Cukrzyca E-Book

Andrew Laughin

• Herausgeber: ASTRUM MEDIA
• Kategorie: Fachliteratur
• Sprache: Polnisch

Veröffentlichungsjahr: 2014

Beschreibung

Mam cukrzycę! Jak teraz będzie wyglądało moje życie!? Nie ulegajmy panice. Życie cukrzyka nie musi zmienić się nie do poznania, jeśli będzie on prawidłowo leczony, zastosuje się do zaleceń diabetologa i będzie posiadał wiedzę na temat swojej choroby.Ten poradnik pozwoli nie tylko poznać historię cukrzycy, jej przyczyny, sposoby rozpoznawania i zapobiegania jej powstaniu, ale także uświadomi nam, jak ważne są regularne badania, wizyty u lekarza i samokontrola. Podpowie też, jak radzić sobie z cukrzycą w małżeństwie, w życiu rodzinnym i zawodowym, w okresie ciąży, a nawet w podróży.Książka zawiera także informacje o akcesoriach dla diabetyków, o tradycyjnych i nowoczesnych metodach leczenia cukrzycy oraz o innych odkryciach, które mogą w przyszłości zrewolucjonizować leczenie tej choroby.

Leseprobe

Andrew Laughin

Cukrzyca

© Copyright by Wydawnictwo ASTRUM Sp. z o.o. Wszelkie prawa zastrzeżone

Redakcja Kamila Hadyś i Lech Tkaczyk

Redakcja techniczna Elżbieta Bursztynowicz

Projekt okładki Natalia Kowalska

Żadna część tej pracy nie może być powielana i rozpowszechniana, w jakiejkolwiek formie i w jakikolwiek sposób, włącznie z fotokopiowaniem, nagrywaniem na taśmy lub przy użyciu innych systemów, bez pisemnej zgody wydawcy (art. 116, 117 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dn. 4.02.1994 r.)

Zamówienia na ksiaążki można składać na kartach pocztowych lub przez Internetową Księgarnię Wysyłkową www.wydawnictwo-astrum.pl

Zapraszamy do zakupu naszych książek, multimediów, słuchowisk, poezji śpiewanej w formie e-booków i e-audiobooków na platformach cyfrowych

Wydawnictwo ASTRUM Sp. z o.o. 50-374 Wrocław, ul. Norwida 19/6 e-mail: [email protected]

ISBN: 9788363758523

Ebook został przygotowany przez Simplicissimus Book Farm

Spis treści

WSTĘP

CUKRZYCA JAKO CHOROBA SPOŁECZNA

HISTORIA CUKRZYCY

CZYM TAK NAPRAWDĘ JEST CUKRZYCA?

JAK DZIAŁA TRZUSTKA?

GRUPY RYZYKA

PRZYCZYNY CUKRZYCY

JAKIE SCHORZENIA SPRZYJAJĄ CUKRZYCY?

LEKI WYWOŁUJĄCE CUKRZYCĘ

JAK ROZPOZNAĆ CUKRZYCĘ?

INSULINA – JAK DOSZŁO DO TAK WAŻNEGO ODKRYCIA?

JAK DZIAŁA INSULINA?

JAK PODAJE SIĘ INSULINĘ?

LEKI STOSOWANE W CUKRZYCY

JAK LECZY SIĘ CUKRZYCĘ TYPU 1?

JAKIE SĄ SPOSOBY LECZENIA CUKRZYCY TYPU 2?

CO TO JEST USTABILIZOWANY POZIOM CUKRU WE KRWI?

CO TO JEST HIPERGLIKEMIA?

CO TO JEST HIPOGLIKEMIA?

JAK DUŻĄ ROLĘ ODGRYWA SAMOKONTROLA W CUKRZYCY?

BADANIA SĄ NIEZBĘDNE

WYSIŁEK LECZY CUKRZYCĘ, CZYLI JAKIE SPORTY ZALECANE SĄ OSOBOM CHORYM

DIETA W CUKRZYCY

ŻYWIENIE CUKRZYKÓW

WIZYTA U LEKARZA – O CO ZAPYTAĆ, O CZYM NIE WOLNO ZAPOMNIEĆ

JAK NALEŻY SOBIE RADZIĆ W NAJBARDZIEJ NIEBEZPIECZNYCH SYTUACJACH?

