Ducy pó domowni E-Book

Jutta Kaiserowa

• Herausgeber: Domowina
• Kategorie: Gesellschafts- und Liebesromane
• Sprache: Deutsch

Seitenzahl: 218

Veröffentlichungsjahr: 2019

Beschreibung

Gaž sy pśisamem 40 lět pla serbskego radija źěłał, ga sy wjele dožywił a nazgónił – toś móžoš wjele wulicowaś. A rowno to cyni znata a woblubowana serbska reportarka Jutta Kaiserowa we swójich knigłach. Lětźasetki ducy w domowni jo woglědała do wjele jsow a powědała z wjele luźimi. Tak pśed­staja na pśikład Bukow, Pódgólu a Zakaznju, ludowu awtorku Martu Bělkowu w Brjazynje, wušywarja serbskeje drastwy Joachima Lindnera w Kósobuzu a lutki-źěłaśerki w Hochoskej góli. Z mócu jeje słow móžomy z Błośańskeju gustu jěś, do sekretariata Domowiny pósłuchaś, kóńc wójny w Hochozy a pówójnske wuwiśe rolnikarstwa w našych stronach sobu dožywjaś. A nic naslědku wulicujo Jutta Kaiserowa wó njewšednem a žurnem źěle serbskich rozgłosownikow, ako su samo swěźenje a wuběźo­wanja organizěrowali a pśedewšym serbsku rěc z pomocu wjele drugich woplěwali.

Leseprobe

173

Jutta Kaiserowa

Ducy

pó domowni

Spomnjeńki

reportarki

Ludowe nakładnistwo Domowina

E-BOOK ISBN 978-3-7420-2599-9

1. nakład 2017

© Domowina-Verlag GmbH

Ludowe nakładnistwo Domowina

Budyšyn 2017

Spěchowane wót Załožby za serbski lud, kótaraž dostawa lětnje pódpěru

z dankowych srědkow na zakłaźe góspodaŕskich planow, wobzamknjonych

wót wótpósłańcow Zwězkowego sejma, Krajnego sejma Bramborskeje

a Sakskego krajnego sejma.

Titlowe foto: Gerhard Joppich

Lektorat: Janka Pěčkojc de Lévano

1/1808/19

www.domowina-verlag.de

Rědny flack domownje – Pódgóla w póznem lěśu lěta 1973

Drogowaś ga móžoš wob cełe lěto, daś jo to w zymje, gaž sněg krajinu z běłeju płachtu pśikšywa, w nalěśu, gaž wša stwórba wócuśejo a se wóžywjejo, abo w nazymje, gdyž mólaŕ ze šćotku a barwu se pśez kraj póra. Ja som se na póznem lěśojskem dnju na drogu wudała w casu, gaž se pśiroda śamno zeleni, słyńcko hyšći mócnje grějo a w zagrodkach se rožowe pupki k slědnemu rozkwiśenju rozcynjaju. Gałuzy jabłušcynow, kšušcynow a slěwcynow se chylaju k zemi, na to cakajucy, až se jim skóro wótewzejo śěža zdrjałego sadu. Gaž do krajiny póglědajoš, se śi zda, aby wiźeł cełu pśirodu pśez śańki, šeroběły mychańc. Mimo pśestaśa do njogo zalětuju roje muchow, pšycow, wósow a pcołkow. Byrcecy a brucecy rejuju te jadne wušej, te druge nižej swóje póznolěśojske reje. Taki źeń jo to był, ako som se wupórała do Pódgóle.

Nejlěpjej pśiźoš z gołkojskego boka do Pódgóle. Za dwórnišćom zawinjoš napšawo a wuglědajoš krajinu pódobnu Błotam. Łuki su wobrubjone z kupkami listowych bomow a ze zelenymi krjami, mjazy zagonki kaž hantwale. Spóromje zeleznicoweje cery běžy Priorka, z městnami teke pomje­njona Pśerojska. Rěcka se wijo až ku Glinšćańskim gatam. Pódgóla jo krajina a zrownju sedlišćo, zagmejnowane do Gołkojc. Mě wopisujo nižynu, ako se wupśestrěwa pód gólnym pasmom a se śěgnjo w pódzajtšu až k Strobicam, w połdnju až k měsćańskej góli na Lutolskem boku, w pód­wja­coru ku Glinskoju a w połnocy ku Gołkojcam.

W starych casach, něźi až do prědneje połojce 17. stolěśa, jo how był kněski dwór ze šaparnju. Ten pak bu w 30lětnej wójnje pśez Wallensteinowe wójstwo znicony. Akle w 30tych lětach 19. stolěśa, za tym ako su tam mokšu nižynu wusušo­nu měli, pśinamakachu se zasej luźe. Su to byli serbske luźe, zwětšego ze susednych jsow, kenž su how dostali grunty – kus role a łuku. Prědowniki źinsajšnych Pódgólarjow su se dejali wjelgin drěcowaś, aby sebje z teje zarosćoneje nižyny rolu napórali. Wót togo casa matej krajina a 15 domow licece sedlišćo swójo mě: Pódgóla.

