1,99 €
Niedrigster Preis in 30 Tagen: 1,99 €
Niedrigster Preis in 30 Tagen: 1,99 €
Mehr erfahren.
- Herausgeber: Booksell-Verlag
- Kategorie: Poesie und Drama
- Sprache: Niederländisch
In "De Ridders" creëert Aristophanes een scherpe en satirische benadering van de Atheense politiek door middel van humor en paradoxale situaties. Het stuk onderzoekt de corruptie van de heersende klasse en de vele tekortkomingen van de politiek, voorgesteld door de personages die de strijd aan gaan om de gunst van een belangrijke politieke figuur. Aristophanes maakt gebruik van zijn kenmerkende komische stijl, met nadruk op woordspelingen, ironie en pijler van het publiek als actieve participants. In de context van de zogenaamde 'gouden eeuw' van Griekenland, waar politieke intriges dagelijks voorkwamen, biedt deze komedie een vermakelijke reflectie met een diepere boodschap over sociale platforms en politieke machtsverhoudingen. Aristophanes, vaak beschouwd als de vader van de oude Griekse komedie, heeft met zijn innovaties op het gebied van theater en poëzie een blijvende impact op de literatuur achtergelaten. Geboren rond 446 v.Chr., was hij een scherpzinnige waarnemer van de maatschappelijke elementen van zijn tijd, wat zijn verlangen om via humor en drama politieke en morele thema's aan te kaarten, verklaart. "De Ridders" is daarin geen uitzondering, maar eerder een voortzetting van Aristophanes' toewijding om de hypocrisie van de elite te belichten en het bewustzijn van het volk te stimuleren. Dit boek is een aan aanrader voor iedereen die geïnteresseerd is in zowel de techniek van komisch theater als de politieke geschiedenis van het oude Griekenland. Aristophanes' briljante satire en ongeëvenaarde taalgebruik nodigen uit tot reflectie en discussie. Zijn vermogen om humor en maatschappelijke kritiek te mengen, maakt "De Ridders" tot een tijdloos stuk dat nog steeds relevant is in de hedendaagse context van politieke en sociale uitdagingen. In deze verrijkte editie hebben we zorgvuldig extra waarde gecreëerd voor uw leeservaring: - Een beknopte Inleiding plaatst de tijdloze aantrekkingskracht en thema's van het werk in perspectief. - De Synopsis schetst de centrale verhaallijn, waarbij belangrijke ontwikkelingen worden uitgelicht zonder cruciale wendingen te verklappen. - Een uitgebreide Historische context dompelt u onder in de gebeurtenissen en invloeden van die tijd, die de totstandkoming van het werk hebben gevormd. - Een Auteursbiografie onthult belangrijke mijlpalen uit het leven van de auteur en biedt persoonlijke inzichten achter de tekst. - Een grondige Analyse ontleedt symbolen, motieven en karakterontwikkeling om verborgen betekenissen bloot te leggen. - Reflectievragen nodigen u uit om persoonlijk in te gaan op de boodschappen van het werk en deze te verbinden met het hedendaagse leven. - Zorgvuldig geselecteerde Gedenkwaardige citaten benadrukken momenten van literaire genialiteit. - Interactieve voetnoten verduidelijken ongewone verwijzingen, historische allusies en archaïsche uitdrukkingen voor een soepelere en meer geïnformeerde leeservaring.
Das E-Book können Sie in Legimi-Apps oder einer beliebigen App lesen, die das folgende Format unterstützen:
Veröffentlichungsjahr: 2022
Ähnliche
De Ridders
Inhoudsopgave
Inleiding
Waar het volk als één oude man op het toneel verschijnt, strijden vleierij en gezond verstand om zijn oor. De Ridders van Aristophanes zet vanaf het eerste moment de kern van politieke komedie neer: macht wordt hier geen abstract beginsel, maar een relatie van woorden, verlangens en slimme trucs. In plaats van heroïsche veldslagen toont het stuk de strijd om invloed in huiselijke en stedelijke ruimtes. Het is een wereld waar taal een ruilmiddel is en waar komedie het instrument wordt om publieke gewoonten bloot te leggen. Zoals vaak bij Aristophanes is het lachen urgent, en het urgentiegevoel blijft verrassend nabij.
