E Bija e një Biri Shqiponje / Die Tochter eines Adlersohns E-Book

Carla Thompkins

• Herausgeber: BoD - Books on Demand
• Kategorie: Gesellschafts- und Liebesromane
• Sprache: Deutsch

Veröffentlichungsjahr: 2025

Beschreibung

Historia e jetës së Besës është tragjike, tërheqëse dhe ekzemplare në të njëjtën kohë. Bëhet fjalë për një nga deficitet më të mëdha në të gjithë botën: Mungesa e barazisë midis burrit dhe grua. Besa me gjithë pengesat e mundshme arriti të vendoste vetë për jetën e saj. E lindur në një zonë të prapambetur atë e martuan fare të re kundër dëshirës së saj, e çuan në Gjermani pa ditur asnjë fjalë gjermanisht, ku si bashkëshorte iu nënshtrua dhunës shtëpiake. Rruga e saj në jetë tregon se çfarë potenciali ka në vetvete çdo njeri dhe çdo grua për tu ngritur si shqiponjë mbi pengesat. Die Lebensgeschichte von Besa ist tragisch, hinreißend und beispielhaft zugleich. Es geht um eines der größten Defizite weltweit - die fehlende Gleichwertigkeit von Mann und Frau. Besa lernte trotz aller nur denkbaren Hindernisse, ein selbstbestimmtes Leben zu führen. In einer rückständigen Gegend geboren, wurde sie gegen ihren Willen als Jugendliche verheiratet, nach Deutschland gebracht ohne jegliche Sprachkenntnisse und in der Ehe häuslicher Gewalt ausgeliefert. Ihr Lebensweg zeigt, welches Potential jeder Mensch und jede Frau hat, sich wie ein Adler über die Widrigkeiten des Schicksals zu erheben.

Leseprobe

Përmbajtja

Kështu filloi

Naiv dhe të lumtur

Biri i shqiponjës

Fillon tragjedia

Kanuni dhe gratë

Vetëm të ikim që këtej

Si të shpëtoj

Gjithçka bëhet më keq

Bëhet dhe më mirë

Shpërthimi i luftës dhe ngjarje gjatë saj

Jeta vazhdon

Përmbledhje dhe vlerësim

Falënderime për të gjithë kontribuuesit

Tabela kronologjike

Lista e burimeve

Inhalt

So fing es an

Unbedarft und glücklich

Der Adlersohn

Die Tragödie beginnt

Der Kanun und die Frauen

Nichts wie weg

Fluchtwege finden

Alles wird noch schlimmer

Es kommt doch noch besser

Kriegsausbruch und Kriegserlebnisse

Weiter leben

Zusammenfassung und Bewertung

Danksagung an alle Mitwirkenden

Zeittafel

Quellenverzeichnis

Kështu filloi

Ideja për të shkruar këtë libër më lindi kështu: Fqinja ime në Fraiburg më njohu me shoqen e saj Besa. Besa të linte përshtypjen e një vajze të gjallë dhe njëkohësisht të brishtë, ishte një përzierje midis Odri Hepbërnit dhe Xhina Lolobrixhidës. Doli që Besa dhe unë kishim gjëra të përbashkëta: megjithëse bisedonim në gjermanisht, kuptonim dhe një gjuhë tjetër: shqip. Besa, emri i të njohurës time të re, në shqip ka një kuptim të bukur. Prindërit e saj kur i vunë këtë emër sigurisht kanë dëshiruar që ajo të rritej dhe të bëhej një njeri që mund t’i besohej.

Filluam të shkëmbejmë përvojat tonë në një kafene në Fraiburg. Mësova se Besa e kishte parë dritën e diellit në Kosovë. Meqenëse nuk e njihja Kosovën, pasi kisha punuar vetëm në Shqipëri, në anën tjetër të maleve, më vinin shumë pyetje në mendje.

Ajo që më interesonte më shumë për Besën ishte se ajo vinte nga një zonë malore e egër, e pakalueshme dhe magjepse, nga një botë tjetër, ku dëshiroj të marr me vete dhe të çoj edhe lexuesit e këtij libri.

Kjo zonë malore me një bukuri të ashpër ndodhet pothuajse një ditë larg me makinë apo një orë të mirë me avion duke fluturuar nga ndonjë aeroport gjerman. Kjo krahinë malore quhet “Bjeshkët e Mallkume” apo “Bjeshkët e Nemuna”. Vizitorëve nga vendet e pasura shpesh iu duket sikur ky vend ka ngrirë për të mbetur përgjithnjë në mesjetë. Përshtypja e tyre e parë për këtë vend është: “i prapambetur”.