POWIKŁANIA CUKRZYCOWE

CUKRZYCA A STRES

PODRÓŻE A CUKRZYCA

PRAWO JAZDY DLA CUKRZYKÓW

WPŁYW CUKRZYCY NA ŻYCIE ZAWODOWE

WPŁYW CUKRZYCY NA ŻYCIE RODZINNE I MAŁŻEŃSTWO

CIĄŻA Z CUKRZYCĄ

JAK RADZIĆ SOBIE Z CUKRZYCĄ?

AKCESORIA DLA DIABETYKÓW

NOWOCZESNE METODY LECZENIA CUKRZYCY

BIBLIOGRAFIA

Wstęp

Gdy lekarz rozpoznaje u nas cukrzycę, natychmiast rodzi się ogromna frustracja, paniczny lęk przed tym, co może przynieść przyszłość. Zaczynamy zadawać sobie pytanie, jak teraz będzie wyglądało nasze życie. Wydaje nam się, że zmieni się ono nie do poznania i już nigdy nie będziemy mieli tyle swobody, co wcześniej. Co prawda zdiagnozowanie tej choroby wpływa na sposób kształtowania życia, ale jeśli jest ona prawidłowo leczona, a pacjent stosuje się do zaleceń diabetologa, nie zmienia jego jakości. Cukrzyk może cieszyć się dobrym zdrowiem, jeśli tylko uwarunkuje je skutecznym leczeniem. Decydujący wpływ posiada wiedza pacjenta na temat choroby. Dobrze kontrolowana cukrzyca, wsparta współpracą z lekarzem, nie musi zmniejszać długości życia. Jeżeli jednak pacjent się zaniedbuje, w miarę upływu czasu późne powikłania oraz wszystkie negatywne skutki stają się coraz bardziej realne. Warto zatroszczyć się o swoje zdrowie, aby jak najdłużej korzystać z uroków życia, bo tylko wtedy opłaci się nam wysiłek podejmowany każdego dnia.

CUKRZYCA JAKO CHOROBA SPOŁECZNA

Cukrzyca rozprzestrzenia się w bardzo szybkim tempie. WHO uznała ją za jedno z najgroźniejszych schorzeń cywilizacyjnych, które może urosnąć do rangi epidemii XXI wieku. Dane statystyczne są przerażające. Na świecie na cukrzycę choruje blisko 250 mln, zaś w Europie 30 mln osób. Szacuje się, że za 20 lat liczba diabetyków będzie wynosiła nawet 380 mln.

Obecnie w Polsce na cukrzycę cierpi około 2 mln ludzi, jednak zdaniem lekarzy liczba ta może być o wiele większa. Eksperci uważają, że wiele krajów, a wśród nich również Polska, nie prowadzi dokładnych rejestrów pacjentów, a ponadto wiele osób zupełnie nie zdaje sobie sprawy z istnienia choroby. Przyczyną tego stanu rzeczy jest fakt, że bardzo często przez wiele lat nie powoduje ona żadnych objawów. Według danych szacunkowych, co 15 lat liczba diabetyków wzrasta dwukrotnie. Z blisko 2 mln cukrzyków w Polsce około 10% to chorzy z cukrzycą typu 1. Znacznie większą grupę stanowią pacjenci z cukrzycą typu 2 (90%). Częściej na cukrzycę zapadają kobiety i to one stanowią większość chorych.