Dit werk geldt als klassieker omdat het de mogelijkheden van satire in het theater bijna programmatisch definieert. Aristophanes koppelt tomeloze verbale energie aan een precieze politieke intuïtie: hij laat zien hoe retoriek kan verleiden, zuigen, bedrukken en bevrijden. De vaart van de scènes, de branie van de personages en de onverholen actualiteit vormen samen een blijvende norm voor politieke komedie. Critici en makers verwijzen ernaar als een ijkpunt: hier demonstreert een dichter hoe je het publieke leven kunt bevragen zonder te preken, hoe je schandaal op het podium zet zonder de complexiteit uit het oog te verliezen.
Aristophanes, actief in het vijfde-eeuwse Athene, schreef binnen de traditie die later als de Oude Komedie bekend zou staan. De Ridders ontstond midden in de Peloponnesische Oorlog, een periode van spanning, wankele coalities en fel debat in de volksvergadering. In zijn komedies maakt Aristophanes veelvuldig gebruik van actuele figuren, herkenbare beroepen en alledaagse voorwerpen om politieke kwesties tastbaar te maken. Zijn wereld is die van de agora, de rechtbank, de assembly en de werkplaatsen, waar taal en handel elkaar kruisen. In die publieke ruimtes zoekt hij de speling waar komedie de schijn kan doorprikken.
De Ridders werd voor het eerst opgevoerd op het Lenaia-festival in Athene in 424 v.Chr., waar het de eerste prijs behaalde. Dat festival bood komediedichters een podium voor actuele onderwerpen, terwijl een grotendeels Atheens publiek de grappen meteen kon plaatsen. Het koor van dit stuk bestaat uit ridders, leden van de ruiterstand, die als collectieve stem en energieke motor van het spel optreden. In de vorm van de Oude Komedie vinden we daarnaast vaste bouwstenen: uitbundige liederen, scherpe persoonlijke satire en momenten waarop de dichter via het koor rechtstreeks met de toeschouwers communiceert.
De centrale premisse is helder en theatraal effectief: de Atheense gemeenschap verschijnt als een oude huisheer, omringd door dienaren die met vleierij en dreiging om invloed wedijveren. Een brutale hofmeester, transparant gemodelleerd op de demagoog Kleon, weet de oude man naar zijn hand te zetten. Twee slaven, wanhopig en listig, zoeken een tegenkracht buiten de gevestigde orde en stuiten op een straatverkoper met een scherp instinct voor de smaak van het publiek. Het uitgangspunt is niet moralistisch maar dramatisch: wie bedient, wie verleidt, en wie wint het oor van de meester?
Als theatertekst blinkt De Ridders uit in taalkracht. Scheldregisters, woordspelingen, ritmische refreinen en plotselinge wendingen houden het publiek in beweging. De parabase, het formele moment waarop het koor het spel onderbreekt om namens de dichter te spreken, onderlijnt de reflectieve laag: hier presenteert komedie zichzelf als burgerlijk instrument. De humor is breed en fysiek, maar steeds ingebed in een uitgekiend retorisch spel. Verwijzingen naar ambachten en marktpraktijken leggen bloot hoe overtuigingskracht wordt geproduceerd, verhandeld en geconsumeerd.
Het koor van ridders voegt een sociale dimensie toe die het stuk structureert. Deze ruiterstand, met wortels in een bevoorrechte klasse van Atheense burgers, positioneert zich als tegenspeler van de schreeuwerige volksmenners van de marktplaats. Dat levert geen eenvoudig pamflet op, maar een toneel van botsende registers: elegantie tegenover ruwheid, discipline tegenover opportunisme, geheugen tegenover modieuze leuzen. Aristophanes laat aanvoelen dat democratie niet alleen institutie is, maar ook stijl, ritme en smaak; wie die smaak kan sturen, kan richting geven aan besluitvorming.
De politieke context maakt dit alles des te scherper. Tijdens de oorlog werd de ruimte voor snelle besluiten groter en de verleiding van eenvoudige antwoorden sterker. De Ridders toont hoe zulke antwoorden zich vermommen als dienstbaarheid aan het volk, terwijl ze het volk juist infantileren. Komedie fungeert hier als tegenkracht: vrijmoedige taal die bekende figuren en gewoonten herkenbaar uitvergroot. Dat mechanisme verklaart mede de blijvende impact: het stuk illustreert hoe theater urgent kan zijn zonder didactiek, omdat het een situatie laat zien waarin het publiek zichzelf en zijn reflexen herkent.
