Prěni raz E-Book

• Herausgeber: Domowina-Verlag GmbH
• Kategorie: Für Kinder und Jugendliche
• Sprache: Deutsch

Seitenzahl: 182

Veröffentlichungsjahr: 2024

Beschreibung

Marek ma prěni raz před wočimi swojich sobušulerjow a šikwaneje Matildy ze skakanskeje wěže skočić. Hana je měsac wot wučby wuzamknjena, dokelž je sobušulerjej nós złamała. Je wopušćeny dom na kromje města woprawdźe prawy blak za prěni rendezvous Jěwy a Feliksa? – Dźesać awtorow, dźesać stawiznow, ale wjele wjac dožiwjenjow a dóńtow. Hdyž sej młodźi ludźo potajnstwa žiwjenja wotkrywaja, je to z mnoho "prěnimi razami", z někotrejžkuli překwapjenku, ale tež z njewěstosću a přesłapjenjom zwjazane.

Leseprobe

Powědki wo lubosći

a druhich šmjatach

Ludowe nakładnistwo Domowina

Wudała Marka Maćijowa

Titulna ilustracija Jana Große

ISBN 978-3-7420-2793-1

1. nakład 2024© Domowina-Verlag GmbH

Ludowe nakładnistwo DomowinaBudyšin 2024

Ludowe nakładnistwo Domowina tzwr spěchuje so wot Załožby za serbski lud, kotraž dóstawa lětnje přiražki z dawkowych srědkow na zakładźe hospodarskich planow, wobzamknjenych wot Němskeho zwjazkoweho sejma, Krajneho sejma Braniborskeje a Sakskeho krajneho sejma.

Lektorat: Weronika ŽurowaWuhotowanje a sadźba: Jana Große

www.domowina-verlag.de

Wobsah

Another brick in the wall

Diana Šołćina

Skok

Sylwija Šěnowa

Prěni raz

Měrka Mětowa

Třeće potajnstwo

Annamaria Zahonowa

Wina

Dušan Hajduk-Veljković

Spytowanje

Pětr Dźisławk

Minecraft dwaceći króć – a potom?

Andreja Chěžcyna

Běły rapak

Pětr Šołta

Haj, moja wutroba

Lubina Hajduk-Veljkovićowa

Eccomi

Měrćin Wjenk

1. Another Brick in the wall

Diana Šołćina

Wow! Tak to potajkim klinči, hdyž so nós złama! W refleksu wu­­třa­­sech sej ruku. Dyr hišće po łochću do ramjenja šće­botaše.

To je sej wón zasłužił! Bjez diskusije. Jeho rěče, jeho šću­wan­je, přeco na słabšich a potom na mnje! A to bě jeho zmylk! Sym jeho warnowała, zo to jónu wobžaruje. Přiwšěm je lubušk wu­čerki, lesćiwy mudračk. Móže so tak rjenje smjeć a šarmantne rěče wjesć. A potom ći mječ do chribjeta storči. Njehlada ći do woči, nima stila. Nětko pak ma złamany nós. Njebě planowane a za­mołwiła so tež hnydom sym. Ale je předaloko šoł!

»Ty sy won!« Wón njetrjebaše tute słowa ani wuprajić. Daše je kaž měd na mnje kapać, jenož z wočomaj. Wobžarowach swo­je zamołwjenje.

»Mój dźemoj!«, bjakaše wučerka do ćišiny rjadownje, po tym zo bě toho snoba do chorownički dowjedła. Njeje widźała, kak je z jaskrawymaj wočomaj na mnje wudźěrał, njeje to widźeć chcyła.

Dźěch za njej. Za zatrašnje klepotacymaj pjenkomaj. Ćmo­we kudźerje pjerowachu w porst tołstych cybach tam a sem, slě­bro so w nich chowaše. Je Meduza. Z kóždej kročelu cele­brěrowaše dobyće. Skónčnje je mje lepiła, skónčnje su so wšě jeje předsudki wopodstatnili. »To bě twoja poslednja šansa«, je šćerčała. »Nětko je kónc.« Sutaše na mnje, ale skamjeniła njejsym! Njech ma swoje wjeselo, njech knježi tu na prózdnych chódbach.