Mając na uwadze przytoczone powyżej dane na temat cukrzycy, należy zastanowić się, dlaczego liczba chorych nieustannie wzrasta. Jedną z najważniejszych przyczyn rozwoju schorzenia jest niewątpliwie panujący dziś styl życia. Postęp cywilizacji spowodował zmiany naturalnych przyzwyczajeń człowieka. W odległej przeszłości, kiedy zdobywanie pożywienia nie przychodziło nam tak łatwo jak dziś, nasz organizm musiał przystosować się do takiej sytuacji, wykształcając m.in. zdolność gromadzenia w organizmie „zapasów” w postaci tłuszczu. Dawniej taka adaptacja pozwalała nam przeżyć pomiędzy jednym a drugim „upolowanym” posiłkiem. Współczesny człowiek praktycznie nie musi wkładać żadnego wysiłku w zdobycie pokarmu, a poza tym to, co spożywamy zazwyczaj obfituje w dużą zawartość cukrów i tłuszczu. Nasz organizm gromadzi zapasy energii, której nie jesteśmy w stanie spalić. Sprzyja temu również niska aktywność fizyczna – mało ruchu i większość czasu spędzana w pozycji siedzącej. Taki tryb życia powoduje powstanie otyłości, która jest jedną z głównych przyczyn wzrostu zachorowań na cukrzycę.

Warto jednak pamiętać, że diabetyk może normalnie funkcjonować, jeśli stosuje się do zaleceń lekarza, zmieni dotychczasowy styl życia oraz pokona złe przyzwyczajenia. Nie zapominajmy, że zaniedbanie cukrzycy, brak odpowiedniego leczenia powoduje uszkodzenie wielu narządów, które nie mogą funkcjonować w prawidłowy sposób (groźne powikłania obejmują zazwyczaj wzrok, mózg, serce czy nerki), co w konsekwencji może stać się przyczyną zgonu.

HISTORIA CUKRZYCY

Cukrzyca nie jest chorobą nową, nie narodziła się ona też w ubiegłym stuleciu, dlatego jej początków należy szukać w odległej przeszłości. Pierwsze wzmianki na ten temat pojawiają się już w czasach starożytnych. Najstarszy znany ludzkości opis jednego ze symptomów choroby – wielomocznika – został odnaleziony na papirusie pochodzącym z 1550 roku p.n.e. Terminem Diabetes mellitus posługiwano się 3000 lat temu. Starożytni Grecy stworzyli pojęcie „cukrzyca”, zestawiając ze sobą słowa, które w ich języku oznaczały „przelewanie syfonem” oraz „słodki”. Mellitus to po łacinie „miód”. Takie określenie choroby wzięło się z obserwacji faktu, że diabetycy (osoby chore na cukrzycę) wydalają nadmierne ilości moczu, który jest bogaty w glukozę i przyciąga pszczoły. Podobnych odkryć dokonali starożytni Egipcjanie. Zarówno Grecy, jak i Egipcjanie zauważyli, że cukrzycy towarzyszy silne pragnienie oraz częste oddawanie moczu. Niestety w starożytności nie istniała żadna skuteczna metoda leczenia tej choroby, dlatego też w błyskawicznym tempie następowało wyniszczenie organizmu, prowadzące do śmierci w ciągu kilku miesięcy.

Musiały minąć długie stulecia zanim udało się odkryć środek wspomagający leczenie cukrzycy. Znaczny postęp nastąpił dopiero w XIX wieku, dzięki badaniom nad funkcjonowaniem trzustki. U zmarłych na cukrzycę zaobserwowano uszkodzenie tego narządu i zaczęto dopatrywać się w nim przyczyn choroby. W 1869 roku Langerhans jako pierwszy wskazał na istnienie w trzustce wysp, które na cześć swojego odkrywcy zostały nazwane wyspami Langerhansa. Dwadzieścia trzy lata później za sprawą doświadczeń prowadzonych na psach przez Oskara Minkowskiego i Josepha von Meringa udało się ustalić, że usunięcie trzustki powoduje cukrzycę. Stąd już tylko krok dzielił ludzkość od odkrycia, że trzustka związana jest z produkcją insuliny.

