Erhalten Sie Zugang zu diesem und mehr als 300000 Büchern ab EUR 5,99 monatlich.
Das vierte Buch der Autorin Barbara Krippendorf richtet sich in erster Linie an west-afrikanische, ehemals francophon kolonisierte Leser/innen. Es ist die Übersetzung eines Groß-Teils der Texte des dritten Buches: "Schwingen der Sehnsucht nach Afrika" mit Hinzufügung neuer Texte. Das Buch enthält 6 Kapitel in Wolof und 6 Kapitel in Französisch. Das Herz des Buches pulsiert im Rhythmus afrikanischer Sprachen; Wolof, Serer, Pulaar, Djola, Soninke, Mandinka, Shona, zusätzlich Arabisch und Türkisch. Mit der Wahl afrikanischer Sprachen unterstützt die Autorin ihre Wert-Schätzung und Hoch-Achtung für ein Afrika, das kaum erkannt und kaum gesehen wurde, und doch als Wiege der Menschheit gilt.
Sie lesen das E-Book in den Legimi-Apps auf:
Seitenzahl: 249
Veröffentlichungsjahr: 2019
Das E-Book (TTS) können Sie hören im Abo „Legimi Premium” in Legimi-Apps auf:
Maam Séy Nabu • Barbara Krippendorf
MAA SOPP SENEGAAL AFRIQUE MON AMOUR
Taalif, Ñaan, Slam, Nettali, Seede
Prose, Poésie, Prière, Slam, Récits, Témoignages
Nataal yi
Tableaux du Peintre Jean Faye
Mentions légales
La Deutsche Nationalbibliothek (Bibliothèque Nationale allemande) répertorie cette publication dans la Deutsche Nationalbibliographie ; des données bibliographiques détaillées sont disponibles sur internet à l’adresse www.dnb.de.
© Lauinger Verlag, Karlsruhe
Direction du projet : Eva Hogrefe, Rotraut Raecke
Lecture – correction : Dr. Jean Léopold Diouf
Traduction de l’allemand vers le français et le wolof : Al Hassane Niang et Papa Ismaila Diouck
Tableau première de couverture : Jean Faye :
Titre : Maman Africa ; la maternité et la naissance • Yaay Afirik ; Njureel ak juddu
Photo première de couverture : Hans Glauser
Photo des tableaux du peintre Jean Faye : Hans Glauser
Photo quatrième de couverture : John Herrenkind www.cg-vitus.de
Maquette : Uta Eickworth • [email protected] • www.uta-eickworth.de
Imprimé en EU
Cet ouvrage, y compris tous ses éléments, est protégé par les droits d’auteur. Toute utilisation non conforme aux strictes limites de la législation sur les droits d’auteur (y compris photocopies, microfilms et traduction) sans le consentement de l’éditeur est illicite et punissable. Ceci concerne notamment la sauvegarde et le traitement à l’aide de systèmes électroniques et d’opérateurs de toutes sortes.
ISBN : 978-3-7650-8901-5
www.derkleinebuchverlag.de
www.facebook.com/DerKleineBuchVerlag
Nu jagleel ko
Sunu maam yi
Sunuy waajur, sunuy maam ak sunuy mamaati-mamaati-maam yi
Jagleel ko
Sunu cërt
Sunuy doom, sunuy sët ak sunuy sëtaati-sëtaati-sët yi
Jagleel ko
Lalu ngatan si doom-Aadama sosoo
Jagleel ko
Afirik
Pour
Nos ancêtres
Nos parents, grand-parents et arrière-arrière-grands-parents
Pour
Nos descendants
Nos enfants, petits-enfants et arrière-arrière petits-enfants
Pour
Le berceau de l`humanité
Pour
L`Afrique
À la voir dans les rues de Thiès, où je l’ai personnellement connue, Barbara Krippendorf ou Mame Séy Nabou, son nom sénégalais, offre un tableau singulier. Les Africains se retournent sur son passage, s’étonnant d’entendre cette frêle femme blanche, au sourire de soleil qui illumine la vie, parler wolof avec un si agréable accent.
Autre image merveilleuse de Mame Séy Nabou : calebasse décorée sur la tête, marchant gracieusement sous le ciel d’Afrique…
Son nom d`artiste, femme-corbeau qui danse ou dancing raven woman, semble confirmer ses « vols » de branche-à-branche, à travers le monde et l’Afrique.
Au contact de cette européenne qui manifeste si chaleureusement son affection pour la diversité des culturesafro-africaines, n’hésitant pas une seconde à s’habiller en pagne et en ‘ndoket’ comme les sénégalaises, on a le sentiment irrépressible qu’elle veut réparer mille et un torts que ses ancêtres colonialistesont causé au continent noir.
Aussi, ce que les colons ont brisé dans leur élan de conquérants, Mame Séy Nabou l’a certes réparé dans son recueil, essayant de rassembler et de coudre les morceaux de tissu d’une Afrique longtemps déchirée …
C’est pour dire qu’elle ne fait qu’exprimer son profond amour pour le Sénégal et l’Afriquedans ce recueil intitulé « Maa sopp Senegaal - Afrique mon amour ».