Chódba kaž tunl, durje za durjemi a jedyn róžkaty rum za druhim. Jedyn kaž druhi, uniformita twarjenja će rano šlap­nje a popołdnju zaso wuplunje! A mjeztym zwoblěkaja će płašć šěreje wědy, kóždemu samsny, wšojedne, hač je ći přewuski, přešěroki abo hač so w nim zhubiš. Slepa hasa.

Tam wón steješe. Stólc, na kotrymž běch hižo husto se­­-d­ź­ała. Čakaš, zo će knjeni direktorka nutř woła a wšo so wo­spjetuje. »Jako holca!« Ale što wočakuje! »Njechaš so do­cyła polěpšić a přeměnić!« Ně, derje spóznała, ty stara koza! Nje­přeměnju so. Njesprawnosć wostanje njesprawnosć a byr­njež w smartnym outfiće po swěće chodźiła!

Sydnych so a čakach na wotprawjenje abo štož tež přeco. Meduza zaklepa.

»Prošu dočakajtej chwilu, knjeni direktorka ma hišće wopyt«, dósta pjenkata za wotmołwu.

Nerwozna z nohu kiwkajo sydny so pódla mje, ale hnydom, jako so durje znowa wotewrěchu, zaskoči a smaleše nutř. Z běrowa direktorki wustupi swójba. Po wšěm zdaću swójba. Mać, wulka, ćmowowłosata žona z miłymaj wočomaj a tola kruće na dźowku hladajo. Knyski porstow běchu běłe, tak kruće jězdny stoł dźeržeše. W nim sedźeše z pozběhnjenej brodu holca. Somoćanej zelenej wóčce na mnje hladaštej, nic so prašejo, skerje wědźo, zo mje za durjemi ničo dobre njewočakuje. Nan, sylny po postawje, so njewěsće wobhla­dujo rozžohnowa.

»Je mi žel, bjez pomocnych srědkow to njeńdźe«, słyšach direktorku rěčeć. »Naša šula drje je wulkotnje wuhotowana, ale přidatne zastaranje je naročne dźěło a njehodźi so tak bjeze wšeho z kolegijom zdokonjeć. Dyrbiće prošu zrozumić, zo mamy rozsud ze zarjada wočaknyć.«

»Da so před tutym zarjadom ze stanom zasydlu«, nan wot­šedši bórbotaše.

»Pój nutř«, zahrima wótry hłós direktorki. A potom znate prózdne frazy a přizwolenja: Ně, ženje wjac. Haj, ja so po­lě­pšu. Wězo, sym so zamołwiła. Jasne, zo bě to wopak. STOP! Wopak? Ně, wopak to njebě! Při tym wostanu! Stej pot­łóčowanje a šikana sprawnej? Nihdy! Z krutym rjapom při­wzach wusud.

Z duri na chódbu stupajo dyrbjach so tola skrótka zhrabać. Štyri tydźenje suspendowana. To je sylny tobak. Ale sylzy žane njewidźa. Na te móža dołho čakać. Nadawki dóstanu připósłane a mam je online wotedać. Potajkim zaso raz homeschooling. A list za staršeju. Taj budźetaj so dźakować. Ale poprawom staj samaj wina! Jeju kubłanje!

Kurjenc to je, ničo druhe. Ně, njejsym wopak jednała. Pře­hnate snano bě, ale nic wopak! Njesprawnosć prosće nje­znjesu. Tele »Ty jako holca!« nihdy nanihdy akceptować nje­cham. Hdyž to hižo słyšu! A wón? Wón jako hólc? Pleće intrigi a wozmje nam wšěm dych, nichtón njezwěri sej słowčka piknyć. Stajnje so zaso wuwinje a tamni leža w próše. Nó haj, znajmjeńša w při­chodnym času swój nós tak wysoko njesć njebudźe. Ach, to bě njetrjebawše. Namóc je hnój. Ale je pro­­wo­kował! A jeho wohidne smjeće, te je so mi zašćěpiło.

Skónčnje doma bě diskusijne koło ze staršimaj a bratrom posledni akt dnja! Njemóžach ničo znapřećiwić. Maja prawje, bě přewjele, běch přehruba. Namóc njeje ženje rozrisanje! Nanowe słowa ržachu w mojimaj wušomaj. Mam prawu měru namakać, haj wězo, zo mam. Ale hdyž je sud połny, potom ći žana měra njepomha! Potom so prosće wšitko wuliwa! Shit! A mi tu jenož jendźelske słowo po hłowje šuskaše. Nje­dawaja da žane prawe serbske słowa za sakrowanje??? Tež tajka ideja wote mnje! So sadźić a cyły měsac jenož serbske słowa wužiwać!