Pomimo iż cukrzyca znana jest od bardzo dawna, pierwszy lek na nią pojawił się dopiero na początku XX wieku. Zanim to jednak nastąpiło, diabetycy umierali w ogromnych męczarniach. Leczenie cukrzycy praktycznie nie istniało. Jedynym znanym sposobem terapii była dieta, polegająca bądź na spożywaniu tłustych pokarmów, bądź na zmuszaniu pacjenta do potwornej głodówki, gdyż każdy spożyty posiłek coraz bardziej pogarszał jego stan, nasilając objawy choroby. Jeśli uświadomimy sobie, że cukrzykom doskwierało bardzo silne pragnienie, możemy sobie wyobrazić, jak bardzo, coraz słabsi, szybko tracący na wadze, cierpieli przed śmiercią.

Duże znaczenie w badaniach nad cukrzycą przypisuje się eksperymentom prowadzonym w 1918 roku przez japońskiego lekarza. Dzięki badaniom psów odkrył on, że guanidyna cechuje się działaniem obniżającym poziom cukru we krwi. Od tego momentu zaczęto poszukiwać substancji, która wywoływałaby podobne efekty u ludzi, nie powodując przy tym nadmiernych skutków ubocznych. Doświadczenia koncentrowały się głównie na pobudzających trzustkę do wydzielania insuliny pochodnych sulfonylomocznika. Pod uwagę wzięte zostały także leki z grupy biguanidów, ponieważ pobudzały mięśnie do większego zużywania cukru. Dodatkowo cechowały się one innymi pozytywnymi właściwościami: ograniczanie przenikania cukru do krwi oraz hamowanie uwalniania jego rezerw przez wątrobę.

Doustne preparaty obniżające poziom cukru we krwi pojawiły się jako pierwsze leki na cukrzycę, ale nie były one idealne – okazywały się skuteczne tylko wówczas, gdy organizm potrafił jeszcze wyprodukować pewne ilości insuliny i nie mogły być stosowane w każdym przypadku.

Do przełomu w poszukiwaniu tabletek leczących cukrzycę doszło w 1945 roku. Jednemu z lekarzy udało się odkryć nietypowe właściwości sulfonamidów (pochodne sulfonylomocznika), wykorzystywanych do tej pory w leczeniu infekcji. Zauważył on, że sulfonamidy wywołują dodatkowo wilczy apetyt, poty, drżenie, uznawane za objawy charakterystyczne dla stanu niedocukrzenia.

Prawdziwy cud miał miejsce w 1921 roku. Dokonali go kanadyjski lekarz Frederick Banting oraz jego pochodzący ze Stanów Zjednoczonych asystent Charles H. Best, uzyskując insulinę z trzustki psa. Hormon obniżał poziom cukru we krwi i jednocześnie odżywiał mięśnie. Upłynął rok i insulinę wstrzyknięto pierwszym pacjentom. Zapewne każdy diabetyk wie doskonale, jak wielka jest waga tego odkrycia i jak wiele zawdzięcza dwóm dwudziestowiecznym lekarzom. Iniekcje insuliny uratowały życie wielu ludziom na całym świecie, nic więc dziwnego, że jej odkrywcy w 1923 roku zostali wyróżnieni Nagrodą Nobla. Od tego czasu nastąpił prawdziwy postęp w leczeniu cukrzycy. Początkowo stosowano insulinę pochodzenia zwierzęcego, otrzymywaną z trzustek wołowych i wieprzowych. Później zastąpiono ją insuliną ludzką, podobną budową do tej, która wytwarzana jest w naszym organizmie. Posiada ona inny skład chemiczny i jest skuteczniejsza w działaniu.

Współcześnie notuje się coraz więcej zachorowań na cukrzycę. Ostry jej początek spowodowany jest najczęściej dużą nadwagą oraz brakiem aktywności fizycznej. Nie bez powodu cukrzyca nazywana jest chorobą cywilizacyjną. Co najciekawsze, odkryto, że w czasie wojny czy panującego głodu nie notuje się żadnych przypadków zachorowań. Obserwacje te dotyczą również społeczeństw, których warunki życia są ciężkie, wręcz uniemożliwiające prowadzenie wygodnego trybu życia.

CZYM TAK NAPRAWDĘ JEST CUKRZYCA?

Cukrzyca to przewlekła choroba metaboliczna, objawiająca się podwyższonym poziomem cukru we krwi. Nie uda nam się zrozumieć, czym tak naprawdę ona jest, jeśli nie będziemy wiedzieli, w jaki sposób działa nasz organizm.