W Brjazowej aleji bydle Hanušojc, Hermann, zeleznicaŕ a něnto rentnaŕ, a jogo žeńska. Wobej lubujotej ten rědny flack zemje a wěstej wjele wó njom wulicowaś. Tak zgónijom, až njejo ta Pódgóla jano mě pśiwabiła, ale až jo how južo pśecej wjele luźi z bliskego města pśišło. Wóni su se tudy raźi w kšasnej pśiroźe a pśi strowem pówětšu wuchój­źowali. Daloko a šyroko znata a wjelgin wuchwalona jo była pódgólska kjarcma, źož su mucne drogowarje mógali se wusednuś, wótpócywaś a se mócowaś. Mlince a burski tykańc jo sajźiło, dobry kafej a teke pó procentach mócnjejše piśa. Wjeliki nawal běšo wósebnje stupny stwórtk a swětki. Samo z kutšami su te cuze z města pśijěli. Hanušojc man­źelskej woblutujotej, až ten gósćeńc wěc njejo, jo ga był teke zmakanišćo wejsanarjow.

Hanušojc stara maś se na to domyslijo, až jo how za jeje młody cas było dosć młoźiny. Wšykne familije w Pódgóli su ga měli pěś do šesć źiśi a młoge hyšći wěc. Serbske nałogi ako zapust, kokot a kjarmušu su swěśili, k jatšam su źowća chójźili spiwat a pśězu su teke měli. Z njeju ga su śěgnuli wót domu do domu. We wójnskich a pówójnskich lětach bywašo teje młoźiny mjenjej. Źěło w bliskem měsće jo dało maminu rěc pó casu wumjelknuś a teke bursku drastwu su Pódgólarki wótpołožyli a ju zamknuli do swójich lodkow. Wóstało jo, až wobydlarje togo małkego sedlišća raźi gromaźe sejźe, se rozgranjaju abo swěśe, a gaž su to jano narodniny.

Hanušojc Hermann njoco mě jano w domacnej dobrej śpě wó Pódgóli a pódgólskich luźach wulicowaś, wón co mě teke na městnje pokazaś rědnosći a wósebnosći swójeje domownje. Póramej se pó Brjazowej droze, kótaraž jo, ako jeje mě to juž groni, na wobyma bokoma wobrosćona z brjazami a wšakimi krickami. Napšawo se běli źiwy chmjel. Wókusk dalej wiźim śernjowe a malinowe krě. Mój pśewóźowaŕ mě pśeraźijo, až jo było lětosa wjelgin wjele jagodow w gumnach, pśi drogach a teke w góli sy mógał jich dosć a nadosć wótšćipaś. Gaž dešć pśiźo, wótcakaju Pódgólarje hyšći bogate gribowe žni. Hanušowym rostu ga ned pśed domom. Ale teke we wokolnej góli dajo wjele gribowych flackow, jano znaś je dejš.

Hermann Hanuš pokazujo na gusćiny napšawo a nalěwo drogi, w kótarychž se błyskoco wóda. Su to kradu małe gaśiki. Tam su Pódgólarje něga raz smogoŕ štapali, jen sušyli, pón do města wózyli a ako palidło pśedawali. Wjelika kiblija za mału pśizasłužbu! Wó wjele lažčej matej se młoźeńca, ako tam pśi tom wětšem gaśe sejźitej, na swóju wudu glědatej a cakatej, aby někaka rybka kusnuła. Rybarsku gluku, tak se powěda, ga jo how južo młogi měł. Zgónijom, až nejwětšy šćipjeł jo był 13 punt śěžki a nejwětšy som, ako jo jaden wěsty Bjero z Gołkojc z wódy wuśěgnuł, jo samo wažył 18 kilogramow. Ten běšo ale tak stary a z mechom wobrosćony, až njejsu jogo mógali wěcej jěsć. Žycym tyma młoźeńcoma tam pśi brjogu mjeńšu rybu, ale za to wětšu gluku. Gaž teke ryba njekusnjo, móžotej młoźeńca weto groniś, až stej toś derje wódychnułej.