Ležo na łožu pytach mjez zornjatkami hrubeho wobmjetka sćěny za słowami. Je tam namakać pak bě tak praw­dźe­­podob­ne kaž, kaž, kaž ničo. Ničo! Ničo so njehodźeše! Za­chri­bje­tni dobudu, sprawni su ći słabi. Wšojenakojo wšudźe łaža a sebi a nam swět po swojim słodźe spasla. Njewidźa nje­­­spraw­nosć. Njechaja ju widźeć! Přeco dale moje mysle šuskachu! Pah!

Hrimot nakładneho awta mje wutorhny. Wrjeskot, wołanje a potom znowa wrjeskot. Skočich k woknu. Za zawěškom so chowajo spytach spóznać, što so stawaše. W domje napřećo zaćahny swójba. Z woknow sapaše swěca na chódnik. Spó­znach tři wosoby. Žonu, muža a jězdny stoł, w nim holca. To bě swójba ze šule! Nowi susodźa. Čehodla nic.

Mučna padnych zaso do łoža. Dźensa ničo wjac! Jenož spać. Dźeń přesćěhowaše mje w sonach, w kotrychž so wu­čer­pana přećiwo šěrym ducham wobarach. Hrožachu mje šlapnyć. A tola so jim wuwinych.

To bě nóc kaž žana. Woči wočinić a so čuć kaž z hajzla sćeh­­­­­njena. Wostach ležo, začinich woči, swět njech wostanje wonka. Sćahnych sej poslešćo přez hłowu. Mjezwočo toho naduwaka so mi zjewi. Kak hladaše. Wustróžanej woči a z bo­losćemi zmoršćene wobličo. A jenož krótki wokomik po tym tute smje­će, wědźo, zo bě to wulki zmylk. Mój zmylk. A swět tu zaso bě. Poskach. Njesłyšach ničo. Zawěsće bě­chu hižo wšitcy z domu. Ležach a dychach. Wěčnje bych tak ležała.

Zaklinka. Tasach za šmóratkom, kiž bě so něhdźe pod hromadu drastow pódla łoža zhubiło. Zaso krótki zynk. »Što činiš?«, pisaše Mila. Někotre dalše powěsće so při­dru­žichu. Njemějach hłowu swobodnu. Što měnja, što činju? By z nich něchtón stanył a so za mnje zasadźił, mje zakitował? Wčera njejsu. W rjadowni bě měr, zo sy móhł jehličku padnyć słyšeć. Nichtón njeje sej zwěrił so piknyć. Njewěriwje hladachu na skurilnu scenu. Mam tam woprawdźe přećelow? Snano Milu. Wona spyta mje rozumić, tež hdyž wěm, kak ćežko jej druhdy je, moje njemdre mysle sćěhować.

Laptop hišće šwórčeše, stłóčich knefl, ličak wotući. Spěš­nišo hač ja. Prěnje nadawki hižo tu běchu. Na tym njeklaca, wězo nic. Hdyž ći prawje napraskaja, potom je šansa wulka, zo ći dopokazaja, što wšitko njezdokonješ.

Trjebach energiju, dźěch won, tam mějach městno jenož za sebje! Stwjelca trawy majkachu moje bristwa, miły wětřik sej we włosach zahra. Lubuju wóń pózdnjeho nalěća. Poza­stach a dach sej ćopłe słónco chwilku do mjez­woča swěćić, nasrěbach so swětła a dopomnjenka na pěstowarnju mje wobjimaše. Pěstowarka, kiž so z nami do słónca stupi, w kóž­dym počasu, a nas móc słónčnych pruhow začuwać daše. Tutón ri­tual njejsym ženje wotpołožiła. Tež nětko čujach chłód­ki mróčelow, kiž po njebju ćahachu. Šěre wokomiki, kiž so přez móc swětła zhubja. Zarych porsty do woćopleneje ze­mje kaž tehdy w prěnich šulskich lětach, hdyž zdaše so wšo tak napjate a nowe. Za kóždej stronu w šulskich knihach ča­kaše nowy swět. Wučerka nas pohonjowaše slědźić a so wuspytać. Tehdy wěrjach, zo wšitko zdokonjam, zo wotkryju wulke potajnstwa.