À travers sa plume trempée dans l’encre de sa langue natale, l’allemand, de surcroît traduite en wolof et en français, le monde littéraire pourrait aisément lui tolérer son style haché par tant de heurts du langage et de la métrique poétique. Artiste avec une grande variété de facettes, elle est à la fois poétesse-écrivaine, danseuse, comédienne, conteur, auteure-compositeur.
Allez savoir les lubies créatrices d’une femme du sérail, c‘est-à-dire de l’univers culturel.
De l’exercice d’une discipline artistique à une autre, il n’y a souvent qu’un pas à franchir.
Et cela, Barbara Krippendorf n’a pas hésité à le faire.
Ambivalence ou polyvalence, en tout cas, elle a pu créer une passerelle entre le pouvoir émotionnelde son art et le témoignage des expériences de son existence en tant que telle.
Des villages les plus reculés du Sénégal aux jungles urbaines d’Afrique, elle nous promène à traversses vers libres dans les dédales d’un brassage culturel à la fois multilingue et multidimensionnel.
Bref, Mame Séy Nabou partage avec nous ce que la poésie a de plus simple et de plus humain. Elle chante tout bonnement l’amour, pleure sur ses douleurs et ses morts, dénonce l’injustice, le déracinement ou le sort des enfants de la rue. Par delà la passion d’une « femme blanche » pour les saveurs suaves des terres d’Afrique, le lecteur averti pourrait saisir au vol, à travers les mots-soleils, mots-sucrés ou mots-poivrés de Mame Séy Nabou, tout un faisceau de philosophie assujettie à l’existence.
Puisse ce recueil, qu’elle a bien voulu partager avec des traducteurs et avec moi, en tant que poète, éclore comme un bouquet de fleurs au printemps…
Mamadou Lamine Sanokho
Ecrivain-poète-dramaturge-scénariste
Membre de l’Association des écrivains du Sénégal
Thiès, le 18 juillet 2018
Baleesa wax · Prologue
Pàcc yi ci wolof · Chapitres en wolof
I Àgg – Yaatu – Teraanga
II Mbokk – Xarit – Dëkkandoo
III Kóllëre – Wéccante – Jula – Digaaley njénd ak njaay
IV Mbiri mbëggeel – Digaaley mbëggeel
V Gaañu-gaañu ak màndarga
VI Mamaat yi – Doom yi ak sëtaati sët yi
Pàcc yi ci tubaab · Chapitres en français
I Arrivée – Acceptée – Hospitalité
II Famille – Amis – Voisins
III Relations – Échange – Commerce – Relations commerciales
IV Histoires d’amour – Relations amoureuses
V Blessures et cicatrices
VI Aïeux – Enfants et enfants des enfants
Xolu téere bi · Cœur du livre
Taalif yi ci kàllaamay Senegaal ak Gàmbi : wolof, séeréer, pulaar, joolaa, màndeŋ, sooninke ak itam ci kàllaamay araab, sóonaa ak tirk
Textes en langues nationales du Sénégal et de la Gambie : wolof, sérère, poular, diola, mandenka, soninké et, par ailleurs, en langues arabe, shona et turque
Njeextalu téere bi · Fin du livre
Nemmeeku yi · Remarques
Cant gi · Remerciement
Wonaleb taalifkat bi · Portrait de l`auteure
Wonaleb nataalkat bi · Portrait du peintre
Pàcc yi ak xët yi ñu nekk · Index chapitres
Nataal yi ak xët yi ñu nekk · Index tableaux
Maman, dis :
Existe-t’il un pays
Où le soleil brille,
Où le soleil toujours
Brille, brille, brille ?
C’est là où je veux aller ;
Là où le soleil brille ;
Où le si précieux, précieux soleil
Qui apporte joie et enchantement,
Toujours brille, brille, brille ;
C’est là où je veux aller ;
Là où le soleil brille.
Le froid pénètre
Jusque dans mes pores,
Et j’ai eu terriblement froid.
Lorsque j’étais une petite fille
Et que j’avais une connaissance infime
Du monde et de la vie,
J’ai demandé à ma chère maman
Après un pays de soleil.
Tous les jours, toute l’année,
J’ai toujours besoin de soleil,
Du soleil qui m’entoure et m’enveloppe.
S’il-te-plait maman,
Donne-moi une indication.
Du soleil,
Il y en a en Afrique.
Afrique ;
Est-ce que c’est loin ?
Déjà le mot
Afrique
Me rend heureuse.
Afrique,
C’est un autre continent
Qu’en Allemagne
Très peu de gens savent
Si c’est très éloigné.
Quelle distance ?
Mal des pays lointains.
La nuit, je me mordais
Les doigts de la main et les orteils ;
Et j’étais hors de moi ;
J’étais folle de rage
À cause de ce besoin pressant.