Autorë të ndryshëm duke u përpjekur për të gjetur fjalët e duhura për të përshkruar këtë vend të pazakontë kanë shkruar në shkrimet e tyre: “Përrenj të rrëmbyeshëm malor, që derdhen poshtë urave osmane me hark përmes një peizazhi madhështor, burojnë nga malet vigan të thepisur. Shtegtari ndalon i mahnitur, i rrethuar nga një bukuri e egër marramendëse. Vetëm rrallë duket ndonjë bari duke ruajtur kopenë.”

Sipas një legjende vendore Zotit iu deshën gjashtë ditë për të krijuar tokën, detin dhe qiellin. Kurse djallit iu desh vetëm një natë për të krijuar Bjeshkët e Nemuna. Luciferi çau me bisht hone të thella, ndërsa me kthetrat e tij të mprehta rrëmoi gërxhe të mëdhenj.

Por kur Satani mbaroi punë, duket se mallkimi mbeti sepse ky vend i ashpër për shekuj me radhë ishte i njohur për mënyrën e prapambetur të jetës së njerëzve në male.

Sot Bjeshkët e Nemuna shtrihen në kufijtë e tre vendeve: Mali i Zi, Kosova dhe Shqipëria. Vetëm pak njerëz jetojnë në këtë vend shterp, ku ka lindur Besa, dhe ku bishti i djallit ka krijuar një luginë të thellë.

Besa, një fëmijë i shëndetshëm, lindi në një ambulancën mjekësore pranë fshatit të saj Mirëvend. Menjëherë pas lindjes e çuan në shtëpinë e prindërve. Ky fshat asokohe kishte vetëm pesë shtëpi. Mirëvendi ishte pjesë e Moshivarit, një fshat pak më i madhe me 500 banorë në pjesën perëndimore të Kosovës. Në fëmijërinë e Besës ky vend ishte pjesë e ish Jugosllavisë.

Këto pesë shtëpi tetë vjet me radhë ishin epiqendra e jetës së besës. Në Moshivarin fqinj kishte një shkollë fillore. Për të vajtur në shkollë Besës i duhej të kalonte në këmbë një përrua të rrëmbyeshëm.

– Kujtimet vazhdojnë të më sulen si hajdutët natën –, më tha Besa. – Për tu çliruar nga këto kujtime mbytëse do të kisha qejf të t’i tregoja. Do të doja t’iu tregoja për fëmijërinë e lumtur, për trajtimin poshtërues si vajzë në shkollë, për rininë time tronditëse, dhe si arrita të shpëtoj nga kjo jetë plot poshtërime.

Do doja të të tregoja për vetëçlirimin tim nga kjo mituri e pafajshme, apo siç thuhet sot në gjermanishten moderne, për të shprehur me fjalë ‘vetëfqizimin’ tim, për të pleksur të kaluarën me të tashmen.

Kështu fillova të shkruaj rrëfimet prekëse të Besës në mënyrë që të mund t’ua vijë në dispozicion shumë lexuesve në formë libri. Ky libër është edhe një shprehje e falënderimit të Besës për njerëzit në vendin e saj të ri si dhe një shpjegim i së kaluarës së saj për miqtë, fqinjët dhe kolegët, që e kanë nderuar dhe respektuar gjithnjë. Libri është një shprehje e dashurisë së thellë të Besës për të shoqin e saj të ndjerë, Peter, që i mundësoi të kishte një jetë njerëzore.

Të gjithë njerëzit që besojnë se edukimi i vajzave është përparësi për mbarëvajtjen e njerëzimit në të ardhmen, iu duhet treguar qartë sa e rëndësishme do vazhdojë të jetë kjo detyrë. Sepse në këtë botë ka ende një numër jashtëzakonisht të madhe vajzash si Besa. Ky libër duhet të jetë edhe një thirrje që u drejtohet njerëzve për të hequr dorë nga lidhjet fatale të padijes, qëndrimeve kriminale dhe prapambetjes.

Carla Thompkins

So fing es an

Dieses Buch kam so zustande: Meine Freiburger Nachbarin machte mich mit ihrer Freundin Besa bekannt. Besa wirkte lebhaft und zerbrechlich zugleich, eine Mischung aus Audrey Hepburn und Gina Lollobrigida. Es stellte sich heraus, dass Besa und ich Gemeinsamkeiten hatten: Wir unterhielten uns auf Deutsch, verstanden aber noch eine andere Sprache: Albanisch. Der Name Besa meiner neuen Bekannten hat eine schöne Bedeutung: »die Vertrauensvolle«. Ihre Eltern als Namensgeber hatten sicher den Wunsch, in dem Kind eine vertrauenswürdige Seele heranwachsen zu sehen.