Běžach dale dele k jězorej.

»To je moje městno!«

»Rezerwowane tu ničo njebě«, zablawkny njewočakowany kruty hłós a znate mjezwočo ze zelenymaj wočomaj wužadujo na mnje wudźěraše. Okay, ta wě, kak na času je, a na zwady njechach so podać. Wotstawk, hudźba, laptop, swět hasnyć a popołdnju wšitko wotpósćelu. Tu njedam so nadběhować.

»Homeoffice?«, zarjeji naraz něchtó na mnje. Słuchatce sej z wuši ćahajo widźach holcu, kiž so za wobrazowku zjewi. Pomału ridrujo so stoł bližeše. Hač trjeba pomoc? Jeje krute pohladnjenje a rozsudne pohiby moje prašenje podusychu. Město toho bórbolach: »Što sy prajiła?«

Mały posměwk so přez jeje mjezwočo suny, prjedy hač sej stoł zaso wšu koncentraciju žadaše. »Čehodla w šuli njejsy? Sym će wčera tam widźała.«

»Mam přestawku«, spytach rozmołwu wobeńć. Ćišina. Holca njewěriwje hladaše. Prawa pozběhnjena brjowka, haj cyłe mjezwočo kaž prašak skutkowaše. Rozkładźech dale: »Sym won, znajmjeńša za wěsty čas. To je wšo!«

»Nihdy nanihdy njeje to wšo! Što sy skućiła?«

»Jednomu nós złamała, potajkim, bjer so na kedźbu!«

»Sym zbrašena, tajkich so njepřimaš.«

»Wěsta?«

»Tajka njejsy, to widźu.«

»To potajkim widźiš, wězo!«

»Kak dołho?«

»Štyri tydźenje žana šula. Nadawki pak mam rjenje wo­te­­da­­wać, zo so mi poslednja nitka njeroztorhnje. Potajkim home­schooling.«

»To mam hižo nimale cyłe žiwjenje.« Holca staji stólc wu­šik­nje na kromu šmotaweho pućika a rozkładowaše: »Smy z Rakuskeje přišli. Tam je mje mać wuwučowała a zdźě­la wučerjo přez ličak.«

»Ty zbožowna, što bych ja wšo za to činiła, nic wjac do šule dyrbjeć!«

»Druhim nós złamać«, wotmołwi mi šibale.

»Ha ha, to njebě moja najlěpša ideja. A ty? Čehodla chceš ty na našu šulu?«

»Short story: Smy sem přićahnyli, mać a nan wottud po­chad­­źataj, staj sej wšo fajn předstajiłoj – zaso doma w serbskej Łužicy – a nětko njeje tu za mnje žane městno! Najebać wšeho rěčenja wo inkluziji a zo wšitcy do woprawdźiteje, wotewrjeneje towaršnosće słušeja.«

Wo wotewrjenej towaršnosći njetrjebaše mi ničo powě­dać. Jenož hrubosć wjedźe ke konsekwencam, měrny po­stup so zhubi a ma lědma wuskutka. A potom tute rěče wo tym, zo maš sćerpny być. Su stari a maja čas za sćerpnosć – we wěčnosći. Ja pak mam tu žiwa być – nětko!

»Sy šće tu?« Hłós storhny mje z mojeje mróčele. »Potajkim wuknješ doma. Tež okay. To, kaž prajene, hižo cyłe swoje žiwjenje činju. W Rakuskej je to dowolene. Tam směš sej priwatneho wučerja organizować abo staršej će wuwučujetaj. Mě­jach samo serbsku wučerku! Wšako bě to přeco romantiska předstawa mojeju staršeju, zo so do Łužicy nawróćitaj, do kolebki dźěćatstwa. Tam je jeju spočatk. Tam ma być při­chod. Zabyłoj pak staj, zo moja kolebka druhdźe steji a z wjeselom zaskakać, za to mi pros­će talent pobrachuje. Homeschooling – to sym potajkim ekspertka. A ty nětk tež, što? Sym Maja. To zabych ći rjec.«

Stop! Słowa žórlachu so z erta holcy a bojach so w nich za­tepić. W nich a w jeje wšo wopřijacej přitomnosći. Sedźeše w swojim stole a wšitko bě jeje. Moje městno, moja situacija, samo ja. Cyłe jeje wašnje mje hrabny a jeje woči mje njepušćištej.