Afrique,
La lointaine me fascinait
Comme plus tard, l’homme noir
D’une noirceur étincelante.
Avec cette très grande attirance,
Toute résistance était vaine ;
C’était deux pôles et un aimant
Comme avec la force d’attraction,
Un champ d’action unique en son genre.
Mon âme décida de se débattre
Et vint au monde.
Ferveur, fascination, passion
Me menèrent dans le pays de soleil.
J’ai enduré la mort,
La douleur et des tourments.
J’ai trouvé la vie,
L’amour et le grand bonheur.
Yaay ! Wax ma :
Ndax am na réew
Mu jant bi di nes-nesi,
Mu, bés bu nekk jant bi
Di nes-nesi, di nes-nesi, di nes-nesi ?
Fa laa bëgga dem ;
Fa jant bi di nes-nesee ;
Fa jant bu am-a-am solo
Biy indi mbégte ak kéemtaan,
Di nes-nesee bés bu nekk ;
Fa laa bëgga dem ;
Fa jant bi di nes-nesee.
Sedd baa ngiy dugg
Ba ci sama bën-bëni der bi,
Ma liw ba nga ne lii lan la.
Ba ma nekkee njagamaar
Te sama xam-xam néew
Ci mbirum àdduna ak dund bi,
Dama laaj sama yaay bóoy
Ci mbirum réew mu jant bi di jékkee.
Bés bu jot, at mépp,
Saa su nekk, damay soxla jant,
Jant bi may léem, ëmb ma.
Ngella yaay,
jox ma ab tegtal.
Jant,
Am na Afirik.
Afirik ;
Ndax sori na ?
Baat bi ci boppam rekk
Afirik
Dafa may indil bànneex.
Afirik
Beneen dun la
Bu, ci Almaañ,
Néew na ñi xam
Ndax dafa soree-sori.
Naka la soriyaay bi tollu ?
Yàlla xiir ma ci réew yu sori yi.
Guddi gi, dama daan màtt
Samay waaraami yoxo ak yu samay tànk ;
Dafa daan fekk ma tàggook sama sago ;
Dama daan mer ba dof
Ndax bëgg-bëgg bu tar boobu.
Afirik,
Bu sori bi dafa ma doon xiirtal
Ni nit ku ñuul ki ci ñuulaay buy nes-nesi bi
Ba mu gënee yàgg.
Ni mu doon xiirtale,
Bañ mënu ci woon dara ;
Ñaari xibla la woon ak benn « aimant »
Ni ak doole juy xëcce,
Tool buy mbëje bu amul fenn.
Sama fit dogal ne dafay féqu
Daldi juddu.
Dogu, yéemu, mbëggeel gu tar
Yóbbu ma ca réewu jant bi.
Muñ naa dee,
Metit ak tiis.
Daj naa dund,
Mbëggeel ak jàmm ju mat sëkk.
Léeg-léeg, yoon wi gudd ci man,
Sama waliis diis-a-diis,
Ndox mi xóot-a-xóot,
Mbar yi takkarnaase,
Sedd bi tar-a-tar,
Naaj bi tàng-a-tàng,
Suuf si pëndee-pënde,
Xeer wi ñagas-a-ñagas,
Péey yi baree-bare coow.
Ma wër àdduna wërngal kepp
Waaye taxul ma gis
La ma doon wuti.
Dem naa ci dëkki kaw
Yi gëna dand ci Senegaal, ci Afirik ;
Foofa rekk
Laa mujjee jote li ma soxla woon.
Waa kow gi ñu ne dañoo ndóol
Séddoo ak man as tuut si ñu amoon.
Ndaxam loolu mooy séddoo.
Séddoo, mooy ndëxënteefu àdduna dëgg.
Ñu jàppe ma ni yaaram,
Ni ndawu sunu Boroom.
May ma ci seen ndoxum teen
Mu seral sama yaram wépp.
Ci basaŋ bu lale ci keppaaru genn garab,
May yég ni ku nekk ci lalu buur.
Waa kow gi ubbil ma
Seen buntu xol.
Ba ma ca duggee,
Asamaan si, biddiw yi, weer wi
Dañu ma jegesi
Guléet, mu ame noona.
Ma taxaw ci seen biir,
Wa kow gi yaatal ma ci seen suuf
Si ma taxawoon.
Foofa,
Suuf, deesu ko jénd, deesu ko jaay ;
Suuf, mayug Yàlla la.
Ma sant sunu Boroom.
Maa sant Yàlla.
Mixey gidmaa Róog.1
1Mixey gidmaa Róog : Maa sant Yàlla (en séeréer).
Maa bëgg Babaak.
Foofa, ame naa fa ndox
Mu jóge ci balluwaayu dund gi,
Ñam
Wu jóge ci biir suuf si.
Foofa, damay suur këll.
Maa bëgg Babaak.
Foofa, jànge naa fa
Ay woy ak i fecc
Ci naaj wu tàng wi,
Ci guddi gi biddéew yi leeral
Ak weer wu mel ni ngal.