Wir begannen in einem Freiburger Kaffeehaus, unsere Erfahrungen auszutauschen. Ich erfuhr, dass Besa das Licht der Welt im Kosovo erblickte. Da ich diese Gegend nicht kannte, weil ich nur in Albanien auf der anderen Seite des Gebirges arbeitete, schossen mir viele Fragen durch den Kopf.

Was mich sehr an Besa interessierte, war die Tat sache, dass sie aus einer wilden, unwegsamen und faszinierenden Berggegend kam, einer anderen Welt, in die ich auch die Leser dieses Buches nun mitnehmen möchte.

Etwa eine Tagesfahrt mit dem Auto oder eine gute Flugstunde von einem deutschen Flughafen entfernt versteckt sich diese unzugängliche Gebirgsgegend von schroffer Schönheit. Man nennt die Felsregion die »Verwunschenen Berge« oder auch die »Verfluchten Berge«. Den Besuchern aus den Wohlstandsländern kommt es oft so vor, als ob das Mittelalter dort für immer Einzug gehalten hat. Ihr erster Eindruck von dieser Gegend ist: »rückständig«.

Reiseberichte ringen um treffende Worte bei der Beschreibung des Außergewöhnlichen, etwa so: »Spritzende Gebirgsbäche, die sich unter buckligen osmanischen Brücken durch die prächtige Landschaft ergießen, sprudeln von den schroffen Gebirgsriesen. Der Wanderer bleibt staunend stehen, umgeben von einer wilden, atemberaubenden Schönheit der Natur. Nur selten wird ein Hirte gesichtet, der seine Herde begleitet.«

Eine lokale Legende erzählt, dass Gott sechs Tage brauchte, um die Erde, das Meer und den Himmel zu erschaffen. Der Teufel brauchte jedoch nur eine Nacht, um die »Verfluchten Berge« entstehen zu lassen. Luzifer schlug mit seinem Schwanz tiefe Schluchten und formte mit seinen scharfen Krallen gewaltige Felsvorsprünge.

Nachdem der Satan sein Werk beendet hatte, schien der Fluch bestehen zu bleiben, weil diese unwirtliche Gegend über Jahrhunderte hinweg bekannt war für die zurückgebliebene Lebensweise der Menschen in den Bergen.

Heute überspannen die »Verfluchten Berge« die Grenzen von drei Nationen: Montenegro, Kosovo und Albanien. Nur wenige Menschen leben in dieser kargen Gegend, wo Besa geboren wurde und wo der Schwanz des Teufels ein tiefes Tal schuf.

Besa wurde als gesundes Mädchen in einer medizinischen Ambulanz in der Nähe ihres Heimatdorfes Mirvëndi geboren. Gleich nach der Geburt ging es in das Elternhaus. Dieser Weiler, wie man den Wohnort auf Deutsch am besten bezeichnen kann, bestand damals aus fünf Häusern. Mirvëndi war ein Teilort von Mošivar, einem etwas größeren Dorf mit etwa 500 Einwohnern im westlichen Teil des Kosovo. Zu Besas Kindheit war diese Gegend ein Teil des damaligen Jugoslawien.

Diese fünf Häuser waren acht Jahre lang der Lebensmittelpunkt von Besa. Im Nachbarort Mošivar gab es eine Grundschule. Von Mirvëndi musste Besa zu Fuß einen wilden Bach überqueren, um zur Schule zu gelangen.

»Immer noch überfallen mich Erinnerungen wie Räuber in der Nacht«, sagte Besa zu mir. »Ich würde dir gerne davon erzählen, um mich von diesen beklemmenden Erinnerungen zu befreien. Ich möchte dir berichten von meiner glücklichen Kindheit, der demütigenden Behandlung als Mädchen in der Schule, meiner erschüt ternden Jugend, und wie ich diesem Leben voller Niederträchtigkeiten entkommen konnte.