Każdy narząd zbudowany jest z milionów komórek. Komórki te potrzebują energii, aby spełniać swoje funkcje. Czerpią ją z jedzenie, które spożywamy każdego dnia. Pożywienie dostaje się do układu pokarmowego i tutaj zostaje rozdrobnione na tak małe cząstki, aby nasze komórki były w stanie je wchłonąć. W ten sposób białka zostają przekształcone w aminokwasy, tłuszcz w kwasy tłuszczowe, a cukier w glukozę. Po posiłku stężenie glukozy we krwi wzrasta, ponieważ składniki pokarmowe trafiają do krwioobiegu. Glukoza jest dla komórek głównym źródłem energii. Wątroba odpowiada za stałe utrzymanie jej poziomu we krwi dzięki temu, że pomiędzy posiłkami uwalnia jej zapasy. Jednak komórki nie są w stanie samodzielnie wchłonąć cukru. Pomocna okazuje się wtedy wydzielana przez trzustkę insulina. Stanowi ona swoisty rodzaj klucza, który otwiera glukozie drogę do komórek, aby chronić je przed głodem. Wraz ze wzrostem poziomu glukozy we krwi zwiększa się też ilość insuliny, która ginie po zakończeniu swojej pracy. Organizm zdrowego człowieka za każdym razem produkuje nowe ilości tego hormonu. Ma to miejsce w trzustce. Podczas cukrzycy metabolizm białek i tłuszczów jest nieprawidłowy.

W cukrzycy typu 1, która wymaga wstrzykiwania insuliny, hormon ten produkowany jest w niedostatecznej ilości lub w ogóle. Za ten stan odpowiada zniszczenie komórek trzustki. Pomimo dużej ilości cukru we krwi, energia nie trafia do komórek, a więc nie będą one mogły działać. Aby ratować chorych, stosuje się wstrzyknięcie insuliny pod skórę, skąd hormon przenika do krwi. Nadal nie udało się ustalić, jakie procesy są odpowiedzialne za uszkodzenie komórek trzustki. Bierze się pod uwagę uwarunkowania genetyczne, jednak nieprawidłowości nie są bezpośrednio dziedziczone. Często wskazuje się też na przyczyny immunologiczne. Zazwyczaj ta postać cukrzycy dotyczy ludzi młodych i z tego powodu bywa często nazywana cukrzycą wieku młodzieńczego. Pojawia się ona u dzieci oraz osób, które nie ukończyły jeszcze trzydziestego roku życia. Zdarza się, że poprzedza ją infekcja wirusowa, np. grypa. Pobudzony układ odpornościowy zaczyna produkować przeciwciała. Układ odpornościowy młodych ludzi bywa niedoskonały i zdarza się, że w wyniku nieprawidłowej odpowiedzi organizmu zaatakowane zostają komórki β zlokalizowane w wyspach trzustkowych. Notuje się także przypadki, w których pacjenci rodzą się bez wysp trzustkowych. Cukrzyca typu 1 dotyczy około 15-20% ogółu osób chorych na cukrzycę. W jej leczeniu stosuje się insulinę w połączenie z prawidłową dietą i dostatecznym wysiłkiem fizycznym.

Rola czynników genetycznych jest znacznie większa w przypadku cukrzycy typu 2, niż typu 1. Podkreśla się też znaczną rolę otyłości, co wcale nie oznacza, że zachoruje każda osoba z nadwagą. Najczęściej dotyka ona osoby po czterdziestym lub pięćdziesiątym roku życia. Szczególnie narażone są kobiety po menopauzie. U ludzi starszych, na ogół otyłych i z nadciśnieniem tętniczym, cukrzycę wywołuje oporność na działanie insuliny. Ten rodzaj cukrzycy określany jest jako insulinozależny, dlatego wymaga ciągłego przyjmowania odpowiednich leków doustnych. Z czasem potrzebne jest także przejście na zastrzyki z insuliną. W tej postaci choroby trzustka nadal produkuje insulinę, jednak stężenie hormonu zmniejsza się, ponieważ tracą one częściową zdolność do uzupełniania jej zapasów. Może także dojść do zaburzeń w funkcjonowaniu systemu transportującego glukozę do komórek. Insulinooporność to stan, w którym cukier nie może wejść do komórek, gdyż receptory na powierzchni komórek są uszkodzone lub jest ich zbyt mało. Wszystkie te nieprawidłowości są odpowiedzialne za wzrost poziomu cukru we krwi.