Maa bëgg Babaak.
Foofa, fekk naa fa
Jam soom.
Jàmm,
Yégoo,
Déggoo.
Ci li ma wër
Ak ci man.
Jam soom.
1Jam soom : Jàmm rekk (en séeréer).
Séeréer si dañuy fecc ni picc yi.
Gis naa leen Babaak, benn dëkku kaw ci biir àll bi.
Ci biir àll bi, ci dëkki kaw yi, am na jàmm. Jàmm ju wesaaroo fépp.
Ci dëkki kawu Afirik yi, am na jàmm. Jàmm ju wesaaroo fépp.
Ñi dëkk Babaak laay wax, benn mbooloo mu bokk ci waaso Séeréer yi.
Foofa, am naa fa ay xarit, ay xarit yu baax yu dëkk ak seen njaboot.
Njaboot ya dañu bari, ubbeeku. Nit ñu bari ñoo fa bokk sanc.
Njaboot yu bari lool ñoo fa bokk dëkk.
Ca dëkki kaw ga ñëpp a xamante.
Fii, ñi meññe ci Musaa Fay,
Xarañ ci xalam ak riiti ak sabar, xarañ ci galan ak fecc.
Donoy seen xam-xamu baay ja nga xam ne néewu géwél ba,
Ni ñu ko baaxe def, mu nga ñu denc guy-géwél. Ruuham mi ngi wéy di dund,
Ni mamaat yi teew fu ne.
Am na yit Maam Moor Anta Sali Fay.
Yoxoy ngalamam ya tax nañu koo doon lakk-katu mburu.
Xolam bu yaatu bi, xelam mu ubbeeku def nañu ko taalifkat.
Baatam bu neex bi def na ko woykat. Muy woy jàmm ci biir dëkkam.
Ndax ci dëkkam, jàmm a fa am. Jàmm ju law fépp.
Maam Moor Anta Sali Fay jàngal na ma làkkam.
Jàngal na ma ay woyam, aadaam ak cosaanam.
Jàngal na ma lépp lees di rafetlu ci askanam.
Ak loo mëna def, ak loo mëna bëgg,
Jiitalal màggal Ki sàkk lépp. Ñaanal Yàlla.
Nuyul say moroom. Nuyul ak teggin nit ku nekk. Nuyul ku nekk ci mbégte.
Amal yitte ci ñépp.
Séddool sa ndox. Séddool sa lekk. Séddool sa pukkus bëccëg bi. Séddool sa basaŋ guddi gi.
Séddool lépp loo moom. Lépp loo mëna séddoo, séddoo ko, feek mën nga ko.
Bu dund gi diisee gànn, su boobaa, dellul ci sa cosaan.
Saa yu njàqare fëggee sa bunt, su boobaa dellul kër ga ;
Ca dëkku kaw ga, fa nga juddoo.
Foofa, danga fa fekk jàmm. Foofa jàmm rekk a fa nekk. Jàmm ju wesaaroo fépp.
Li ma dund laay wax. Ci biir dëkku kaw yi nekk ci àllu Afirik,
Bu guddi gi wàccee ci dëkku kaw yi, te amul kuuraŋ,
Lépp ay nuur ci lëndëm gi. Lëndëm gu lay muur, muur lépp.
Ci mbàmbulaanug guddi gu ñuul gi, dangay jankonte ak guddi gi ci xaaju guddi gi.
Boo jëmalee sa bët ci jaww ji,
Biddéew yi weng di la muuñal, di mellax ndànk.
Te bu weer wi génnee, sa xol fees ak mbégte. Ca kow, weer wi di leeral suuf si.
Nit ñi génne ci seeni pukkus di daw, di woy ak a fecc,
Bég ci waxtu wu kéemaane woowu.
Dañuy yég jàmm ci seen bopp, nekk benn ak àdduna si.
Te loolu mooy jàmm ; jàmm ju ëmb lépp
Ci dëkki kaw yi nekk ci àllu Afirik.
Foofa de, jàmm am na fa. Jàmm ju wesaaroo fépp.
Fu ma tollu, sama xel a ngi ci Babaak, ci picc yiy fecc ci diggu àll bi.
Muy ci suufu biddéew yi, di ci leere gi.
Sama ruuh day sàngoo jàmm jooju. Jàmm juy law fépp.
Dafa amoon bés,
Ay màggat yu jigéen :
Ñu wutsi ma,
Génne ci seeni néegi ban.
Ñuy layy-layyi te loot ;
Ñu ngiy liyaar,
Di ma ŋóobi,
Seen gët yi di melax
Ndax mbégtey cokkaas.
Ñu wër ma,
Di ma tooñ,
Di ma kobos,
Di ma buux ndank,
Di xëcc sama kawar.
Te ñu ngiy woy
Seen woy ;
Te ñu ngiy woy
Yinge Yaaye.1
1Yinge Yaaye : rastas (ci séeréer). (Sama kawar gi ma rasta moo tax ñu fent woy wii : Yinge Yaaye).