Lubowarje pśirody zwjaselijo, až how w tych wobrosćo­nych nižynach Pódgóle zasej wěcej žabow skoka. Te ga su w slědnem casu wuběgnuli z tych wusušonych, meliorěrowanych łukow, kótarež daju drje dobytkoju lěpšu tšawu a se lažčej wobźěłaju, ale wóni wzeju zwěrjetkam žywjeński rum. »Jo, kužde zapśimnjenje luźa do bóžeje pśirody ma něnt raz dwa boka, jaden dobry a jaden škódny«, měni mój pśewóźowaŕ. Póramej se dalej k měsćańskej góli. We wusokej tšawje jo wulagnjona depka. Hermann Hanuš sebje ju dokradnje woglědajo a zwěsćijo: »How jo liška wótpócywała. Pak casy se wóna teke bližy domam a jo młogemu južo škódu napórała.« Maju how w Pódgóli jelenje, sarnje, źiwe swinje a w slědnem casu zasej wěcej wuchacow a fazanow. Samo šwonowy pórik jo se južo druge lěto howko pśinamakał. Snaź se jomu spódoba a wón wóstanjo. Nama pak se njejo žedno zwěrjetko pokazało. Na takem śopłem dnju su lubjej wšykne we swójich schowach wóstali.

Stupijomej do góle, źož se natśěgaju chójce k njebju. Młoge su južo 140 do 160 lět stare. Ale teke wólše, brjaze, jasenje a duby toś rostu. »Žeden schow za źiwinu, ale za lubosćinske póriki«, mój pśewóźowaŕ dodajo a mě schow teke pokažo. Styri źěry wót palow su hyšći wiźeś, ta budka z knoratego drjewa pak wěcej njestoj. »Gaby ju źinsa hyšći trjebali, by ju młodostne našeje jsy wěsće zasej nastajili«, groni Pódgólaŕ. Jo, te case su se změnili, dla jadnogo póška źinsa žeden lubosćinski pórik wěcej do góle njepójźo. Ta lubosćinska budka pak jo zaprědka słužyła něcomu drugemu. Domacne su se směli w pjerwjejšnych casach pak casy z kněskeje góle słanje holiś. Wó tom se pišo w Šwjelowych knigłach »Stronine mjenja Chóśebuskego wobcerjenja« to: »Ho tej kněskej guli su buli dny, ak jo mogał sebje kuždy słanje nagrabaś telko, ako jo kśěł, a pun jo ten gulnikaŕ tšubił a taki flak, ako kuždy jo sebje hobgrabał, ga to jo pun jogo.« A dalej se pišo, až Gołkojcanarje su młogi raz pśišli kšajźu sebje słomu nagrabat a pitśku drjewa nazběrat. Gólnikarja Tešnaŕ a Pěto stej měłej za tym glědaś, až w kněskej góli nicht nic njewukšadnjo, a za tu stražu stej sebje tu budku w góli natwariłej. Kuždy, kótaregož stej łapiłej, jo dejał dwa krošyka štrofy zapłaśiś. Tšojeńko ze zachadnosći!

Stupijomej z góle na swětlinu. Pśed nama se wupśestrěwa rosowata łuka. Wóna caka na tśeśe abo samo stwórte pósecenje w tom lěśe. Pó wuteptanej sćažce póramej se ku gumnam. Dejmej ale hyšći groblicku pśestupiś. We njej běžy cysta wóda. Hermann Hanuš mě wulicujo, až ma wóna swójo žrědło w bliskej góli. A dokulaž w Pódgóli howac wjelgin rudowatu wódu maju, wužywaju luźe wódu z groblicki k pałkanju.

Smy zasej na najsy a bližymy se wuchójźišću našogo pśechójźowanja. Pśi jadnych źurkach stoj staršy cłowjek. Wusta­njomej a pórozgranjamej se z nim. Friedrich Kowaleńc, tak stary ako našo stolěśe, bydli cas žywjenja how w Pódgóli a njejo weto žeden Pódgólański, ale jaden Glinšćański. Kak to, se wopšašajom. Zgónijom, až słuša jich wósym domow na pšawem boce sedlišća do Glinska, togodla teke pśi numerach na źurjach to znamje G. Tak ma Friedrich Kowaleńc w swójom wupokazu stojecy, až bydli w Glinsku na wejsnej droze 61 G. Gaž pak post dostanjo, pón na adresu: Gołkojce/Pódgóla 61. Daś rozmějo to, chtož co, měni 73lětny starki se smjejucy. Wón jo se dawno juž tej njemudrosći pśiwucył.

Jo, tak som na tom póznolěśojskem dnju dožywiła krajinu a sedlišćo pód gólu blisko Gołkojc. To a druge som sama wuzgóniła, dalšne su mě luźe wulicowali a młoge som sebje z knigłow wucytała. Wšykne kamuški gromadu wugótuju tu Pódgólu – ten rědny flack domownje.