Ich möchte dir über meine Selbstbefreiung aus dieser unverschuldeten Unmündigkeit erzählen, oder wie man jetzt auf Neudeutsch sagt, meine »Selbstermächtigung« in Worte fassen, meine Vergangenheit mit der Gegenwart verflechten.«

So fing ich an, die ergreifenden Berichte von Besa aufzuschreiben, damit sie in einem Buch vielen Lesern zur Verfügung stehen. Dieses Buch ist auch ein Ausdruck des Dankes von Besa an die Menschen in ihrer neuen Heimat und die Erklärung ihrer Vergangenheit für ihre Freunde, Nachbarn und Kollegen, die ihr stets Achtung und Respekt entgegenbrachten. Es ist eine tiefe Liebeserklärung an Besas verstorbenen Mann Peter, der ihr ein menschenwürdiges Leben ermöglichte.

Allen Menschen, die glauben, dass die Erziehung von Mädchen prioritär ist für das Wohlergehen der Menschheit in der Zukunft, soll anschaulich gezeigt werden, wie wichtig diese Aufgabe noch sein wird. Denn so wie Besa ergeht es immer noch unzählig vielen Mädchen auf dieser Welt. Dieses Buch soll aber auch ein Aufruf sein an alle Menschen, die unglücklichen Verknüpfungen von Unwissenheit, kriminellen Einstellungen und Rückständigkeit aufzugeben.

Carla Thompkins

Naiv dhe të lumtur

Meqenëse Bjeshkët e Nemuna vazhdojnë të cilësohen si arkaike, dua të di patjetër si është jeta e vajzave dhe grave që kanë jetuar dhe vazhdojnë të jetojnë në këtë zonë të varfër, ku ato nuk gëzojnë asnjë të drejtë dhe ku shumica vazhdojnë të martohen ende me mblesëri dhe detyra e të cilave është të bëjnë punët e shtëpisë dhe të lindin fëmijë. E pyeta Besën si jetonte familja e saj në këtë fshat me emër Mirëvend. Dhe ajo filloi të më tregojë:

– Familja ime kishte atje një shtëpi të saj. Në Mirëvend kishte edhe shtëpi për gratë dhe shtëpi për burrat. Kurse në shtëpinë tonë banonin së bashku burra dhe gra të tre breza. Djali i vogël ka për detyrë të rrijë dhe të kujdeset për prindërit. Ndaj më parë nuk kishte as azile pleqërie. Babai im ishte djali i vogël i familjes. Por kur linda unë gjyshi dhe gjyshja ime fatkeqësisht nuk jetonin më.

– Mua me duket vërtetë mirë që më parë nuk kishte shtëpi pleqsh tek ju. Si ishte shtëpia juaj? – e ndërpreva unë Besën.

– Krejt tradicionale , më shpjegoi Besa. – Para se të futeshe në shtëpi ishte një lloj paradhome në të katër anët e së cilës kishte minder me vandak kashte. Aty uleshin burrat që vinin për vizitë. Edhe qeni ynë Bello kishte një kolibe në kopsht. Ngandonjëherë përqafohesha me Bellon para kolibes së tij.

Në shtëpi futeshe në fillim në një dhomë të madhe, ku hahej, bëhej muhabet dhe gatuhej. Atje kishte edhe një oxhak. Mysafirët e veçantë uleshin në anën e djathtë të oxhakut. Ky ishte vendi tradicional i nderit për miqtë.

Të gjithë flinim në dhomën tjetër. Nëna me fëmijët në një krevat me dyshek me kashtë mbështetur pas murit. Kurse babai kishte krevatin e vet. Edhe nënkresat ishin të mbushura me kashtë që binte gjithnjë erë të mirë. Një mbulesë e trashë na mbante ngrohtë edhe në dimër.

Kultivonim patate, mollë, qepë, domate, tranguj dhe rrush. Kishim dhe pesë pula, derra dhe disa dele. Ushqimi ishte temë shumë e rëndësishme mbijetese. Se nuk kishim mundësi të porosisnim ndonjë gjellë të gatshme apo të shkonim në bujtinë dhe nuk kishim as ndonjë dyqan ushqimesh aty pranë. Të gjitha gjellët duhet t’i përgatisnim vetë. Edhe bukën e kosin i bënim vetë. Kur binte për të fjetur mama merrte me vet në shtrat një kavanoz të mbyllur mirë me qumësht deleje. Kur gdhinte qumështi ishte bërë kos. Megjithatë kishim boll për të ngrënë dhe nuk vuanim kurrë nga uria.

Në mëngjes hanim kryesisht nga një copë bukë me domate dhe kastravec. Ditën, sidomos në verë, bënim tarator me kos, kastravec dhe kripë. Kishim gjithnjë djathë të bardhë të bërë vetë që e ruanim në një fuçi të mbushur me shëllirë.