Xoolal rasta yi !
Ñooy reen yi.
Reen yi,
Liy dundal garab gi ;
Reeni garab gi
Sax ci biir-a-biir,
Dëju ci biir suufu Afirik.
Xoolal fas wi
Di nodd
Ak kemtalaayu kàttanam,
Taxaw ci tànku daw
Ci guddi gu sori gi.
1Yinge Yaaye : rastas (ci séeréer). (Sama kawar gi ma rasta moo tax ñu fent woy wii : Yinge Yaaye).
Jigéen ñii dañoo màgget,
Màgget lool ;
Boole ci,
Nekk ay ndaw te woyof.
Ñooy seen
Mamaati mamaati maami bopp.
Ñooy seen sëtaati sëtaati sëti bopp.
Dama leen di jeneer ci lëndëm gi,
Ci waxtu wi yewwu ak gëmmentu
Di xëccoo ci sama keppaaru xef yi,
Ma leen di dégg, seen gémmiñ yiy ñurumtu
Mbirum dund, dee ak dékki,
Mbirum kumpay tawféex ju sax ba faw.
Ma ànd ak ñoom ngir ñoom,
May woy woy wu bees
Wu sosoo ca jamono ju yàgg-a-yàgg.
Àdduna yàggul.
Àdduna lu gàtt la.
Àdduna yàggul ;
Àdduna sii
Saxul ba faw.
Àdduna, picc yuy naaw la.
Bégal !
Bégal ak nun !
Looy def ?
Xoolal sa ginnaaw
Sa toflanteg maam yi.
Xoolal sa kanam
Sa toflanteg doom yi,
Ak gu sa doomi doom yi.
Àdduna saxul ba faw.
Àdduna, picc yuy naaw la.
Ana loo fi mëna indi ?
Ana loo fi mëna bàyyi ?
Yaay kan ?
Yaay kan dëgg dëgg ?
Àdduna saxul ba faw.
Àdduna, picc yuy naaw la.
Màgget nanu,
Te nu ngi jékki ci kanamu bunt bu mag bi.
Leegi nu wéy ;
Danuy dem, dellusi ;
Dellusi, demaat ;
Demaat, dellusiwaat.
Bégal !
Bégal ak nun !
Àdduna yàggul ;
Àdduna, picc yuy naaw la.
Àdduna yàggul ;
Àdduna lu gàtt la.
Ay jigéen ñu njaxlaf,
Ay jigéen, ñoomi neen,
Ay jigéen ñu sawar.
Ndaw i coow, ndaw i reetaan !
Kuur yiy dal ci biir gënn yi,
Saxaar si, safara si,
Tàngoor bi ak ngelaw li jaxasoo.
Yére yi di naaw di fërr-fërri,
Jëlëm yi di jolli.
Leket yi, njaq yi ak cin yi
Ñu yenu ba mu jekk
Bokk na ci li leen taaral.
Juun-juuni suba teel
Ba guddi gi sori, ñu boole :
Njaay, wéccoo, waxaale,
Xarañ ci wax ba yey,
Liggéey, woy, pecc ;
Xuloo yi tam ci biir mboole
Mu yaramam tàng ndax juun-juuni.
Ay liir yu ñu boot
Ak yu ñu fab,
Ay tuuti-tànki gox bi
Ñu leen di toppatoo noonu.
Jaabante bi,
Callweer,
Gët xeeñ yu saf,
Ay kaf yu saay-saaye ci seen biir,
Te kersa amu ci, der ak der ;
Seen cër yi di riisoonte,
Defuñu ko muy dara.
Sama xel yépp nekk ci ñoom.
Ma nekk ci seen biir,
Di yég bànneex ci ni ñu diriyaankee,
Ci seen ñuulaayu der
Biy nes-nesi ak ñaq wi,
Ci ni seen siddit yi,
Sis yi ak caas yi di dawe.
Ni may gise jigéen ñooñu,
Ma sóobu
Ci ni ñu jigéenee.
Ma sóobu
Ci li ñuy def bés bu nekk.
Ma sóobu
Ci seen sutura.
Ma sóobu
Ci xolu ndey ji ñu judduwaaleel.
Asamaanu guddi gi
Ak i biddéewam yiy nes-nesi,
Weeram wi ni xaalisu ngal, leer naññ,
Tey jeeti,
Dafa jége bu baax dëkku kaw yi.
Leket yi
Ay biddéew lañu daanaka ci daŋ-daŋu bës yi ;
Mënuñoo ñàkk
Muy ci kër yi, di ci tool yi.
Jigéen ñi réerewuñu mbir seen njariñ,
Ba tax ñu koy woy.
Leket !
Yow mi biddéew yi yóbbulul dara,
Lu ma doon koon su dul koon ak yow ?
Fi jant bi fenkee ba ba muy so,
Ak ba suuf sedd,
Ci yow laay tanxe lépp.
Yaay sama biddéew ;
Maa ngi lay sant.