Źins jo swěźeń

1981 – zapust se bližy

Na jadnej sobośe w měrcu: W maminej śpicce se njezwěrijoš stupaś. Stoły, blido a póstola – wšykno jo pókšyte z drastwu, ze serbskeju swěźeńskeju za zapust. Do ropkow kłaźonej bantowej kóšuli tam lažytej, wušywanej cypjela stej wu­pśestrětej, dopaska, běłej cańkatej šorcy – wšykno jo pśi­gótowane. Mama buźo naju woblekaś, swóju šwigerźowku a mě, swóju źowku. Jo ga muskecy zapust a górjańske žeńske pójdu wjacor na reje, pó dłujkem casu zasej w serbskej drastwje. Mama mě wulicujo, až njamógu wušywarki a šyjarnice we jsy doźěłaś, tak wjele skazanjow maju. Wětšyna źowćow a žeńskich ga co swěśiś zapust w swójej drastwje. Lodki a spižki su južo bejnje wuproznjone, stare cańki zežołśeju a žyźe rozpadujo. Wšake ga dajo zasej ku kupjenjeju. Šwo­gornicy jo Christanojc Maja nawušywała pyšny nowy cypjel a móju šorcu jo wušyła Matušcyc Frida. Maminej wócy se swěśitej. Jeje wótźěłanej ruce pśimatej za žyźanym cypjelom, kótaryž mě wokoło šyje połožyjo. Šykownje jen do ropkow kłaźo a z glickami pśipina.

Maminy nan, mój starki, jo był šlodaŕ a jo šył serbske kóšule. Wótergi som jomu pśiglědowała a pak casy som směła jomu pomagaś pśištapowaś. Njejo mě rowno za to wuchwalił. Jo ga był měnjecy, až rownego šawka njedostanjoš, gaž z dłujkeju niśu wopytajoš štapaś. To drje jo měł pšawje, weto słuša šyśe do źinsajšnego k mójim nejlubšym zaběram, a wótglědała som se wót starego nana bejnu tšochu. Njejsom pśi tom žednje to mejstarstwo dosegnuła ako młoge druge žeńske a muske z Gór ako na pśikład šlodarski mejstaŕ Wylem Bosan. Jogo žeńska Maja jo była mejstarka we źěrkatem abo tak pomjenjonem běłem wušywanju, kótarež pak njejo pśecej jano běłe. Wjele šorcow a bluzow za njeźelsku drastwu jo z tym wušywanim za sebje a druge žeńske južo wupyšniła! Kuždy to wobźiwujo.

Za głažkom w spižce mójogo bydlenja stoj serbska pupka. Drastwicku za nju jo wušyła, zwušywała a pupce woblakła dawno južo njaboga Marjana Lěwiccyna, kótaraž jo rowno tak ako Lutošojc Ana šykownje wězała tu górjańsku lapu. »Źarž głowu rowno, howac sejźi lapa kśiwa na głowje«, jo mě kšuśe pśikazała. Kradu »hejgen« wóni su, te wuměłcowki a wuměłce togo rucnego źěła. Wětšyna z nich ga bydli na jsach a źěła we burskem, na póli, w groźach a w domacnem. Co jich jano wabi pó tom gropnem burskem źěle se z takim wjaselenim daś do teje filigraneje zaběry ze žyźim, cańkami a śańkeju niśu? Glucne stoje pón pśi droze, gaž se ten zapustojski śěg pśibližyjo, ze spokojnym a gjardym woblicom glědajucy na te źowća abo žeńske a jich drastwinu pychu, ku kótarejž su wóni ze swójeju lubosću a swójim šykom pśipomagali. Tak jo to było, tak hyšći jo a tak dej wóstaś. Ale do teje glucnosći se měšaju take mysli: Chto buźo to za nami dalej gótowaś? Cesto słyšym te słowa, gaž se z wušywarkami serbskeje drastwy rozgranjam. Njewěm wótegrona. Mam pak naźeju!

2016 – kokot se bližy

Woglědajom ku Górjanarce we susednem Rubynje. Wu Zapjacaric se wótcynjaju a zacynjaju źurka na dwór něnt zasej cesćej ako za drugi cas. »Wósebnje pśed zapustom a kokotom to tak jo«, měni młoda žeńska, kenž stupijo z pśitwarka na dwór a pśistajijo swójim słowam: »Młogi raz njepśidu zewšym wěcej k šyśeju.« Na drugem boce se pak Johanna Zapjacarjowa wjaseli, až pśecej wěcej žeńskich a źowćow se pśi njej skažo nowu kóšulu, šorcu, wušywany cypjel abo dajo se samo lapu wězaś.

Johanna Zapjacarjowa jo źowka syna šlodarskego mejstarja Wylema Bosana a jogo žeńskeje Maje z Gór. W měsće jo wuknuła na šlodarku za muskecu drastwu, źož jo teke pó wucbje wěsty cas źěłała. Jeje lubosć za šyśe a wušywanje serbskeje, wósebnje swěźeńskeje drastwy jo drje derbnuła wót starkeju. Wóženiła jo se Bosanojc Johanna do Zapjacaric w Rubynje. Z rosćeceju familiju njejo mógała wěcej pśipódla skazanja luźi wótźěłaś. Wóna jo se rozsuźiła za samostatnosć a jo wótwóriła 2004 doma w Rubynje swóju šlodarnju za serbsku drastwu. Z fota na sćěnje źěłarnje pśiglědujo starka synowej źowce pśi šyśu a wušywanju. Gjarda mě pokazujo Johanna Zapjacarjowa wušywanu šorcu zamrěteje starkeje, kótaraž jo za nju drogotne derbstwo a lube dopomnjeśe na šykowanu wušywarku.