»Je okay. Wuknu tak, kaž so mi chce«, znapřećiwich.

»Haj, ale nic, štož chceš, a to je tola tón brach na cyłej wěcce.«

Hladach jej do woči, kotrejž so njesměrnje wužadujo swě­­­ćeš­tej.

Ně, nic to, štož chcu. Ale tajki je system. Wuknu, štož woni chce­dźa, zo mam to wědźeć a zamóc a přednjesć kaž baseń.

»Tak je«, pak jenož wotmołwich.

»A to je okay?«, jeje hłós kałaše do tajneje rany, kiž běch doł­ho schować zamóhła. Njesłušach k tomu. Njemóžach wuk­­­nyć kaž tamni. Rune smuhi a róžkate rumy a dypkowe tabul­ki. To ženje moje njebě. Što bych za to dała wuknyć směć, slědźić za wšěm, štož mje puta!

»Je to z tobu přeco tak? Prašam so něšto a ty hasnješ swo­­­jej woči a sy w standby-modusu. Chiba zo mi telepatisce wotmołwiš. Tak daloko pak hišće njejsym, zo móžu mysle čitać.«

»Přiměrjena mam być a wukony přinjesć«, wuprasnych.

»Derje! Potajkim smój dwě.« Wona so w stólcu wróćo lehny a spokojom do daliny hladaše.

»Dwě za čo?«

»Stajnje sama na barikady hić je woprawdźe napinace. Wšako póńdu na twoju šulu, hač so tym to lubi abo nic. Njedam sej ničo předpisać. Što móžu a što nic, to přeco hišće sama rozsudźu. A ja sym rozsudźiła, zo na tutu šulu póńdu.«

Dach so do trawy padnyć. Kak ćopła zemja bě. Chłódki mró­če­low změnichu barby wokoliny.

»Wostanješ sama! Ja do šule njesměm. Sym won!«, zamyslena wotmołwich.

»To tola wěčnje njepłaći. Měsac, štyri tydźenje. To mamoj ča­sa dosć, prawy plan a přeswědčacu argumentaciju nastajić.«

Analytiske postupowanje njeje moja wěc a při mysli na zapróšene twarjenje z tysacami chódbami a schodami so mi žołdk spinaše.

»Šula je kaž jastwo. Wona će zawleče do syće, kiž će kruće dźerži. Njepušći će, ale će dusy a tłóči, doniž poslednju nadźiju na swobodne dychanje njezhubiš.«

»To je twój wid!«, mi Maja znapřećiwi. »Do tutoho twojeho jastwa směć, je moja swoboda. Tu sej wudobudu. A ty sy mój kluč. Je naju wosud, zo smój so hižo druhi króć zetkałoj.«

»Sy dźens rano přewjele tučeloweho próška snědała abo zwotkel bjerješ tute ideje? Čehodla měniš, zo by naraz wšitko hinak być dyrbjało? Kak husto sym to žno spytała.« Njeprajich ničo wo swojich diskusijach z wučerjemi, wo praše­njach a zadwělowanju, hdyž nowe předstawy kóždy króć zwrě­š­­ćichu.

»Něšto spytać a potom tež přesadźić je wulki rozdźěl. Ale ja mam bonus. Sym zbrašena. Kelkož njelěpšinow to tež ma – wuhraju lěpšiny a wobsteju na tym, štož mi přisteji. A te­bje trjebam.«

Dyr moje cyłe ćěło přejědźe. Chcyše mi tuta holca w jězd­nym stole sedźo rozkłasć, kak so škrički nowych myslow přesadźa? Wo wohenju sej njezwažich rozmyslować, ale hižo škrički nowych idejow bychu byli rewolucionarne.

»Za čo mje trjebaš?«, so łahodnje woprašach.

»Budźemoj team. Trjebam pomoc, zo bych so móhła po šul­skim twarjenju hibać. Hewak njemóžu do twojeje šule chodźić. Hdyž sy z tajkim socialnym angažementom přez­jedna, ći nichtón wjac ničo njemóže. A hdyž smój nutřka, potom staramoj so wo twoje potrjeby.«

»Derje, što nětko konkretnje trjebaš, zo by šulski dźeń zmištrowała?«, so Maju prašach. Njemějach docyła před­stawy wo tym, što by so wšitko změnić dyrbjało. A moje potrjeby? Hm, te šće bych konkretizować dyrbjała. Ale nětko dźěše wo nju. Wona zahaji hru!