Yow laa jagleel woy wii.
Leket !
Su dul koon ak yow,
Dara du dox.
Su dul koon ak yow,
Génte du am,
Takk du am,
Rob du am,
Xarbaax du am,
Liggéey du am.
Su dul koon ak yow,
Bëccëg du am,
Guddi du am.
Su dul koon ak yow,
Dund du am,
Dee du am.
Sama suuf !
Sama assamaan !
Sama biddéew !
Su dul koon ak yow,
Dara du dox.
Gis naa jigéen ñi.
Gis naa jigéen ñi
Ci seen biir kër yi,
Gis naa leen ca waar wa.
Gis naa leen ñuy root ca teen ba,
Gis naa leen ñu yenu ay njaq,
Gis naa leen ñuy taale matt,
Gis naa leen ñuy setal ëtt bi,
Gis naa leen ñuy fóot,
Gis naa leen ñuy jekk-jekkal seen kër yi.
Gis naa leen ak seeni doom,
Seen doom yi doon nàmp,
Seen doom yi ñu doon boot,
Seen doom yi leen wëroon fépp.
Gis naa jigéen ñi
Di lijjanti seeni mbir ca ja ba,
Ci suba teel,
Ba ngoon gi sori.
Gis naa jigéen ñi
Ñu yenu ci seen wagg yi
Yenub njaboot gi.
Gis naa jigéen ñi.
May laaj sama bopp
Naka lañuy def ba dékku
Tumuraanke gii yëpp.
May laaj sama bopp
Naka lañuy def ba teggi
Seen yen bi.
Gis naa jigéen ñi.
Ci guddig xaaj-wërngëlu weer,
Gis naa leen di janeer.
Gis naa leen
Ñuy dem ca dex ga,
Yenu ay ngandi leket ;
Ponkali leket
Fees ak seeni naqar
Yu ñuy tuur ca dex ga.
Gis naa leen guddi,
Gis naa leen di janeer,
Gis naa leen.
Gis naa leen
Ci xaaj-wërngëlu weer wi.
Benn bés, Buubakar, waxambaaneb Gine Konaakiri,
Dafa ma doon waxtaane këram, ne ma ginnaaw bu ñu ndënoo,
Mbooleem waa kër gi dañuy dem kenn kenn ci kanamu ndey ji.
Ku nekk sant ko ngir ndën li : Na kobarka.1
Bu ko defee, yaay ji, moom it, sant Yàlla :
Al barka. Jaaraama. Inike ŋse.
Wax jooju yéem ma lool ba ma tàmbali di ko woy.
Bi ma delloo Almaañ,
Ma soppi wax jooju benn woyu cant
Ci maalenke, araab, pulaar, wolof,
Jagleel ko sama mbokk yépp.
Jagleel ko ñépp ñi ma fi jiitu woon.
Jagleel ko ñépp ñi ñëw ba noppi ak ñiy ñëwi sama ginnaaw.
Maa ngiy sant sama yaay, di sant sama baay.
Maa ngiy sant samay maam.
Maa ngiy sant samay mamaati maam ; samay mamaat yépp.
Maa ngiy sant samay doom. Maa ngiy sant samay doomi doom.
Maa ngiy sant Aji-Sakk ji, Aji-Kattan ji, Ki sakk bepp bakken.
Maa ngiy sant Ki ëmb lépp lees mëna gis ak lépp lees mënula gis.
Alhamdulilaahi Rabbil Aalamiina.
Jërëjëf. Jaajëf. Akasa.
Al barka.2 Jaaraama.
Inike ŋse. Inike mba.3
الحمد لله رب العالمين
الشكر لله
شكر الام
1Na kobarka : Yaay, jerejef (ci mandinka).
2Al Barka : Sant Yàlla (ci mandinka).
3Inikee Nsee, Inikee Mbaa : Sant Yàlla (ci mandinka).
Yaay, jërëjëf
Jërëjëf. Jaaraama. Al barka.2
Inike ŋse. Inike mba.2
Yaay !
Jërëjëf. Jërëjëfatee.
Alhamdulilaahi Rabbil Aalamiina.
Ngërëm ñeel na Yàlla, Buuru àdduna yi.
Baay !
Jërëjëf. Jërëjëfatee.
Alhamdulilaahi Rabbil Aalamiina.
Ngërëm ñeel na Yàlla, Buuru àdduna yi.
Maam bóoy !
Jërëjëf. Jërëjëfatee.
Alhamdulilaahi Rabbil Aalamiina.
Ngërëm ñeel na Yàlla, Buuru àdduna yi.
Mamaati-maam yi !
Jërëjëf. Jërëjëfatee.
Alhamdulilaahi Rabbil Aalamiina.
Ngërëm ñeel na Yàlla, Buuru àdduna yi.
Mamaati-mamaati maam yi !
Jërëjëf. Jërëjëfatee.
Alhamdulilaahi Rabbil Aalamiina.
Ngërëm ñeel na Yàlla, Buuru àdduna yi.