De Ridders is ook literair van betekenis omdat het de mogelijkheden van collectieve stemmen onderzoekt. Het koor is geen decorstuk maar een handelende autoriteit die ritme, commentaar en morele inzet levert. Tegelijkertijd laat de tekst individuen schitteren in gevatte replieken en slapstickachtige escalaties. Die weefstructuur, waarin solo en ensemble elkaar voortdurend herijken, heeft latere tradities van satirisch theater en politiek cabaret gevoed. De combinatie van persoonlijke aanval en algemene analyse, van momentgrap en structureel inzicht, vormt een model dat talloze navolgers inspireerde.
Dat De Ridders is blijven leven, dankt het ook aan de helderheid van zijn kernbeelden. De personificatie van het volk als een oude man condenseert een ingewikkeld vraagstuk tot een speelbare figuur, zonder het te versimpelen. Het ambacht van de marktverkoper als metafoor voor politieke verkoop spreekt onmiddellijk. Zulke beelden zijn niet gebonden aan één context: ze reizen gemakkelijk mee naar andere tijden en talen. Dat verklaart waarom het stuk zowel in filologische seminaria als op hedendaagse podia overtuigend blijft functioneren.
Wie het stuk leest of ziet, kan letten op het materiaal waarmee Aristophanes werkt: leder, voedsel, aroma’s, prijzen en kooplui worden semantisch gereedschap. Door het concrete te laten spreken, dringt de tekst tot abstractie door. De toon is schaamteloos, maar nooit gratuit: telkens wordt een grens opgezocht om een mechanisme zichtbaar te maken. De humor is instrumenteel én aanstekelijk. Zonder het verloop te verklappen, volstaat het te zeggen dat het strijdperk het oor van de oude man blijft, en dat winnen betekent: zijn smaak, geheugen en oordeel hervormen.
Juist daarom blijft De Ridders vandaag relevant. Het stuk toont hoe publieke taal kan verschralen tot slogans, hoe angst en begeerte tot handelswaar worden, en hoe instituties vatbaar zijn voor behendige praters. Tegelijk geeft het een model voor antwoord: collectieve tegenspraak, taalkundige vindingrijkheid en aandacht voor concrete materie. In onze media-economie, waarin aandacht schaars is en verleidingstechnieken verfijnd zijn, klinkt Aristophanes verrassend fris. De blijvende aantrekkingskracht schuilt in de combinatie van scherpte en speelplezier: politieke ernst die lacht, en een lach die tot nadenken dwingt.
Synopsis
De Ridders is een Attische komedie van Aristophanes, voor het eerst opgevoerd in Athene tijdens het Lenaia-festival van 424 v.Chr. Het stuk behoort tot de Oudkomedie en staat bekend om zijn openlijke politieke satire. In deze komedie belichaamt Aristophanes de volksmassa, Demos, als een personage dat thuis wordt bediend door slaven en wordt gemanipuleerd door een opdringerige favoriet. De plot ontrolt zich rond een rivaliteit om de gunst van Demos, waarin een laaggeboren worstverkoper tegenover een luidruchtige demagoog komt te staan. De spanning tussen komische overdrijving en actuele verwijzing bepaalt de toon en maakt het werk tot een scherpe momentopname van Atheense politiek.
Het huis van Demos fungeert als miniatuur van de polis. Twee overwerkte slaven klagen dat hun meester is overgeleverd aan een agressieve, listige hofdienaar die alles controleert. Deze hofdienaar, een leerlooier met een rauwe tong, heeft zich omhoog geschreeuwd en voedt Demos met vleiende beloften en makkelijke voordelen. De slaven zoeken een tegenkracht en stuiten op een marktkoopman met een onedel beroep. Profetieën en orakels, een terugkerend komisch motief, suggereren dat juist iemand zonder opvoeding de demagoog kan verslaan met zijn eigen middelen. Daarmee is de inzet duidelijk: de strijd om de oren en het bord van Demos.