»Nó haj, spočatnje by rampa při zachodźe dosahała, hdyž by so wučba w delnim poschodźe zarjadować hodźała. Wosebity nuznik by derje był a pozdźišo snano lift, zo bych fleksibelniša była«, naliči Maja přemyslujo. »Prašenje je jenož, kak naprawy přesadźić, wšako njejsu tunje!«

Haj, zadarmo ničo njeje. »Rampu natwarić snano někak póńdźe, hdyž sej staršich abo dobrowólnych organizujemoj a na nuznik bych ja ći snano pomhać móhła?«, so skedźbliwje woprašach.

»Kak da to? Chceš mi rić trěć abo što? Při wšej lubosći, tak bliskej sej njejsmoj. Ničo za zło!«

Začerwjenich so. »Ně, tak to měniła njejsym. Myslach jenož ...«

»Wšo okay, změruj so«, wuswětli so Maji naraz wobličo. »Trjebamoj sponsorow! To tola njemóže ćežko być! Zarjadujemoj beneficne něšto. Wulki běh abo koncert abo tak. Haj, wulki koncert! A nimo toho pisamy prošace listy!«

»A komu chceš listy pisać? Milionaram?«, so dwělujo woprašach.

»Tež. A politikarjam! Woni su sej zhromadne wuknjenje na chorhoje pisali, nětko maja je tež přesadźić. Hdźež je wola, tam budźe puć! Wěr mi!«

Nawróćiwši so domoj so hnydom do łoža zminych. Sutach na wjerch a so w zornjatkach škropaweho wobmjetka za­błudźich. Přeńdźech hišće raz dźeń a zetkanje z Maju. »Wěr mi«, je prajiła. Wěrić? Dowěrić skerje, dowěrić cyle cuzej. Wěrić – dowěrić – zwěrić sej. Skočić a płuwać, to je nětko dewiza. Zaso lećachu mysle k jězorej. Kak husto móže će něch­tón w běhu tak krótkeho časa zamućić? Maja, kiž tak runa w stole sedźeše, z wótrym rozumom wědźeše, dokal chce, bjez kompromisow. A zdaše so, zo woprawdźe wšitko rozumi, wšitke zwiski běchu jej jasne. Znaješe směr a přewidźeše, što trjeba, zo by cil docpěła. Beneficny koncert. A z tym so wšo polěpši?

Ideja bě tak genialna kaž jednora. System wotnutřka pře­tworić. Sama započeć, nic swět spowróćeć, ale swoju wokolinu přeměnjeć. Što bych ja změnić chcyła? Čim dlěje wo tym přemyslowach, ćim bóle so mi wujasni, zo sej ženje zwěriła njejsym cyle konkretne plany plesć. Chcych wšo hinak měć, što pak to rěka, wo tym njemějach žane předstawy. Snano přejach sej rjane swětłe městna za slědźenje a wuspytanje? Zmylki činić směć a je korigować bjez špatneho hódnoćenja? Dotal ani prawje njewědźach, što »inkluzija« woznamje­nja. Samsne šansy za wšitkich? Haj, logisce, ale poprawom njeběch so ženje z tym zaběrała. Hdyž sym sprawna, docyła wšěm samsne šansy njepopřeju. Někotři maja so tola tak a tak přeco lóšo hač druzy. A tute myslenje změnić? Respekt!

Licy so mi žehleštej, jako so prěnje škruty móžnosćow we hłowje do so suwachu. Kopjachu so pryzle a jasne žadanja, wotkrychu so utopije a konkretne móžnosće. Šula, kotraž je wotewrjena za to, štož trjebam a chcu. Swětłosć a rumy bjez hranicow. Woprawdźite krajiny za wuspytanje, wuknjenje a žiwjenje. A Maja bě kluč!

Koncert! To samej njezdokonjamoj. Pomocnikow na kóždy pad trjebamoj. Kak kontakt nawjazać tym, kiž běchu mjelčeli, so wróćo dźerželi? Přeńdźech rjadownju a znatych, kiž bychu so namaj přidružili.