Szacuje się, że w Polsce cukrzyca typu 2 dotyczy 90% przypadków zachorowania na tę chorobę. Jej występowanie uwarunkowane jest czynnikami środowiskowymi oraz genetycznymi. Pierwsze z nich związane są z otyłością, ponieważ osoby z nadwagą ponad 3-4 razy częściej niż ludzie szczupli, podatne są na cukrzycę. Kiedy nadwaga jest duża, ilość produkowanej przez trzustkę insuliny okazuje się niewystarczająca. Udowodniono, że u osób, których rodzice chorowali na cukrzycę, ryzyko zachorowania wzrasta wielokrotnie. Gdy chorują oboje rodzice, wynosi ono nawet 50%.

Należy jednak uświadomić sobie, że nie dziedziczymy samej choroby, ale skłonność do niej. Jeśli dołożymy do tego nieodpowiedni tryb życia, złą dietę i mało ruchu, nasz organizm może zostać zaatakowany przez chorobę. Nie musi do tego dojść, ale istnieje wiele przesłanek ku temu. Nasze zdrowie zależy tylko od nas. Powinniśmy dołożyć wszelkich starań, aby nie dopuścić do choroby.

Rozpoznanie cukrzycy typu 2 nie jest prostą sprawą. W licznych przypadkach objawy długo nie dają o sobie znać i z tego też powodu wiele osób nie wie o jej istnieniu. Pacjenci zazwyczaj stosują przeciwcukrzycowe leki doustne. Insulina nie zawsze jest konieczna. Do terapii włączona zostaje prawidłowa dieta i regularne ćwiczenia sportowe.

Kryteria rozpoznania cukrzycy zmieniały się na przestrzeni lat. Współcześnie wyróżnia się cztery typy tej choroby. Dwa z nich zostały opisane powyżej, pozostałe nazywane są cukrzycą ciężarnych i cukrzycą wtórną. Cukrzyca ciężarnych, jak sama nazwa wskazuje, dotyka kobiet spodziewających się dziecka. Zazwyczaj mija ona zaraz po porodzie. Nie należy jej lekceważyć, ponieważ zaniedbana i nieleczona może spowodować nieodwracalne konsekwencje, a wśród nich są m.in. zatrucie ciążowe, wady płodu, a w skrajnych przypadkach nawet jego śmierć. Terapia tego typu cukrzycy ma miejsce w specjalnych ośrodkach.

Mówiąc o cukrzycy wtórnej, należy podkreślić, że przyczyny jej powstawania są najbardziej zróżnicowane w porównaniu do innych typów tej choroby. Cukrzycę wtórną może wywołać nie tylko stres, mała aktywność fizyczna i palenie tytoniu, ale także przyjmowanie leków, np. doustnych środków antykoncepcyjnych, glikokortykosteroidów czy β-blokerów, inne choroby towarzyszące (genetyczne, endokrynne, uszkodzenie wątroby albo trzustki).

Uważa się, że cukrzyca nie jest chorobą jednorodną i pod tą nazwą ukrywa się duża liczba schorzeń, a ich cechą wspólną jest obecność podwyższonego stężenia glukozy we krwi oraz cukru w moczu. Prawidłowy wskaźnik cukru we krwi powinien utrzymywać się na stałym poziomie i wynosić 70-110 mg/100 ml. Jednak, ponieważ w cukrzycy mechanizmy regulujące poziom glukozy przestają działać, następuje jego znaczny wzrost. Jeśli utrzymuje się on przez lata, skutkuje to uszkodzeniem licznych narządów.

JAK DZIAŁA TRZUSTKA?