De intrede van het koor van ridders geeft het stuk zijn titel en politieke kleur. Deze ruiterelite, traditioneel kritisch op radicale volksleiders, schaart zich onmiddellijk tegen de luide favoriet en ondersteunt de worstverkoper als onverwachte kampioen. Hun zang en dans zetten de toon van agressieve, speelse spot. De tegenstelling is scherp: een gevestigde demagoog, gewend aan tribunes en jury’s, tegenover een straatverkoper die kan roepen, ad hoc koken en uitdelen. In deze paring onderzoekt Aristophanes of volksgunst wordt gewonnen door deugd, door afkomst, of door het vermogen sneller te vleien en brutaal te improviseren.
De confrontaties ontvouwen zich als een reeks retorische duels, waarin schelden, parodie en kookkunst samenvallen. De demagoog pocht op zijn verdiensten en dreigt met aanklachten; de worstverkoper overtroeft hem met nog plattere beloften en spitsvondiger beledigingen. Voedselmetaforen structureren de satire: koken, hakken, kruiden en opdienen staan gelijk aan agenderen, reppen, spinnen en uitdelen. De markt en de volksvergadering resoneren in elke scène, terwijl het koor de inzet verhoogt. De toeschouwer ziet hoe beide kampen Demos willen voeden met snelle hapjes van voordeel en nieuws, en hoe vaardigheid in het bedienen belangrijker lijkt dan inhoud.
Demos is het centrale richtpunt. Als personificatie van de Atheense burgerij is hij tegelijk beminnelijk en vatbaar voor misleiding. Hij laat zich overladen met geschenken, nieuwtjes en geruchten, en beoordeelt wie hem het meest behagen kan. Zijn huis, stoel en maaltijd worden toneelvoorwerpen voor politieke strijd: wie dichtbij mag komen, wie hem eerst bedient, wie hem het mooiste stuk toeschuift. Aristophanes laat zo zien hoe instellingen als de Volksvergadering en rechtbanken gevoed worden door retoriek, cadeaus en angst, en hoe de grens tussen dienen en sturen vervaagt wanneer gehoorzaamheid wordt gekocht met onmiddellijke voldoening.
De leerlooier, door transparante toespeling verbonden met de Atheense politicus Kleon, belichaamt de agressieve demagogie van oorlogstijd. Zijn beroep, zijn branie en zijn omgang met orakels en informanten tekenen een leider die profiteert van conflicten. Het koor vertegenwoordigt een aristocratisch tegengeluid, maar ook eigenbelang. De worstverkoper is geen morele held; zijn kracht ligt in onbeschroomde handigheid. Zo ontstaat een driehoek van belangen en standen, waarin klasse, beroep en politieke stijl botsen. Het stuk vangt de sfeer van 424 v.Chr., midden in de Peloponnesische Oorlog, zonder de actualiteit tot reportage te reduceren.
Zoals gebruikelijk in de Oudkomedie bevat het stuk zelfreflexieve momenten waarin dichter en koor het publiek rechtstreeks aanspreken. Deze intermezzo’s benadrukken de moed die nodig is om een machtige tijdgenoot op het toneel te bespotten, en vragen aandacht voor de rol van komedie in het publieke debat. Orakels en voorspellingen worden komisch ontleed: hun dubbelzinnigheid laat ruimte om alles achteraf te claimen. Taalspel, ritme en liederen ondersteunen de dramaturgie. Het geheel blijft echter gericht op één vraag: hoe wordt de stem van het volk gewonnen, en met welke middelen blijft zij het langst trouw?
Naarmate de wedkamp vordert, verschuift de strijd van brute dreigementen naar uitgekiende rituelen van gunstverlening. Beide rivalen presenteren bewijzen, trekken orakels uit hun mouw en leveren pakketjes voordelen af die direct verteerbaar zijn. De worstverkoper etaleert de voordelen van schaamteloze eenvoud; de leerlooier beroept zich op ervaring en angstretoriek. Demos wordt heen en weer gelokt tussen woede en welbehagen. De scènes spiegelen instellingen als Raad en marktplein, en demonstreren hoe beleid wordt ‘bereid’ aan het vuur van publieke emoties. De uitkomst wordt tot het laatst in het ongewisse gehouden, terwijl de competitie steeds grotesker wordt.
De Ridders biedt zo een blijvend relevant onderzoek naar populisme, consumptie van politiek en de verleidingen van onmiddellijke beloning. Aristophanes toont hoe een gemeenschap kwetsbaar wordt wanneer oordeel en geheugen worden vervangen door lawaai en lekkernijen. Tegelijk viert het stuk de energie van openlijk debat, waarin satire een middel is om macht te testen. Los van historische toespelingsdichtheid blijft de kern helder: wie het volk wil dienen, moet meer doen dan het voeden met snelle happen. De komedie nodigt uit tot waakzaamheid en zelfonderzoek, zonder definitieve antwoorden te dicteren of de menselijke zwakheid te ontkennen.