Ushqime të ngrohta hanim kryesisht vetëm pasdite vonë. Në vatrën në kuzhinë gatuanim supë të trashë me miell që e hanim më bukë, zarzavate, patate dhe oriz. Ngandonjëherë zienim edhe fasule të bardha në vorbë. Shpesh hanim edhe djathë të bardhë dhe vezë. Rrallë hanim edhe mish të grirë, pulastren, dhe mish të grirë viçi apo qengji.

Në shtëpi për miqtë kishim gjithnjë këto gjëra: Një shishe raki rrushi, sheqer, cigare dhe kafe. Miqve kafeja iu servirej në filxhanë të vegjël me një tabaka me zbukurime. Nëna e piqte kafenë në qebap, kurse unë e bluaja me mullirin e kafesë. Pluhuri i kafesë pastaj zihej tre herë në ujë. Nëna e donte kafen me sheqer, kurse baba sade.

Për këtë arsye kafen e zienim në dy xhezve të ndryshme e pastaj e hidhnim në filxhanë nga ku ngrihej aroma e saj e mirë. Burrat të ulur në minderet e dhomës së burrave ngrinin filxhanët e vegjë të kafes duke uruar: “Gëzuar!”

– Besa, a iu vinin shesh miq?

– Jo shumë shpesh, por një prej tyre e mbaj mend mirë. Në vitin 1970 në derë na trokiti një burrë nga Bajram Curri. Bajram Curri ndodhet në Shqipëri, që asokohe ndodhej nën diktaturën e ashpër të Enver Hoxhës. Djaloshi nga Bajram Curri kishte arritur të arratisje nga malet pa u zbuluar nga rojet kufitare.

Atij iu rezervua një mikpritje shumë e veçantë. E pritën duke i thënë: ‘Bukë, kripë dhe zemër!’ Kjo e shpreh më së miri mikpritjen tonë. Për ne ngrënia bashkë me familjen ishte një ‘ritual i shenjtë’ edhe në kohët më të vështira. Dhe kur ftonim përzemërsisht ndonjë mik atëherë i ofronim në kuzhinën tonë të thjeshtë ‘Bukë, kripë dhe zemër’.

Të huajin nga Bajram Curri u vumë të rrinte në anën e djathtë të vatrës. Therëm një pulë, mbushën gotat me raki duke ngritur dollinë: ‘Rrofsh njëqind vjet.’ Miku tha se dëshironte që më në fund të jetonte në liri.

Unë ndiqja bisedat e burrave nga kuzhina:

– Bën mirë të bëhesh shofer mauneje. Di t’i japësh makinës?

– Jo.

– Ke pasaportë?

– Po ia vodha një turisti nga Italia kur po lahej në liqen në Kukës. Tani kam vënë fotografinë time aty. Tani më quajnë Xhovani.

– Di italisht?

– Kur shkoja te tezja në Durrës buzë Adriatikut shihja gjithnjë televizionin italian fshehurazi. Në Durrës kapen emisionet italiane.

– Atëherë merr autobusin nga Peja për në Dubrovnik, ose i thuaj ndonjë shofer kamioni të të marrë e vete. Përpiqu të shkosh në Zadar e pastaj që andej duke kaluar buzë Adriatikut të shkosh në Koper. Atje je mu në kufi me Italinë. E kështu arrin. Nuk do të të kthejnë, Xhovani. Po të jesh i zoti mund të martohesh edhe me ndonjë zvicerane. Pas ca vitesh do të marrësh dhe pasaportën zvicerane. Kjo është pasaporta më e mirë. Vetëm se duhet të mësosh një prej gjuhëve që fliten ne Zvicër dhe të japësh provimin e gjermanishtes, italishtes apo frëngjishtes.

– Çuditem, nga i dinte baba gjithë ato gjëra. Gjithsesi mikut i tha se mund të çlodhej sa të donte tek ne. Babai i dha ca para, bukë dhe një shishe raki që t’i kishte për rrugës. Madje se nga nxori dhe i dha edhe një hartë të zverdhur nga koha. Miku me siguri nuk do t’i hiqet kurrë nga mendja kërcitja e filxhanëve antik prej porcelani, që u mbushën me kafe të fortë para se të larohej.

Zakonisht babai, nëna, vëllezërit dhe motrat e mija dhe unë uleshim rreth tavolinës në dhomën e ndenjes,