Johanna Zapjacarjowa jano njepśewzejo, což jo se něga za drastwu šykowało. To wóstanjo za nju zakład – wóna ale teke sama twóri a wuwija motiwy. Źinsa lubuju žeńske drobnjejše wušywanje na cypjelach, lapach a kóšulinych bantach: kwiśonki, łopjena, spjełka, cesto zwězane z grankami, a pśiběrajucy teke stilizěrowane płone wušywanje. Johanna Zapjacarjowa jo měnjeca, až njesmějoš jano naslědk glědaś, co jo pšawe było, ale doprědka, co se źinsa spódoba. To na­stupa rowno tak barwy, žyźe a cańki. Moda se něźi kužde źaseś lět změnijo. »To njesmějoš pśepasć.«

Z toś tym myslenim a fachowym znaśim dajo se Johanna Zapjacarjowa do swójogo źěła ako zachowarka serbskeje drastwy, a to nic jano swěźeńskeje. Pśeto źowća, žeńske a źiśi njepokazuju se wěcej jano na zapusće abo žnjeńskem swěźenju w serbskej drastwje, ale sebje woblekaju něto zasej cesćej teke njeźelsku a samo wšednu serbsku drastwu k drugim góźbam: ako kmótša na dupjenje, konfirmandka na górjejbranje, ako jatšowna spiwarka, pśi wejsnem swěźenju abo woplěwanju domacnych nałogow. Rubyńske žeńske a jich kumpanki z wokoliny su se we serbskej swěźeńskej drastwje samo južo wudali na wulět do drugich stron Nimskeje, źož su jich luźe wobźiwowali a wuchwalili.

Až jo serbska drastwa w Dolnej Łužycy znowego na cesći dobyła, na tom maju šlodarki a wušywarki ako Johanna Zapjacarjowa swój późěl. Wutšoby źěk jim!

Zalubowany do pyšnosći a dostojnosći serbskeje drastwy – Joachim Lindner

W lěśe 2004 stupijom na Ramotojc dwór w Kosobuzu. Za woknowym głažkom bydlenja wuglědajom šeroběłu muskecu głowu. Z wótwobrośonym woblicom chyla se nad někakim źěłom. Som narska a zastupijom do jśpy. Tam na swójom nejlubšem městnje za blidom sejźi Joachim Lindner, wóženjony do Ramotojc familije. W rukoma źaržy ramik z kśickatym wušywanim. Nastanjo toś smuga na šorcy. »Za móju žeńsku dej byś, na njeźelu abo gaž howac niźi jěźomej«, wulicujo mě muski a štapa jadnu kśicku za drugeju na płowu tkaninu. Kontury kwětkow a łopjenkow su wiźeś a daju spóznaś, až njama ludowy wuměłc jano šykowanej ruce, ale teke wuběrne zacuśe za barwy. Wuknjo ga wót domacneje pśirody, pó kótarejž se z wótwórjonyma wócyma rozchójźujo a rozglědujo.

Jogo manźelska Ani, roźona Ramotojc, jo jadna ze slědnych žeńskich we jsy, ako chójźi hyšći wšednje burska. Jo to teke zasłužba jeje nimskego cłowjeka Joachima, kótaryž jej raz gronjašo: »Som se tebje w serbskej drastwje brał a taka dejš teke wóstaś.« Gaž sebje Ani Lindnerowa źinsa swóje 25 bantowych kóšulow a te něźi 30 cypjelow woglědajo a k tomu lapy, šorce, jaki a młoge druge, pótom jo wóna wósebnje gjarda na swójogo cłowjeka, pśeto pyšnje ga jeje drastwu wót njogo wumyslone a nagótowane unikatne mustery we wšakorakich wušywańskich technikach.

Wěcej ako 500 drastwinych źělow jo ten šykowany muski wušywał, teke za žeńske a źowća ze jsy a wokoliny, k zapu­stoju, kokotoju a k drugim swěźenjam a góźbam. Zestajił jo Joachim Lindner musterowu kolekciju z 50 wšakorakimi smugami a motiwami płonego wušywanja. Toś te teke rad drugim wušywarkam wupóžycyjo, a to ned z fachowym pó­raźowanim. A wóni to pórucenje raźi wót njogo, togo muskego, pśiwzeju. Wušywarki, ako se raz wob lěto w chóśebuskem Serbskem domje zmakaju, su jogo dawno pśiwzeli do swójogo krejza a wuměnjaju z nim swóje nazgónjenja. K swěźenjam a festiwalam pokazuju gromaźe, co su zasej stwórili a naźěłali. Ludowe wuměłstwo Joachima Lindnera móžoš ale teke wobźiwowaś w muzejach ako w Budyšynje, Chóśebuzu abo w Grodku. Za cerkwju swójeje popojskeje wósady jo wón wušywał rubišćo na hołtaŕ a wukleplował cańki z motiwami kśice a kelucha. A samo w Lindnerojc domje nadejźoš wšuźi wuměłski rukopis pśilětnego góspodarja.