Xale yi !
Jërëjëf. Jërëjëfatee.
Alhamdulilaahi Rabbil Aalamiina.
Ngërëm ñeel na Yàlla, Buuru àdduna yi.
Sët yi !
Jërëjëf. Jërëjëfatee.
Alhamdulilaahi Rabbil Aalamiina.
Ngërëm ñeel na Yàlla, Buuru àdduna yi.
Sëtaati sët yi !
Jërëjëf. Jërëjëfatee.
Alhamdulilaahi Rabbil Aalamiina.
Ngërëm ñeel na Yàlla, Buuru àdduna yi.
1Na kobarka : Yaay, jërëjëf (ci mandinka).
2Al Barka. Inike ŋse. Inike mba : Sant Yàlla (ci mandinka).
Lépp a ngiy fecc :
Nit ñi, mala yi ak garab yi.
Cëy bii wërsëg ! Cëy bii naataange !
Cëy bii bànneex !
Lépp a ngi fi ngir ndën li !
Lépp a ngiy melax ni ay biddéew fii fépp,
Gët yaa ngiy tàkk ;
Yëg-yëgu bànneex wesaaroo
Ci biir reetaan yi.
Ndënd yu ay yoxo yu aay di tëgg
Ñooy ndawi tëgg mu jóge ci xol.
Lépp a ngiy fecc :
Nit ñi, mala yi ak garab yi.
Tàngooru jànt bi di fóon der yi.
Di mar ñaq wi bu baax,
Toqi per yu bawoo ci yaram yi.
Der bu wér péŋŋ
Ci yaram wu ponkal, sidit yi di feeñ
Di xëccu, di lemu, di tàwweekuwaat ak doole.
Tank yi tëbe ci suuf si,
Sëllax suuf su tàng ci kow.
Lépp a ngiy fecc :
Nit ñi, mala yi ak garab yi.
Safara jant bi di leeral nàññ asamaan si,
Fitti leer yuy jang te tàng jër.
Ngelaw laa ngiy riir, di fatte.
Suuf saa ngiy wëndeelu, boole ci di yéngu.
Lépp a ngiy fecc.
Lépp a ngiy dund.
Lépp a ngi ràbbaske.
Lépp a ngi tag ci jaww ji.
Lépp a ngiy fecc :
Nit ñi, mala yi ak garab yi.
Bismillah.
Alhamdulillah.
Laa Illaaha Illa laa.
Ci turu Yàlla.
Cant ñeel na Yàlla.
Amul jeneen Yàlla ju dul Yàlla.
Ngëm lu am solo la
Ci doom-Aadama.
Yàlla mooy sunu Boroom ; Ki gën ci nun.
Jàpp, julli, dina yombal yi nu sumb,
Dina leeral xol yi, xel yi ak xalaat yi,
Di dimbale aji ngëm gi,
Di ko indil jàmm, mbëggeel ak naataange.
Bismillah.
Alhamdulillah.
Laa Illaaha Illa laa.
بسم الله
الحمد لله
لا إله إلا الله
Bu ma nit ñi laajtee,
Su boobaa, ne leen
Dama tukki.
Damaa bëgga
Tukki ci ay réew yu sori.
Damaa bëgga
Jàng xarbaax ak caaday réew yeneen.
Damaa bëgga
Dëglu kàddu yiy jibe ci yeneen làkk yi,
Woy yi ak tëgg yi.
Damaa bëgga
Séddoo ak jottali
Ndëxënteef yi may jot yëpp.
Bu ma nit ñi laajtee
Ne leen
Ne leen sóobu naa
Ci jéeriy nit ku ñuul ji.
Ngir yeen,
Samay doomi doom
Ñi sax ci Afirik
Ci seen barke baay ak maam yi.
Ngir yeen,
Maa ngiy woy woy wii.
Bu ma leen di aayoo ci samay yoxo,
Sama woy wi dafa leen di gunge
Ba ci réew yi ngeen di janeer.
No bia ta njesse, no bia ta njesse
No bia ta njesse la, sela o pe meja o pe lo o.1
1No bia ta njesse, no bia ta njesse la, sela o pe meja o pe lo o : Bu ma nit ñi laajtee, bu boobaa, ne leen dama tukki. (ci làkku Ewe, ci réewum Togo). Woy wii, ci kàllaama Ewe la, ca réewum Togo. Mbind mi nak, ni ma dégge kàddu yi laa leen binde.
Bés booba,
Maa ngi woon ci yoon wi, ci benn gox bu tudd Yëmbël.
Damaa nammoon seeti ay artistes.
Mboolem artistes yoo xam ne yàgg naa leena dégg.
Jant bi so xaat. Mu guddi. Mënumaa gis kër gi.
Ci lu jiitu, laajoon naa sama yoon ay nit ñu bari.
Benn waxambaane bu ma dajeel nangu maa gunge, dimbale ma ci wut bi.
Fu nekk laajte nanu fa kër gi. Mu faf guddi bu baax nak.