Historische context
De Ridders (Hippeis) van Aristophanes behoort tot de Oudkomedie en werd opgevoerd in het democratische Athene in het midden van de vijfde eeuw v.Chr., tijdens de Peloponnesische Oorlog. Het toneel stond in een stad met sterke instituties: de volksvergadering (ekklesia), de Raad van Vijfhonderd (boule) en grote volksrechtbanken. Deze instellingen vormden niet alleen de politieke achtergrond, maar werden in de komedie zelf tot onderwerp van satire. De oorlog met Sparta, de spanning tussen elite en volk, en het publieke karakter van Atheense politiek zorgden ervoor dat een komedie een forum kon zijn voor directe, herkenbare en scherpe maatschappelijke kritiek.
Het stuk werd voor het eerst opgevoerd op het Lenaia-festival, een winterse Dionysische competitie waarin vooral komedies wedijverden. Door de seizoenstijd was het publiek vermoedelijk overwegend Atheens, wat politieke satire extra scherp maakte. De Ridders behaalde in 424 v.Chr. de eerste prijs, volgens de antieke didascaliae. Het koor van ruiters gaf het stuk zijn titel en bood een herkenbaar sociaal en militair profiel op het toneel. De festivalcontext maakte het mogelijk dat actuele thema’s—oorlog, leiderschap, rechtspraak—vlak voor de burgers konden worden uitgespeeld, met applaus of boegeroep als directe politieke feedback.
De Atheense democratie functioneerde via open debat in de ekklesia en brede deelname aan rechtspraak. Aristophanes personifieert het volk als Demos en laat zien hoe besluitvorming vatbaar is voor vleierij en angstretoriek. De komedie undercoverde zo het mechanisme van demagogie: politici die door geschenken, beloften en aanklachten steun verwerven. Het publiek herkende de verleidingen van publieke macht en de risico’s van grillige volksgunst. Door instituties op de bühne te verbeelden, reflecteert het stuk op hun sterktes—participatie en controle—en zwaktes—emotionele volatiliteit en gevoeligheid voor malafide beïnvloeding.
De oorlogsomstandigheden vormen een cruciaal decor. Sinds 431 v.Chr. bevond Athene zich in conflict met Sparta en zijn bondgenoten. Invasies op het Attische platteland, de toevlucht van burgers binnen de Lange Muren en herhaalde plagen verzwakten sociale verbanden en economische zekerheid. Marine-expedities, belastingdruk en bondenpolitiek bepaalden het ritme van het stadsleven. In die context werden eenvoudige slogans aantrekkelijk en groeide behoefte aan sterke leiderschapsgestalten. De Ridders kanaliseert deze oorlogsmores door te tonen hoe oorlogsverdiensten, successen en rampspoed direct worden omgezet in politieke krediet of schuld, en hoe het publiek daarop reageert.
Centraal in de politieke achtergrond staat Cleon, een invloedrijke Atheense politicus na de dood van Perikles. Thucydides karakteriseert hem als een energieke en felle spreker, representant van een meer agressieve, op het volk steunende politiek. Cleon pleitte in 427 v.Chr. in het debat over Mytilene voor harde maatregelen; de volksvergadering koos uiteindelijk voor een mildere lijn. Deze spanningsboog—tussen gestrengheid en pragmatisme—is voelbaar in De Ridders, waarin een demagogische figuur wordt gehekeld als manipulator van de volkswil, iemand die de oorlogswinst en het rechtsapparaat inzet om eigen invloed te vergroten.
De militaire gebeurtenissen van 425 v.Chr. bij Pylos en Sphacteria gaven Cleon groot prestige. De onverwachte Atheense overwinning, inclusief de gevangenneming van Spartaanse hoplieten, was psychologisch en diplomatiek een kantelpunt. Cleon verbond zijn naam aan dit succes, wat zijn greep op de volksvergadering versterkte. De Ridders, opgevoerd in 424 v.Chr., reageert op die nieuwe machtsbalans. Het stuk test het Atheense geheugen en het oordeel: hoe lang duurt politieke krediet, en wanneer slaat bewondering om in kritiek als leiders zich ontoetsbaar gaan gedragen of het commonwealth instrumentaliseren voor persoonlijke triomf?
