«Bisch wääger no z’chlyn u hescht jo kener Uberstrümpf! Lue, es het ume früsch gschneit u d’Treib alli verwäjt! Er chäm der jo unger d’Armen uehe. U tät di a d’Füeßli früüre, wurdisch de chrank!»

Dermit het Drätti ’s z’Nüüniseckli a d’Achsle ghäicht u isch ggange. U der Chlyn het chönne deheime surmummle. «O das Chrankwärde! I wurd emel nid chrank!»