Šmóratko ležeše přede mnu. Z flosklemi spytach so wu­spra­­wnić, zo dźensa nikomu wjac njepisam. »Nowy dźeń – nowe zbožo. Ranje je mudriše hač wječor.« Stupich k woknu. Mróčele so žehlachu a skuzłachu spodźiwne chłódki na puć. Čujach, kak sprócna sym. Pohladnych na handy. Skenowach jón. Ale přez ryzy mysle so tam ničo njenapisa. Kak zapo­činać? Kak pisać wo planach a wotběhach, wo kotrychž tamni docyła ničo nje­wěd­źachu? »Witajće!«, ně, »Hej!« – kak so jenož přizjewju? A štó docyła na to skoči? – Pisam jenož Mili. Snano namaka wona potom prawe słowa za rjadownju a šu­lersku radu.

Po tym zo bě tekst dlěši, hač hdy do toho někajka powěsć, bě prěnja hóčka sadźena. Sym započała. Z tutej wěstosću sej skón­čnje wusnych.

Dźiwne mysle motachu so po mojich sonach. Stejach na jewiš­ću a rjejach w harje bijadła. Naraz zahrachu zwónčki. A zaso klink, klink, klink ...

Hišće wot błudnych začućow zamućena wróćich so do při­tomnosće a lokalizowach žórło zwukow. Retomas powě­sćow bě so do rjadowniskeje skupiny nawalił. Mila bě kuz­łarka. A kon­cert wabješe. Ideje so přemjetowachu. Njeběch sama.

Zazwonich Maju. Mějachmoj organizaciski team wutworić a telko wotrěčeć.

Chat-skupina bě spěšnje zarjadowana a hižo popołdnju wot­mě so prěnje zetkanje pola Maje.

Što bě to do zeńdźenja! Na zahrodźe sedźachmy nimale dwa­cećo a hromadźachmy namjety za event, kiž dyrbješe njezapomnite wuskutki na dalše wuwiće šule měć. Mila bě samo swoju mać sobu zapřijała. A tuž drje tež spěchowanske towarstwo šule nam poboku steješe. Kamjeń so kuleše. Brainstorming bě jenički pisany wohnjostroj myslow a pryzlow. Maja nas wěcywustojna stajnje zaso do reality wołaše.

Wona so tak bjezporočnje we wšěch wotběhach zarja­dow wuznawaše, zo so nam rozum kurješe, hdyž na jeje roz­kładźenja słuchachmy. Wšitko rozumić ja docyła nje­spytach. Jeje tempo daše nas za dychom hrabać. Próstwy wo pře­staw­ku wotpokaza z pohladnjenjom, kaž by će zabić chcyła. Wšo abo ničo. »Čas je pěsk!«

Kak móžachmy telko entuziazmej napřećo stupić? Njemóžachmy ničo znapřećiwić. Wona měješe jasne předstawy a z toho wuwiwachmy plan. Hač do pózdnjeho wječora sed­ź­a­chmy na zahrodźe.

Krok po kroku buchu naše ideje konkretniše, sony realistiske. Jako prěnje nastajichmy časowu pruhu terminow. »W tajkej wulkej skupinje njemóžemy tola wšitcy wšo činić.« Nastork Mile bě prawy. Hdyž bychmy so stajnje wšitcy na wšo walili, potom bychmy so spěšnišo kocorowali, hač by nam to lubo było. Potajkim trjebachmy dźěłowe kružki. Skazanje hudźbnych skupinow přewza wězo naš wučer, kiž tež šulsku band nawjeduje. Měješe najlěpše kontakty. Wo catering starachu so starši spěchowanskeho towarstwa, wěstotu a techniku rjadowaše nan, kiž bě w gmejnskej radźe a tam hnydom za nas rěčeše. Staršiska rada koordinowaše dochody z prošacych listow na firmy. Maja, Mila a ja běchmy je formulowali a sobušulerjow moti­wowali listy rozpósłać chiba roznosyć. Z našeje rjadow­nje wuchadźeše wulka žołma, kiž přepławješe cyłu šulu. Zwo­prawdźichmy naš event! My! Ja!

Mój nowy socialny angažement so wšudźe wulce připóz­na­waše a jako wotpusk za wšě přestupjenja přiwza. Kak spěš­­nje so chorhojčki tola we wětře wjerća.