Młogi se mysli: Njejo taka zaběra skerjej něco za žeńske? To som se jogo teke pšašała. Joachim Lindner wiźi to hynac a wótegronijo mě z pšašanim: »Co ga pśeśiwo tomu powěda, až maju muske šyk za take drobne źěło?« Jomu jo to samo była pomoc w pówołanju. Ako wótwardnik w operaciskem zalu chóśebuskeje chórownje ga jo wjele tužnego wiźeł, za což njejo dało słow a což jo jogo dušyło. We swójom hobbyju, tom wušywanju, jo namakał měr a nowu móc.

Kósobuski wuměłc twarźi, až se wšo pó casu pśeměnijo, teke mustry na drastwje. Gaž su drastwowe nosarki we pjerwjejšnych casach wěcej lubowali to wjelikopłoninate wušywanje, tak se jim něnt wěcej spódobaju te mjeńše kwětki, zwězane z wijankami. »To jo źinsajšny źeń to moderne wušywanje serbskeje drastwy«, groni Joachim Lindner. Jo ga tak, až ludowe wuměłce wobwliwuju ze swójim estetiskim zacuśim a rucnikarskim zamóženim to wuwiśe wušywanja serbskeje swěźeńskeje drastwy. Wósebnje, gaž su se z njeju dokradnje zaběrali, sebje pśiswójli trjebne teoretiske znaśa a praktiske wuměśe a gaž se k tomu hyšći pśinamakajo pśinaroźona bogata fantazija ako pla Joachima Lindnera. Wón słuša źe k nejšykowanjejšym ludowym wuměłcam w Dolnej Łužycy.

»Źo ga su něnt te kórjenje takeje wobdarjonosći?«, se pšašam Joachima Lindnera. Muski z akuratnje wobrězaneju brodu połožyjo swójo źěło do klina a póglědnjo pśemyslujucy na mnjo. »No pópšawem južo w źiśetstwje«, mě powěźejo z pósmjejkom na woblicu.

Joachim Lindner jo se naroźił 1931 w Dolnej Šlazyńskej a wótrosł w měsće Grünberg, w źinsajšnej Zielonej Górje. Mama jo chójźiła na źěło a gólacka zastara starka, kenž njejo žednje mimo někakego rucnego źěła na stole sejźeła. Wót njeje jo se mały Joachim młoge wótglědował. Z 12 lětami jo wuměł južo štrumpy a rukajce źaś, což njeběšo we wójn­skem casu rowno na škódu. W lěśe 1945 su pśišli Lindnerowe ako wuběgańce do Wjerbna. Tam jo młoźeńc nejpjerwjej styri lěta źěłał ako knecht na žywnosći. W zymskem casu jo směł sejźeś w śopłej śpě a źaś za swóju góspodarsku familiju. Pózdźej jo na kokotowej reji we jsy se zaglědał do źowća w pyšnej serbskej drastwje. 1951 jo była w Kósobuza swajźba.

Pśichodna maś dowěri jomu dowušywaś zachopjony kóšulowy bant, což jo se jomu derje raźiło. Z tym se zachopi za Joachima Lindnera lubosć k drastwinemu wušywanju. Pśez wustajeńcu wušywankow w Budyšynje jo pśišeł do kontakta z Domom za serbske ludowe wuměłstwo. Wóttam su jogo pśepšosyli na wušywańske kurse. Slědował jo dalokostudij za ludowuměłske twórjenje, źož jo se Joachim Lindner teke zaběrał z dalšnymi technikami a jo wuknuł sam wuwijaś motiwy a mustry. K tym wósobinam, kenž su jogo talent póznali a spěchowali, jo słušała pśedewšym znata wugótowarka tekstilnego wuměłstwa, docentka Helga Graupnerowa. Zgromadnje z Domom za serbske ludowe wuměłstwo ma wóna wjeliku zasłužbu na jogo fachowem wuwucowanju. Za to jo Kósobuzaŕ wjelgin źěkowny. Ako roźony Nimc ze stronow za Nysu wubuźijo w how roźonych žeńskich a źowćach gjardosć na to serbske, pśeto wón jo zalubowany do pyšnosći a dostojnosći serbskeje drastwy a glucny, až móžo k jeje wucesćenju to swójo pśipomoc.