Athene leidde in deze periode de Delische Bond, een maritiem imperium gebaseerd op bijdragen (phoros) van geallieerde poleis. Deze tributen financierden vloot en publieke betalingen. Juryvergoedingen maakten brede deelname aan rechtspraak mogelijk, maar voedden ook het beeld dat stemmen en oordelen te koop waren. Aristophanes’ satire van de rechtbanken speelt daarmee. Beschuldigingen, aanklagers en informanten bevolken zijn komische universum, waarbij de scheidslijn tussen publieke zaak en privébelang dun wordt. Het stuk spiegelt hoe imperiale inkomsten, oorlogsopbrengsten en stedelijke economie de politieke cultuur en besluitvorming doordesemden.
De ruiterstand (hippeis), vertegenwoordigd door het koor, bestond uit welgestelde burgers die cavaleriedienst konden bekostigen. In de politieke topografie van Athene stond deze groep niet vanzelfsprekend vijandig tegenover het volk, maar zij had eigen belangen en vaak een kritische houding tegenover schreeuwerige volksleiders. Door de hippeis centraal te zetten, geeft Aristophanes stem aan burgers die militaire verantwoordelijkheid combineren met scepsis over populaire retoriek. Zo krijgt het stuk een klankbord voor een politieke stijl die stabiliteit, ervaring en zelfbeheersing benadrukt, in contrast met de opportunistische grilligheid die men demagogen toeschrijft.
Het economische decor is eveneens zichtbaar: de agora, marktlui en ambachten. In bronnen staat Cleon bekend als leerhandelaar; Aristophanes speelt daarop in door leer en marktgedrag symbolisch te laden. De keuze voor een worstverkoper als contrasterende figuur accentueert de nabijheid van politiek en handelstaal: prijzen, ruil, overbieding. Politieke competitie verschijnt als marktscène, waar retorische waar wordt aangeprezen en kiezerspubliek als klantenkring fungeert. Athene herkende in zulke beelden de dagelijkse werkelijkheid van een commercieel bruisende polis, waarin economische rolpatronen en politieke ambities elkaar voortdurend raakten.
Religieuze en orakelsferen waren in oorlogstijd prominent. Atheners raadpleegden orakels en profeten om richting te vinden te midden van onzekerheid; dubbelzinnige voorspellingen lieten ruimte voor politieke instrumentalisering. De Ridders toont hoe rivalen elkaar overtroeven met orakels en tekens, wat de inzet van religieuze autoriteit in publiek debat ontmaskert. Daarmee ontneemt de komedie profetische claims hun aura van onbetwistbaarheid en dringt ze terug tot retorische middelen in een machtsstrijd—een herkenbare praktijk in een periode waarin beslissingen over oorlog en vrede vaak symbolisch werden gelegitimeerd.
Oudkomedie kende de vrijmoedige gewoonte van onomasti kōmōidein: het bij naam hekelen van publieke figuren. Een kernonderdeel was de parabasis, waarin de dichter het woord rechtstreeks tot het publiek richtte. Aristophanes meldt in zijn eigen verzen dat hij eerder door Cleon was aangevallen wegens vermeende belediging van de polis na een eerdere komedie. Dit getuigt van een gespannen maar reële ruimte voor artistieke kritiek: de dichter kon de politieke arena betreden, maar liep risico op juridische en persoonlijke repercussies. De Ridders gebruikt deze vrijheid om de grens tussen kunst en politiek brutaal te verkennen.
De productie-infrastructuur van Atheens theater was een publieke-private samenwerking. De staat regelde de competitie; een choregos financierde koor en kostuums. De Lenaia bood, door haar seizoensmoment, een vooral lokale toeschouwersbasis. Maskers, exuberante kostuums en een groot koor ondersteunden scherpe satire. Door het koor van ruiters visueel en muzikaal te profileren, kreeg het stuk een herkenbare, ‘burgerlijke’ autoriteit op de scène. De theatrale conventies—komische agon, scheldpartijen, liederen—maakten het mogelijk om actuele verordeningen, beleidsdaden en publieke reputaties te toetsen alsof het marktwaar of veldkledij betrof: tastbaar en beoordelbaar.