Telko najskerje hišće ženje telefonowała njejsym. Wězo so dale nadawki domjaceho wuknjenja na Maju a na mnje walachu. Ale mějach swoje wjeselo z koordinaciju terminow a zestajenjom wotběhow. Njeběch sama, běchmy wulki team, kiž měješe zhromadny zaměr. Maja bě z ideju benefic­neho koncerta do čorneho trjechiła. Lisćina hudźbnych skupinow bě bórze połna. Ramikowe wuměnjenja so kusk po kusku nadźěłachu. Jeničce pjenjezy za jewišćowu techniku hišće pobrachowachu, tam stejachmy woprawdźe před wužadanjom. Moja stwa bě tak kaž Majina organizaciski běrow. We widejowych telefonatach wotrěčachmoj sej stajnje nowy staw. A wězo so hdys a hdys w sonach zhubichmoj, w sonach wo našim přichodźe. »Hdyž so to poradźi, wotkryja so namaj nowe puće! Hač do jutře pola Mile!«

Ćisnych šmóratko na łožo a zapisach runje poslednje změny, jako mać zaklepa. Cyle w myslach přiwzach telefon, kotryž mi do ruki stłóči. »Tu, waša šulska wjednica.« Póžěrach. Wutroba biješe mi hač do šije. Cyle měrna pak so přizjewich. A poskach. Jenož připosłuchach.

»Što je prajiła?«, so Mila na druhi dźeń napjata wopraša. »Njemóžach po twojej powěsći wčera wječor docyła spać. Zo pak sy tež hnydom handy hasnyła!« Z chutnym wobličom přiwobroćich so holcomaj a z měrnym, hłubokim hłosom spy­tach rozkładować: »Nuznikowy wóz za hosći je organizo­wany a jewišćo smě so na polu za šulu natwarić. Dale mamy prawidła za zadźerženje nastajić a sčasom wozjewić«, předychach a při­­dach z chichotacym hłosom: »Přeje nam wjele zboža a wu­s­pěcha a nas dale rady podpěra.« Dyrbjach so sydnyć.

»Je so swět zwjertnył?«, Mila zakřikny.

»Ně, prestiž je dobył! To je cyle normalne«, Maja wotkiwny, »na spočatku wulkeje wěcy je za mnohich ludźi wšitko přeabstraktne, přejara w mróčelach. Njewěrja do projekta. Hdyž pak so wukopa, zo móža so snano sami w swětle dobreje wěcy błyšćić, što měniće, kak so naraz najwjetše dwěle zabudu a kóždy potom přisaha, zo je wot spočatka do ideje wěrił a přeco na wuspěch sadźił!«, naju Maja powučowaše. A mój sedźachmoj kaž pjenkaj, njemějachmoj ničo wjac do­dać. »Njech je, kaž je. Wšojedne, što su přičiny. Podpěru na kóždy pad trjebamy. A to ze wšěch stron!«

Sedźachmy pola Mile na ławce před domom w słóncu a pře­­­ku­sachmy hišće raz wšitke móžnosće, techniku finan­cować. Zwotkel jenož pjenjezy dóstanjemy? Mila, kiž měješe přez mać tež dohlad do dochodow sponsorow, hłowu wijo přemyslowaše: »Njemóžemy tola nětko ničo wjac wotprajić! Wšitke skupiny darmo piskaja, hač na jednu, kiž chce mały fenk za jězbne wudawki měć. Technika dyrbi stać, hewak so tam žana skupina njestupi a do wětřika spěwa. Žołmy hudźby dyrbiš čuć a sej nic jenož łahodnje předstajić móc. Minimikrofon a wótřerěčak šule tam stajić njetrjebamy!«

Ležachmy tak derje w času. A nětko to! Tajnje nadźijach so woprawdźe na dźiw, zo jedyn z našich listow tajkeho praweho bohačka docpěje, kiž nam bjez komplikacijow techniku zapłaći a nas pozdźišo snano samo při přetwarje šule podpěruje. Jasne nam wšak wšěm bě: Koncert je jenož start a nahromadźene pjenjezy su započatk.

Přiwšěm, počach do změnow wěrić. Móžach sej je před­stajić. Widźach, kak Meduza cyle mała a stulena wšemu přih­łosuje a nawodnistwo šule so z pjerjemi doprědkarstwa a socialneho angažementa pyši. Jich motiwy běchu mi nětko wšojedne! Wuslědk wažeše.

Druhdy je, kaž by z tajnymi mocami dźěłał. Runje běch so na Meduzu dopomniła a hižo klepotaše tu přez puć a měrješe so runu smuhu na našu ławku.