Naš Gerhard jo nam serbskim reportarjam był wěcej ako šofer

Wuwzeju ze spižki kašćik z fotografijami a połožyjom jadnu bildku za drugeju na blido. Su to dopomnjeńki z wěcej ako 30 lět w słužbje serbskego radija a jogo pśisłucharjow. Za wětšy źěl jo je załapił ze swójeju Altex-kameru z 50tych lět naš Gerhard. Z dospołnym mjenim se jomu groni Gerhard Joppich, wušej 33 lět šofer pśi chóśebuskem rozgłosowem studiju. Młogi cytaŕ Pratyje a Casnika se dopomnjejo na jogo bildki, ako zwobrazniju tam nastawki, cesto wót njogo samego napisane. Joppichowe fota dokumentěruju wšedne žywjenje mjazy Błotami a Łužyskimi górami w drugej połojcy zajźonego stolěśa. Aby se pśez lětźasetki nastata zběrka njezgubiła, jo Gerhard wětšy źěl dał do chóśebuskego Serbskego muzeja a wšake do Serbskego kulturnego centruma we Slěpem. Ako sam groni, jo wón był rad ze swójimi serb­skimi kolegowkami a kolegami ducy w dolnych, srjejźnych a górnych stronach Łužyce. Rownož njejo zaprědka słowka rozměł, gaž su se reportarje mjaz sobu a na jsach z luźimi serbski rozgranjali, njejo jogo to žednje móliło.

Gerhard Joppich póchada z něgajšnych pódzajtšnych stron Bramborskeje něźi 18 kilomejtarjow za Odru, kótarež ga su teke słušali k Łužycy. W zymnem februarje lěta 1945 jo musał ako 14lětny ze swójeju familiju a drugimi wejsanarjami spušćiś rodnu wjas Kossar, něnt pólski Kosierz. W błośańskem Wózwjerchu su Joppichowe namakali na někotare lěta nowy pśebytk. How blisko Stareje Niwy jo Gerhard słyšał prědne serbske słowa a se źiwał, až maju starše žeńske woblaconu pódobnu drastwu ako jogo starka doma, gaž jo šła namšu: zelenu smugatu kóšulu, carnu šorcu z drobnučkim musterom, wušywanu lapku na głowje a swětłu bluzku, wobscynjonu z cypjelom. Teke pódobne na­łogi su jogo dopomnjeli na staru domownju. Lěc su prědowniki Joppichojc familije měli serbske kórjenje, wón njewě.

Hyšći źinsa jo Gerhard źěkowny za to, až jo wózwjerchojska młoźina jich, tych »cuzych«, ned pśiwzeła do wejsneje zgromadnosći a jim, kótarež su pśez tšašnu wójnu wšo zgubili, wupóžycyła drastwu a crjeje, aby gromaźe mógali zapust swěśiś a pó wótežnětych trajdowych zagonach rejtowaś wó žnjeński wěnc. Žednje teke njezabydnjo dožywjenje z pówójnskich dnjow blisko chóśebuskego lětanišća, źož jo dejał z drugimi młodostnymi krowy rusojskeje wobsadki pasć. Naraz wjeliki tšach! Dwě krowje stej se młodym pastyrjam zgubiłej. Kaku štrofu jan dostanu? Serbske słowo z guby wobstaršego cłowjeka ze susedstwa do wucha sowjetskego oficěra jo gólcow wulichowało z wjelikeje nuze. Krowje stej se zasej pśinamakałej. Kaki źiw!

Wót doma burskemu źěłu pśiwucony, jo Gerhard zaprědka we Wózwjerchu słužył pla burja. Pózdźej jo wuknuł w Nowej Niwje na bjatkarja a twarił sudy a baski z drjewa, mjazy drugim za nasajźenje woblubowanego błośańskego kisałego kała. Pjerwjej ako z awtom jězdźiś jo Gerhard nawuknuł cołn wóźiś. To jo było za burske źěło w Błotach rowno tak wažne ako se z cołnom dostaś k rejam na Wótšowsku. »Což sy raz nawuknuł, to tak lažko njezabydnjoš«, wón měni, a to jo nam rozgłosownikam młogi raz dopokazał. Na pśikład gaž jo zaměnił kulowate wóźidło awta z dłujkim wjasłom a šykownje štapał cołn pó błośańskich rěckach a tšugach. Stakim jo se mógała reportarka rozgranjaś z Wylemom a Frycom wó nałojtych šćipjełach a błośańskem rybarstwje.