Mujj gi, nu àgg ci kër gu boroom tudd Nenne. Benn këru kow.
Mu am nit ñu bari ñuy dund foofa.
Te ci biir nit ñooñu, am na ay artistes yu bari yu fa teew, artistes yu siiw-a-siiw sax.
Nenne nekkoon soxnay njaatigib benn kuréelu artistes.
Jëkkëram a nga woon bitim réew ca jamano jooja.
Ni muy farala ame, dafa amoon foofa liggéey bu mu duggoon.
Ba tax na Nenne dafa daan wéet bu fa jëkkër ji teewulaan.
Waaye bari woon na ay gune ak ay xarit yu ko daan wéttali.
Néeg bi ñu ma dalal feesoon na dell ak i nit, ay jëmm, ay baat ak i xàqataay.
Nenne fat ma ci saa si ngir ma am dal ci guddi gi ba noppi bokk ak man néegam.
Yemul foofu, mu bokk ak man lalam bu yaatu.
Nu waxtaan, kaf, woy, fecc, ree.
Ba nu teeralee, fekk ñëpp di nelaw.
Ma seetlu ne ginnaaw nun amoon na ñeneen ñu fa dëkkoon.
Ñu tasaaroo fu nekk, ñii di raam, ñii di kër-këri, nekk ci seen yittey guddi.
Waaw waaw, mala yooyu fa lañu dëkkoon-a-dëkk.
Ak lu mëna am, maa doon gan gi leen fekksi.
Bi jant bi sowee, laa fi egsi, doon gan.
Doon wër genn kër. Doon wër ay artistes.
Ma ame fi ndal, fekk fi ñu ma teral, bànneex, mbégte, ñam ak lu ma naan.
Ak lal bu yaatu bu ma mënoona noppale sama yaram ci coono gi.
Ëllëg sa, ci suba si, ba nu noppee ndékki, Yaasin, xaritu benn bakkenu Nenne, gunge ma.
Nu ànd dem, ci bëccëg bu bees bi, di wër geneen kër.
Di wër yeneen artistes.
Yaasin, ku bari pexe la woon.
Ndaw soosu dafa feesoon dell ak cawarte, mel ni taax mu ñuy xëcce kuuraŋ.
Ñëpp la xamoon. Ñëpp, jigéen ak góor.
Ci sunu kaw yoon, ci diggante mbedd-mbeddaat yi, tase nanu ak junniy nit.
Léeg-léeg nu taxaw fenn, waxtaan, walla naan àttaaya.
Naka jekk, mu gis kër gi ma doon wër.
Ana keneen ku ko mënoona gis, ku dul moom ?
Moom mi nga xam ne dafa mënoona waxtaan.
Moom mi nga xam ne dafa daan fo guddi ak bëccëg.
Nenne ak Yaasin. Yeen, ay xarit yu mag ngeen.
Dalal ngeen ma ci seen kër, aare ma seen xaritoo.
Jërëjëf ci kaaraange gi ngeen ma jox guddi gi ma fanaan seen kër.
Jërëjëf ci bés bu ànd ak bànneex boobu, bés bu deesul fàtte.
Jërëjëf ci waxtaan wu xumb woowu.
Jërëjëf ngir kër Nenne ak geneen kër gi.
Ma jàpp ne, yokku ca ya woon, amaatoon naa lu ëpp la ma yaakaaroon.
Dajoon naa lu weesu la ma doon wut.
Xaat, ci ayubés bu jëkk bi ma egsee Senegaal,
Laa xamante ak ki naroona doon sama jëkkër. Mu nekk ki may gunge.
Moom, moo ma tette ci ni ñuy dunde ci Afirik.
Dafa ma yóbbu ca maamam ju jigéen ; fa mu màgge,
Yóbbu ma ma seeti waa këram, xamale ma ak ay xaritam.
Nu njëkka dem ci as ndëkk su ndaw. Foofa nu dugg ci genn kër.
As soxna dalal nu ak itte ju bare, kooku naroona nekk sama jëkkër daldi ma ne :
« Sama ndey la ». Ma xool soxna si bu baax. Ci lu wóor, ndeyam la.
Ma xool bu baax kër gi. Ruq bu ne am na lu muy jariñ.
Noonu, fii lay dund, te lii lay niru. Ndeyam.
Nu teg ci ay fan, nu dem feneen, ci benn dëkku taax. Nu egsi ci benn gox, dugg ci genn kër.
Nu nuyu mbooloo mi yépp, ñu dalal nu ak itte ju bare.
Jenn jigéen fekksi nu, kooku naroona nekk sama jëkkër neeti ma : « Sama ndey la ».
Ma xool soxna si, xool sama jëkkër. May laaj sama bopp, ndax maa déggul bu baax.
Ma naan ndax mën naa wóolu samay nopp. Ma nekk di xalaat, waaru lool, waaye ma ne patt.
Ba noppi, ma xool soxna si ba seppali ko. Moom la. Ndeyam la.