Nejpjerwjej ga stej se rybakarja pitśku zlěkałej, až co rozgłosowy šofer wjasło pśewześ. »Za chylku drje změjomy wšykne mokšy zec«, ten jaden měni a drugi dodajo: »Take wjasło płaśi něźi hundert mark.« Ale cołn se suwašo kradu měrnje pó wóźe a wšykne su byli glucne: reportarka dla raźoneje reportaže, šofer Gerhard, až jo směł pó wjele lětach zasej raz pokazaś, což jo w Błotach nawuknuł, a rybakarja, až stej ze suchym zecom a cełym wjasłom z cołna wulězć mógałej.

Až njepadnjo burskim luźam we źěła połnem casu ned wšo z rukowu, gaž narske reportarje z mikrofonom na dwór stupiju, to njejo nam młodym kśěło młogi raz do głowy. Gaž su se tłuste mrokawy ześěgowali a fora sena jo hyšći na dwórje stojała, njejo žedno hyšći tak mócne pšosenje pomagało. Bur jo wóstał pśi tom, až njama něto za take něco pódlańskego ako radijowy interview žednogo casa. To jo se stało teke raz serbskej reportarce w Hochozy. Płakucy jo dwór spušćiła a se bricnuła do awta, rozgórjona měnjecy, až wopśestanjo ned ze swójim źěłom pśi radiju. Šofer Gerhard ju nejpjerwjej raz změrowašo a jej rozkłaźe, až ma take njepśijazne zaźaržanje bura rozměś, gaž pógrim se zwiga a dešć se póra. Naslědku jej naraźi, až pójźotej buroju spěšnje pomagat to seno pód kšywo spóraś a pón změjo wón zawěsće dosć casa za rozgrono. Gronjone, cynjone a reportarka jo zabyła, až jo kśěła swójo lubowane źěło za serbske radijo wóstajiś.

Raz na bórkojskich pólach: Jo było lěśe a cas trajdowych žnjow. Na jadnom z błośańskich hantwalowych zagonkow stej se do spěcha dałej žeńska a muski. Bur jo sekł žyto a burowka jo za nim wóteběrała – zwucony wobraz z mójich źiśecych lět. Tak smej z Gerhardom awto pśi droze wótstajiłej a se pórałej k nima na žytnišćo. Na naju póstrowjenje stej krotko pózwignułej głowu a ned zas dalej źěłałej. Som groniła, až som wót serbskego radija a by se rada z nima pórozgranjała. »Mej njamamej casa, wiźiśo ga, až dejmej se do spěcha daś. Wónja južo za dešćom a zagon njejo hyšći pósecony«, stej nama wótegroniłej. Pó krotkem tam a sem jo naš rozgłosowy šofer Gerhard jima zlubił, až buźo wón w tom casu dalej sec, gaž bur Nakóńc mě do mikrofona wulicujo, kak su se lětosne žni raźili. Buroju njejo se kśěło wěriś, až wumějo šofer z města žyto sec. Gerhard pak jo se zwěrił, wezeł buroju kósu z rukowu a se dał do secenja. »Wy njamaśo prědny raz kósu we rukoma, Wam ga bejnje spěchujo«, měni zaźiwany Nakóńcojc wujk. Gerhard jomu wulicujo, až su doma za Odru teke žywnosć měli. Změrowany a połny dowěry k seckoju pśiwobrośijo se bur k rozgłosowemu mikrofonoju a chapja wulicowaś wó swó­jich nazgónjenjach we žnjach a pó žnjach, gaž tudy w Bórkowach ten žnjeński nałog kokot swěśe. A na kóńcu naju rozgrona Błośanaŕ ze šybałym pósmjejkom pśispomnjejo: »To powědanje za radijo ga njejźo tak na kśicu ako to secenje.«

Jo se pak teke stało, až njejsu luźe, wósebnje starše, kśěli razka słowka do mikrofona groniś, rownož jo se jim jězyk dosć derje pó serbsku wobraśał. Su ga byli měnjece: »K comu to serbske w radiju, rěc njejo nic gódna, w měsće serbskich luźi ga jano wusměšuju, naše źiśi deje pšawje nimski nawuknuś.« Cesto su nam pón wulicowali wó swójom šulskem casu, ako jo jim było zakazane serbski powědaś, samo w pśestawkach na dwórje. Młogi jo se bójał, až buźo na paski nagrate a we archiwach chowane jomu raz na škódu, »gaž zasej raz hynac pśiźo«. Serbskim luźam toś ten dłymoko zakórjenjony tšach weześ a w nich wubuźiś gjardosć na swój lud a swóju rěc, jo było pódla žurnalistiskego źěła naš wšedny klěb. Pśecej njejo se nam to razka ze serbskim jězykom zglucyło. Pak casy jo pón Gerhard pśistupił a ze swójim pódzajtšnonimskim dialektom do rozgrona zapśimnuł. Jo wulicował wó swójich dožywjenjach, až sebje serbsku kulturu wjelgin cesći a rad serbske štucki zagrajo. A juž jo se woblico pśisłucharki rozwjaseliło a wobźiwujucy pósmjejknuło.